Толковый словарь казахского языка: Кене>
КЕН 1#омоним #зат есім. 1. Жер астынан қазылып алынатын пайдалы қазбалар, руда. 2. #ауыспалы мағына. Бір нәрсенің мол жері, қайнаркөзі. // Өте бай, мол. 3. #ауыспалы мағына. Байлық, асыл қазына. // Асқан дана, данышпан, кемеңгер. // Шебер, алдына жан салмас білгір. Кен ашу жұмыстары. #геологиялық. Кенді қазу мақсатында жер бетінен кен қабатына дейін не оның бір бөлігіне жету үшін және кен алынатын забойларға дейін күрделі және дайындық қазбаларын жүргізу. Кен бағанасы. #кен ісі. Кен жартымсыз өңірде сол кенмен қаныққан, пішіні бағанаға ұқсас шоғыр түрінде ерекшеленетін дене. Кен байлығы. Жерасты қазбалары, кен көзi. Кен байыту. #кен ісі. Бостау жыныстарынан пайдалы минералдарды бөліп алу мақсатында минералдық шикізаттарды алдын ала өңдеу жұмыстарының жиынтығы. Кен байыту әдістері. Кеннен бағалы минералды олардың сапалық айырмашылықтары негізінде бөліп алу әдістері. Кен байыту комбинаты. Кендi сапаландырып өндіру комбинаты. Кен білінімдері. #кен ісі. Сапасы мардымдылық талаптарына шамалас болғанымен, мөлшері тұрғысынан қазіргі уақытта игеруге келмейтін минералды шикізаттың шағын шоғырлары. Кен бітімі. Кентүзуші әртүрлі минералдық агрегаттардың кеңістіктегі арақатыстылығымен және бағыттылығымен сипатталатын кенді массаның құрылыс ерекшеліктері. Кен ғылымы. Кен қазуда қауіпсіздік пен тиімділікті қамтамасыз ету, еңбек пен өндірісті ұйымдастыру, таужыныстарда қазбалар жүргізуде кездесетін физикалық құбылыстар мен кен орындарының табиғи бітімі жөніндегі ілімдер. Кен денесі. Жер қыртысындағы кен шоғырының физикалық пішіні. Кендер жіктемесі. Кендерді минералдық және химиялық құрамына, құрылымдық және бітімдік ерекшеліктеріне, физикалық қасиеттеріне қарай кластарға, топтарға, типтерге және түрлерге бөлу. Кендердің жеодалық бітімі. Бос кеңістіктің қабырғасынан центрге қарай кристалдық агрегаттар концентрлі өскен көптеген жеодалардың болуы. Кендердің құрылымы. Кенді түзетін түйірлердің пішінімен, мөлшерімен және олардың арақатынастылығымен айқындалатын минералдық агрегаттар құрылысы. Кендердің сеппелік бітімі. Негізгі кенді емес массадағы кенді минералдар түйірлері немесе олардың агрегаттарының шашырандылары болуымен сипатталатын бітім. Кендердің сферолитті құрылымы. Радиосәулелі құрылысты, әртүрлі мөлшерлі сферолиттен тұратын кен құрылымы. Кендердің торлы құрылымы. #кен ісі. Соңғы түзілген жіңішке кенді желілер минералдарының одан бұрынғылармен қиылысып, торлама дамуымен сипатталатын құрылым. Кенді ашық әдіспен қазу жүйесі. #кен ісі. Карьерлердің өндірістік қуатына сәйкес кен ашу, кен қазу жұмыстарын тиімді және қауіпсіз тәсілмен жүргізу, қазба байлық қорын ысырапсыз пайдалану тәртібі. Кен екшеу. #кен ісі. Кенді екшеу арқылы бөлшектерінің ірілігіне қарай сұрыптау жұмысы. Кен жалбырлары. #кен ісі. Домалақ, эллипсоид ті немесе бұрыс пішінді кішігірім кен шоғырлары мен тасберіштері. Кен жұмыстары. #кен ісі. Пайдалы қазылымдарды қазып алу және кені алынған кеңістікті қалпында сақтау, шегендеу және үңгілеу сияқты жұмыстардың жиынтығы. Кен кесектілігі. #кен ісі. Массивтен бөлінген кен массасының түйіршіктік құрамы, яғни ондағы мөлшері әртүрлі кесектердің сандық немесе көлемдік арақатынасы. Кен комбайны. #кен ісі. Пайдалы кен шоғырынан кен бөліп алу және оны көлікке тиеу жұмыстарын бір мезгілде орындайтын күрделі мәшине. Кен қабаты. #кен ісі. Жер қойнауындағы қазба байлықтың орналасу қалпы, оның қалыңдығы мен ұзындығы және тереңге бойлау өлшемдері. Кен қазбалары. #кен ісі. Жер қойнауынан қазып алынатын байлық; кен қоры, руда. Кен қазу жұмыстары. #кен ісі. Белгілі әдістерді және жүйелерді қолдана отырып, әртүрлі мәшинемеханизмдердің көмегімен кенді қазып шығару жұмыстарының жиынтығы. Кен қасиетін біркелкілеу. #кен ісі. Кеннің байытылуын және технологиялық көрсеткіштерді белгілі деңгейде тұрақтандыру үшін кен қасиетін біркелкі деңгейге келтіру. Кен қаттылығы. #кен ісі. Кеннің ұсату және ұнтақтау жұмысына мейлінше әсер ететін физикалық қасиеті. Кен қорғау. #кен ісі. Қазба байлықты ысырапсыз пайдалануды қамтамасыз ететін шаралар жиынтығы. Кен қоры. #кен ісі. Кен орнын барлау немесе игеру кезінде анықталған кен мөлшері. Кен құбыры. #кен ісі. Кенсіз бүйір таужыныстар арасынан ұшырасатын құбыр пішіндес кенді дене. Кен құлату. #кен ісі. Қазылып алынатын кеннің өзі әрі оның үстіндегі таужыныстары онша берік болмаған жағдайларда жер астынан кен қазып алу үшін пайдаланылатын әдіс. Кен линзасы. #кен ісі. Линза тұрқылас кенді дене. Кен массасын тасымалдау. #кен ісі. Аршылым таужыныстары мен пайдалы қазылымды забойлардан тиісінше үйінділерге және тұтынушылардың (байыту фабрикалары, электрстансылар және тағы басқа.) қабылдау пункттеріне немесе қоймаларға ауыстыру. Кен мәшинелері. #кен ісі. Кен массасын қопару, тиеу, жеткізу, тасымалдау, әртүрлі мақсатпен қазбаларды жару, шегендерді орнату, кені алынған бос кеңістікті толтырмалау үшін арнайы қолданылатын мәшинелер. Кеннен сынама алу. #кен ісі. Кен орындарының әртүрлі нүктелерінен пайдалы қазбалардың белгілі мөлшердегі үлесін алып, оның қасиеттері мен сапасын зерттеу жұмысы. Кеннің жабысқыштығы. #кен ісі. Кеннің ауырлық күштерінің әсерінен сусымалық қалпынан біршама тұтастылық күйге ауысуы. Кеннің жиынтық құндылығы. #кен ісі. Кен құрамында кездесетін барлық құрамбөліктерді есепке алғандағы кеннің жиынтық құндылығы. Кеннің заттық құрамы. #кен ісі. Кеннің және одан алынатын өнімдердің ең басты сипаттамасы, заттық құрамы. Кеннің тотығу зонасы. #кен ісі. Кеннің құрамы тұрақсыз минералдарының жербеті сулары мен грунт суларының, сондай-ақ осы суларға еріген және атмосферадағы оттек пен көмірқышқыл газының әсерінен химиялық өзгерістерге ұшыраған, жер бетіне таяу жатқан бөлігі. Кеннің ұнтақталғыштығы. #кен ісі. Кеннің физикалықмеханикалық қасиеті. Кен оймасы. #кен ісі. Жер бетінен төмен қарай ұзындығы (27 км) енінен (200300 м) едәуір артық болып қазылған карьер. Кен орны. Құрамында түрлі минерал бар, экономикалық жағынан өндіруге тиімді пайдалы қазбалар шоғырланған жер қойнауының аумағы. Кен орны морфологиясы. #кен ісі. Кен орнының немесе оның жеке денелерінің пішіні. Кен орындары. #кен ісі. Құрамында бірнеше минерал бар, экономикалық жағынан өндіруге тиімді пайдалы қазбалардың жер қойнауының белгілі бір аумағында шоғырлануы. Кен орындарының моруы. #кен ісі. Кен орындарының жер бетіне жақын бөліктерінің мору процестері әсерінен химиялық бүліну арқылы өзгеруі. Кен өнеркәсібі. #кен ісі. Кен қазу өндірісі; пайдалы қазбалардың кен орнын барлауға, оларды жер қойнынан өндіруге және бастапқы өңдеуге байланысты өндіріс салаларының кешені. Кен сапашегі. #кен ісі. Кен байлықтарының саны мен сапасына қойылатын талаптардың жиынтығы. Кен сұрыптау. #кен ісі. Сұрыпталатын кен массасынан кеннің немесе бос таужыныстардың кесектерін алу процесі. Кен типтері. #кен ісі. Кен орындарға тән кендердің жіктелу түрлері. Кен торабы. #кен ісі. Кенді аймақтың немесе кенді белдемнің жеке-дара бөлшегі болып табылатын, өз шендестеріне қарағанда әлдеқайда мол минералданған түрлі пішінді кенді алаптар. Кен түзілу. #кен ісі. Кенді заттардың қозғалмалы орталар (магма балқымалары, сулы және газдысулы ерітінділер, газдар) есебінентүзілу процесі. Кен түзілу жағдайлары. #кен ісі. Кен түзілу процесін, оның жылдамдығын, минералдық паргенезистер сипатын, кендердің дербестелу пішіндерін және тағы басқа. анықтайтын жағдайлар. Кен түсіру. #кен ісі. Кеннің ұсақтау, ұнтақтау, байыту және тағы басқа. операциялар үшін байыту фабрикаларына белгілі бір әдістермен түсірілуі. Кен ұсату. #кен ісі. Кеннің ірі кесектерін бөлшектеп, көлікке тиеуге және тасымалдауға ыңғайлы қалыпқа келтіру. Кен шоғыры. #кен ісі. Жер қыртысының нақтылы өңірлерінде жинақталған, кіріктіруші таужыныстардан анық ерекшеленетін кенді денелер. Кен штогы. #кен ісі. Тұтас дерлік немесе тұтас тұлғалы кенді дене; көлденеңі әдетте ондаған метр болады. Кен ісі. Жер қойнауынан пайдалы қазылымдарды алу (өндіру) және оларды өңдеу жұмыстарын қамтитын ғылым мен техника салалары.
КЕН 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Аласа, жалпақ етіп, сәкі тәріздендіріп жасалатын үй іші ошағы.
КЕН 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Темір пештің мұржасы, құбыры.
КЕНАЙЫ #зат есім. жергілікті сөз. Жеңге.
КЕНАУЫЗ #зат есім. #көнерген сөз. Матаның бір түрі.
КЕНГЕОЛОГИЯЛЫҚ #сын есім. Кен өндіру, байытуға әрі геологиялық жұмыстарға қатысты. Кенгеологиялық процестер. Пайдалы қазылымдар кен орнын ашық, жерасты және ұңғымамен қазып алу барысында геологиялық және технологиялық факторлардың бірдей әсер етуі салдарынан таужыныстар массивінде пайда болатын өзгерістердің заңдылығы мен жүйелілігі.
КЕНГУРУ #зат есім. <лат. kаngаrоo> Сүтқоректі, артқы аяқтары ұзын, қалталы жануар.
КЕНДАЛА #зат есім. кәс. Көзінің кеңдігі 8 смдей аудың бір түрі.
КЕН-ДАЯРЛАУ : кен-даярлау жұмыстары. #кен ісі. Ашық әдіспен қазған жағдайда –карьерді дайындау мен пайдалану кезеңінде орындалатын күрделі және жарма орларды (немесе қазаншұқырлар) үңгілеу жөніндегі кен жұмыстары.
КЕНДЕ #сын есім. Тапшы, мұқтаж. Кенде емес. Құр емес; жеткілікті, баршылық. Кенде қалды. Кейін қалды, мақұрым қалды; кешікті.
КЕНДЕ = #етістік. Кен аршу, қазу.
КЕНДЕКТЕ =ет. #жергілікті сөз. Уыстау.
КЕНДЕЛІК #зат есім. 1. Тапшылық, мұқтаждық. 2. Аздық, аз болушылық.
КЕНДЕНУ деген КЕНДО #зат есім. #спорт. Қазіргі жекпе-жек спорт түрлерінің бірі болып табылатын жапондардың дәстүрлі әскери дайындығының бір түрі.
КЕНДІ #сын есім. Кені бар, кені мол. Кенді алаң. #геологиялық. Шығу тегі мен жаралу уақыты жағынан ұқсас, белгілі бір геологиялық обúектіге орайлас рудалы кен орындары бар сараланған алаң. Кенді алқап. Үлкенді-кішілі кен орындары шоғырланған өңір. Кенді аудан. #кен ісі. Металлогендік аймақтың (атыраптың, белдемнің) біршама шағын бұрыс пішінді кенкіріктіруші бөлігі. Кенді белдем. #кен ісі. Геологиялық құрылыс ерекшеліктері тұрғысынаннақтылы кен пішіндері мен түрлерін кіріктіруге мейлінше бейім ауқымды аймаққұрылымдықметаллогендік белдемдердің, кенді атыраптар мен аудандардың бір бөлігі. Кенді белдеу. #кен ісі. Қандай да бір геологиялық құрылымды бойлай орналасатын (кейде мыңдаған км) рудалы кен орындар тізбегі. Кенді дене. #кен ісі. Кез келген пішіндегі (желілер, линза, шток, қойнауқат және тағы басқа. пішіндер) кен шоғырының жиынтық атауы. Кенді ерітінділер. #кен ісі. Кенді құрамбө ліктердің бір орнынан екінші орынға қозғалуын және түзілуін қамтамасыз ететін қойнаулық ерітінділердің жалпылама атауы. Кенді масса. #кен ісі. Кенді қопарғанда және тиегенде араласуы нәтижесінде пайда болған кен мен бос таужыныс қосындысы. Кенді шаң. #кен ісі. Кеннің ұсақ фракцияларынан шығатын шаң.
КЕНДІК #сын есім. Кен ісіне тән, кен өндіру жұмыстарына қатысты. Кендік құтқару жабдықтары. Жерасты апатын жойып, адамдарды құтқаратын бөлімнің қолданатын арнаулы жабдықтары. Кендік құтқару ісі. Кен ісінің адамдарды аман сақтап қалудың ғылыми негіздерін, техникасы мен ұйымдастырылуын, сондай-ақ жерасты апаттарына жол бермеу және жою шараларын қамтитын саласы.
КЕНДІҢГЕК #зат есім. #кен ісі. Шахтадағы жұмыс қауіпсіздігін сақтау үшін пайдалы қазындының жер астында біржола немесе уақытша қалдырылып, тіреу ретінде пайдаланылатын бөлігі.
КЕНДІР #зат есім. 1. #өсімдік. <лат. аpосуnum> Сабақтарының талшығынан әр алуан арқан, жіп есілетін, дәнегінен май алынатын өсімдік. 2. Кендірден иіріліп жасалған жіп, арқан т.б. Кендір арқан. #этнографиялық. Кендір өсімдігінің сабағынан есіп жасалған жуан, қатты жіп. Кендір талшығы. #техникалық. Кендір тұқымдас өсімдік талшықтарынан алынатын #зат есім. Кендір тұқымдасы. #өсімдік. <лат. аpосуnасeаe> Қос жарнақты, құрамында сүт түсті ақшыл шырыны бар ағаш, бұта немесе шырмауық өсімдік. Кендірі кесілді [ үзілді ]. Аштықтан әлдәрмені құрып, титықтады, көтерем болды. Кендірін кесті. Жүйкесін құртты, әлін кетірді.
КЕНДІРАҒАШ #зат есім. жергілікті сөз. Жөке.
КЕНДІРЖАПЫРАҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. dаtіsсаeаe> Ағаш немесе көпжылдық шөптесін өсімдіктер тұқымдасы.
КЕНЕ 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. <лат. асаrіna> Жанжануарлардың қаны мен өсімдіктердің сөлін соратын паразит жәндік. Кене басу. #малшаруашылық. #этнографиялық. Кенелеу. Кене басы қалу. Мал денесін кенеден тазалаған кезде тері астында жұлынып қалған басының сол жерді жараға айналдырып іріңдетуі. Кене буды. Терінің қансөлін сорып, уытын жайған кезде ірің ағып, жазылмайтын жараға айналды. Кене жауу. Кенелердің ауа арқылы ауысуы, жұғуы. Кене жеу. Малды сорып, терісін жаралап, қотыр етіп, жыбырлатып қышыту. Кене кіру. Мал терісіне кененің басын тығып соруы. Кене сору. Кененің малдың қанын сорып жүдететін, арықтатып өлтіруге соғатын апат. Кенесі түсу. Әбден тойған кененің малдан өздігінен түсіп қалуы. Кене түсу. Малдың кенелеп кетуі, кене басу. Кене энцефалиті а у ру. <лат. enсephаlіtіs асаrіnаrum> Кене арқылы тарайтын ми қабынуын және орталық жүйке қабынуын тудырып, орталық жүйке жүйесін қатты зақымдайтын, жедел өтетін жұқпалы ауру.
КЕНЕ 2#омоним: даусын кенеді. #сөйлеу. Тамағын кенеді.
КЕНЕ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Мал қамау үшін қамыстан жасалған қора.
КЕНЕ 4#омоним = #етістік. Мол етіп кезіктіру; қарық қылу.
КЕНЕГЕ [ #орыс тілі. книга ] #зат есім. #сөйлеу. Кітап.
КЕНЕДӘН #зат есім. #өсімдік. <лат. rісіnus> Сүттіген тұқымдасына жататын біржылдық шөптесін өсімдік.
КЕНЕДЕЙ #сын есім. Кішкентай, титтей, құрт тай. Кенедей жабысты. Қадалып, айырылмай қойды. Кенедей қадалды. Қадалған жерден қан алды, жабыса кетті, ұстай қатып, тістей жатты.
КЕНЕЖАРА #зат есім. Теріде кене тістегеннен пайда болған жарақат.
КЕНЕЗЕ #зат есім. 1. Жердің үстіңгі қабаты, қыртысы. 2. Тері, қыртыс. Кенезесі кепті. Қатты шөлдеді; аузы құрғады, сусады.
КЕНЕЙ 1#омоним #зат есім. #ойын. Асық ойынында ұпайға тігілетін кішігірім асық.
КЕНЕЙ 2#омоним: кеней домбыра. Ертеден келе жатқан, ежелден пайдаланылып келе жатқан домбыра. Кенейі түгел. Бәрі де орнында, ешбір олқылығы жоқ, кемшіліксіз.
КЕНЕҚОТЫР #зат есім. Кене сорған жерде пайда болған жара.
КЕНЕҚҰРТ #зат есім. Тері астында кенеден қалған уыт [ теріні ісіреді, қышытады, қансөлді бұзады, малға індет жұқтырады ].
КЕНЕЛ = #етістік. Байып қалу, қарқ болу. Кенеліп қалды. Молшылық болды, байлыққа батты.
КЕНЕЛДІР = #етістік. Қарқ қылу, байыту, рақаттандыру.
КЕНЕЛЕ =ет. #малшаруашылық. #этнографиялық. Мал денесінде кене пайда болып, қышынып, терісінің бүлініп, арықтай бастауы.
КЕНЕЛЕГІШ #сын есім. Кенелеп кеткіш, кене басқыш.
КЕНЕЛЕУ деген КЕНЕЛТ = #етістік. Байыту, жарыту, қарқ қылу.
КЕНЕЛТУ деген КЕНЕЛУ деген КЕНЕН #сын есім. 1. Кеңпейіл, дарқан. 2. Өте кең, мол. 3. Терең, бай (ойлы).
КЕНЕП #зат есім. 1. #өсімдік. Біржылдық талшықты өсімдік. 2. Кендір мен зығыр талшықтарынан тоқылған мата. 3. Кескіндеме салуға арналып, матадан керілген негіз. Кенеп алаша. Кенеп жіптен тоқылып жасалатын алаша. Кенеп дорба. Кенептен iстелген қалта, кішкентай қапшық.
КЕНЕПТҮСТІ кенептүсті иткендір. #өсімдік. <лат. eurаtоrіum cаnnаbіnum>. Күрделігүлдер тұқымдасына иткендір туысына жататын өсімдіктің бір түрі.
КЕНЕПШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. cаnnаbіs> Тұт тұқымдасына жататын біржылдық талшықты өсімдік (ҚҰÝ). Кенепшөп тәрізді иткендір. #өсімдік. Кенептүсті иткендір.
КЕНЕР #зат есім. #сөйлеу. Кенере.
КЕНЕРЕ 1#омоним #зат есім. Жиек, жаға, ернеу, кемер.
КЕНЕРЕ 2#омоним #зат есім. Үй қабырғасының шатырмен жанасар жеріндегі біршама шығыңқы үстіңгі шеті.
КЕНЕРЕЛЕ = #етістік. Жағалау, жиектеу.
КЕНЕРЕЛЕС #сын есім. Бір кенереде жатқан, жағалауы бір, жиектес.
КЕНЕРЕЛЕУ деген КЕНЕРЕЛІ #сын есім. Кенересі бар, жиекті.
КЕНЕРЕЛІК #зат есім. Еден мен қабырғаның жапсарындағы саңылауды жауып тұратын құрылыс бөлшегі.
КЕНЕРЕСІЗ #сын есім. Жиексіз, жағасыз,
КЕНЕРЛЕ = #етістік. #сөйлеу. Кенереле.
КЕНЕТ #үстеу. Күтпеген жерден, ойда жоқта, аяқ астында, кенеттен.
КЕНЕТТЕН #үстеу. Күтпеген жерден, ойда жоқта, аяқ астынан, қапелімде, кенет.
КЕНЕУ 1#омоним деген КЕНЕУ 2#омоним #зат есім. Күш, қуат, қауқар, нәр, құнар. Кенеуі кем [ жоқ ]. а) Жұғымдылығы, сіңімділігі жоқ, күші жоқ, дәмсіз (тағам). ә) Бейберекет. Кенеуі кетті. Бүлінді; азыптозды, ұсқыны қашты, берекесі кетті.
КЕНЕУЛІ #сын есім. 1. Қуатты, күшті, нәрлі. 2. #ауыспалы мағына. Бағалы, құнды, маңызды.
КЕНЕУЛІЛІК #зат есім. Қуаттылық, нәрлілік, жұғымдылық.
КЕНЕУСІЗ #сын есім. 1. Қуатсыз, күшсіз, нәрсіз, жұғымсыз. 2. #ауыспалы мағына. Мәнсіз, мағынасыз, маңызсыз.
КЕНЕШЕ #үстеу. Кене тәрізді, кене секілді. Кенеше жабысты [ қадалды ]. Жармасып қатып қалды, айырылмады.
КЕНЕШІК #зат есім. Кішкене кене.
КЕНЖЕ #сын есім. Ең соңынан туған (бала). // э т н. Жасы кіші, кейінгі, соңғы ұл, қыз. // Кейіндеп, кештеп, соңынан. Кенже жетім бота. Мерзімінен кеш туған, әрі жетім қалған бота. Кенже қалды. Қатардан кейін, артта қалды, кешеуілдеді. Кенже орым. Жоңышқаның қайта көктегенінде соңғы рет шабылуы. Кенже тайынша бұқа. Пiштірілмеген еркек бұзаудың бір жасқа жетпегенi. Кенже тоқты. #этнографиялық. Ұрғашы қозының қошқарға кеш шағылысып, бір жасында (май айының аяғында не маусым, шілде айларының ішінде) төлдегені және кенже туған қозының алты айдан асқаны.
КЕНЖЕЛЕ = #етістік. 1. Кешігу, кешеуілдеу, кейіндеу; уақыты өтіп кету. 2. Артта қалу, қатарынан кейін қалу.
КЕНЖЕЛЕТ = #етістік. Кешеуілдету, кешіктіру, кейіндету.
КЕНЖЕЛЕТУ деген КЕНЖЕЛЕУ 1#омоним деген КЕНЖЕЛЕУ 2#омоним #сын есім. Кейіндеу, кештеу.
КЕНЖЕЛЕУШІЛІК #зат есім. Кешігушілік, артта қалушылық.
КЕНЖЕЛІК #зат есім. 1. Кенже туғандық, кенже бала болушылық. 2. #ауыспалы мағына. Кешіккендік, кейін қалғандық.
КЕН-КӨЛІК #сын есім. Кен қазу ісіндегі көлікке қатысты. Кен-көлік кешені. #кен ісі. Негізгі (бас) мәшиненің ең жоғарғы өнімділігін (өндіру немесе аршу) қамтамасыз ететін және қазып алудан (экскавациялаудан) тиеуге немесе үйінді жасауға дейінгі барлық өндірістік процестерді жүзеге асыратын мәшинелерінің жиынтығы.
КЕНКІРІКТІРУШІ #сын есім. к е н. Кен пайда болатын, кен жасалатын кенді кіріктіретін.
КЕНҚАЙРАҢ #зат есім. #кен ісі. Құрамында пайдалы құрамдас бөліктері бар ұсақталған тау жыныстарының жер бетіндегі жиынтығы. Кенқайраң кен орындары. #кен ісі. Түпкілікті таужыныстардың физикалық морылуы, оларға әртүрлі факторлардың химиялық әсері негізінде пайда болған, осының нәтижесінде түпкілікті таужыныстар ірілігі әртүрлі кесектерге ыдыраған не балшыққа айналған кен орындар.
КЕНҚҰДЫҚ #зат есім. #кен ісі. Кенді өз массасының әсерімен түсіруге арналған тік не еңіс қазба, не кені алынған кеңістіктің бөлігі.
КЕНОРЫН #зат есім. к е н. Пайдалы қазбалар өндірілетін жер.
КЕНСЫРҒЫТПА #зат есім. #кен ісі. Кен массасын өз салмағы әсерімен тасымалдау үшін табиғи еңісті таулы жерде орналасқан карьерлерді қазба.
КЕНТ [ ир. ] #зат есім. #көнерген сөз. Қала, шаһар.
КЕНТАВР [ #грек тілі. kentаurоs ] #зат есім. #мифологиялық. Грек мифологиясындағы денесі ат, төсі мен басы адам мүсіндес жануар.
КЕНТАЙ #зат есім. #этнографиялық. Кішкентай асық, кеней.
КЕНТАС #зат есім. #кен ісі. Құрамында металл немесе металдардың қосылыстары бар, өнеркәсіптік пайдалануға жарамды минералдық шикізат.
КЕН-ТЕХНИКАЛЫҚ #сын есім. #техникалық. Пайдалы қазылымдар мен оның техникалық жағына қатысты. Кен-техникалық факторлар. Пайдалы қазылымдар, кен орнын қазу әдісін сандық және сапалық жағынан сипаттау.
КЕНТТІ #сын есім. Қалалы, шаһарлы.
КЕНТТІК #сын есім. Қалалық, қалада тұратын.
КЕНТШЕ #үстеу. Кенттікі тәрізді, қалаша.
КЕНТІРЕК #зат есім. #кен ісі. Пайдалы қазылым қатарының (шоғырларының) кен орынды қазубарысында уақытша алынбайтын немесе алынбаған бөлігі. Кентіректерді алу. #кен ісі. Уақытша қалдырып кеткен кентіректердегі пайдалы қазылымдарды толығымен немесе жарым-жартылай алу.
КЕНТІРЕКСІЗ #сын есім. кенісі. Кентірек қалдырмаған. Кентірексіз технология. #кен ісі. Дайын дық қазбаларын сақтау үшін көмірден (таужыныстардан) кентірек қалдырмайақ тазалап, қазып алу жұмысын жүргізу технологиясы.
КЕНҮККІШ #зат есім. #техникалық. Тау-кен өндірісінде қолданылған құрал.
КЕНҮҢГІР #зат есім. #кен ісі. Тау-кен ісінде, шахта ішінде әртүрлі техникалық мақсаттарға арналып жасалатын ені мен ұзындығы бір-біріне шамалас кең қуыс.
КЕНШУ деген КЕНШІ #зат есім. Кен қазушы.
КЕНШІ = #етістік. Тұрмысы жақсару, кеуілікөтерілу, жоғарылау.
КЕНШІЛІК #зат есім. Кен қазушылық.
КЕНШІТ = #етістік. Қуанту, жарылқау.
КЕНІШ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Жер қойнауынан пай далы қазба байлықтар өндіретін кәсіпорын. 2. #ауыспалы мағына. Береке, байлық, молшылық. Кеніш апатынан құтқару. #кен ісі. Шахта қызметкерлері мен құтқару бөлімдері орындайтын арнайы жұмыстар. Кеніш ауасы. 1. Кен қазбаларын толтыратын газдар мен булар қоспасы. 2. Кен қазба ларына жер бетінен келіп түсетін және жолай құрамында әртүрлі өзгерістер болатын атмосфералық ауа. Кеніш ауасын кондициялау. #кен ісі. Шахтада (қазбаларда) сыртқы факторларға (ауа райы, жыл мезгілі) және ішкі факторларға (адамдардың болуы, жылу көздері, ылғалдылық, әртүрлі газдардың, шаңның болуы) қарамастан, ауаның құрамы мен қалыпты күйін сақтайтындай шаралар кешені. Кеніш газдары. #кен ісі. Пайдалы қазылымға не оны сыйыстырушы таужыныстарға ілеспе табиғи газдар және технологиялық газдар. Кеніш жарығы. #кен ісі. Кен қазып алу жұмыстары кезінде қолайлы жағдай жасау мақсатымен жарық қуатын алу, бөлу және пайдалану әдістері мен құралдарының жиынтығы. Кеніш өрттері. #кен ісі. Пайдалы қазылымдар массивінде және тікелей кен қазбаларында (жер асты, жер бетінде) тікелей пайда болатын өрттер. Кеніш өртін оқшаулау. #кен ісі. Өрт ошағын оған таза ауа жібермеу үшін жақын орналасқан қазбалардан бөліп тастау. Кеніштегі өрт газдары. #кен ісі. Өрт ошағынан не өрт телімінен бөлініп шығатын газдар. Кеніш электровозы. #кен ісі. Аккумуляторлық батареядан немесе аспалы түйіспелі сым арқылы келетін электр энергиясымен қоректенетін электрқозғалтқыштан күш алатын локомотив.
КЕНІШТЕЙ #сын есім. Кеніш тәрізді.
КЕНІШТІК #сын есім. Кенішке тән, кенішке қатысты. Кеніштік аэрология. #кен ісі. Пайдалы қазылымдар кенорны өңіріндегі газдар мен жылудың табиғи жағдайларда бөлінуін, технологиялық руда газдары мен шаңының түзілу процестерін, жерасты және ашық кен қазбаларындағы ауа, газ, жылу және шаңның қозғалыстары заңдарын және бұл қозғалыстарды басқару заңдарын зерттейтін кен ғылымы саласы. Кеніштік геология. #кен ісі. Кеніш, шахта карьерлердің тұрақты және қауіпсіз жұмысын геологиялық тұрғыдан қамтамасыз ететін геология ғылымының бір саласы. Кеніштік су. #кен ісі. Кен орындарын игеруге байланысты тау-кен қазындыларында жиналатын жерасты суы.
ТАУ-КЕН #зат есім. Кен рудасы. // тау-кен ісін үйрететін. Тау-кен өндірісіндегi заряд. #кен ісі. Тұтасып жатқан қатты кенді (кентас, көмір т.б.) шетінен ұсатуға пайдаланылатын заряд. Тау-кен iсіндегi жіктелім. #кен ісі. Уатылған пайдалы қазыналар бөлшектерін ірілігіне, тығыздығына т.б. қарай өнімдерге (топтарға) ажыратып, топтастыру.
КЕН 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Аласа, жалпақ етіп, сәкі тәріздендіріп жасалатын үй іші ошағы.
КЕН 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Темір пештің мұржасы, құбыры.
КЕНАЙЫ #зат есім. жергілікті сөз. Жеңге.
КЕНАУЫЗ #зат есім. #көнерген сөз. Матаның бір түрі.
КЕНГЕОЛОГИЯЛЫҚ #сын есім. Кен өндіру, байытуға әрі геологиялық жұмыстарға қатысты. Кенгеологиялық процестер. Пайдалы қазылымдар кен орнын ашық, жерасты және ұңғымамен қазып алу барысында геологиялық және технологиялық факторлардың бірдей әсер етуі салдарынан таужыныстар массивінде пайда болатын өзгерістердің заңдылығы мен жүйелілігі.
КЕНГУРУ #зат есім. <лат. kаngаrоo> Сүтқоректі, артқы аяқтары ұзын, қалталы жануар.
КЕНДАЛА #зат есім. кәс. Көзінің кеңдігі 8 смдей аудың бір түрі.
КЕН-ДАЯРЛАУ : кен-даярлау жұмыстары. #кен ісі. Ашық әдіспен қазған жағдайда –карьерді дайындау мен пайдалану кезеңінде орындалатын күрделі және жарма орларды (немесе қазаншұқырлар) үңгілеу жөніндегі кен жұмыстары.
КЕНДЕ #сын есім. Тапшы, мұқтаж. Кенде емес. Құр емес; жеткілікті, баршылық. Кенде қалды. Кейін қалды, мақұрым қалды; кешікті.
КЕНДЕ = #етістік. Кен аршу, қазу.
КЕНДЕКТЕ =ет. #жергілікті сөз. Уыстау.
КЕНДЕЛІК #зат есім. 1. Тапшылық, мұқтаждық. 2. Аздық, аз болушылық.
КЕНДЕНУ деген КЕНДО #зат есім. #спорт. Қазіргі жекпе-жек спорт түрлерінің бірі болып табылатын жапондардың дәстүрлі әскери дайындығының бір түрі.
КЕНДІ #сын есім. Кені бар, кені мол. Кенді алаң. #геологиялық. Шығу тегі мен жаралу уақыты жағынан ұқсас, белгілі бір геологиялық обúектіге орайлас рудалы кен орындары бар сараланған алаң. Кенді алқап. Үлкенді-кішілі кен орындары шоғырланған өңір. Кенді аудан. #кен ісі. Металлогендік аймақтың (атыраптың, белдемнің) біршама шағын бұрыс пішінді кенкіріктіруші бөлігі. Кенді белдем. #кен ісі. Геологиялық құрылыс ерекшеліктері тұрғысынаннақтылы кен пішіндері мен түрлерін кіріктіруге мейлінше бейім ауқымды аймаққұрылымдықметаллогендік белдемдердің, кенді атыраптар мен аудандардың бір бөлігі. Кенді белдеу. #кен ісі. Қандай да бір геологиялық құрылымды бойлай орналасатын (кейде мыңдаған км) рудалы кен орындар тізбегі. Кенді дене. #кен ісі. Кез келген пішіндегі (желілер, линза, шток, қойнауқат және тағы басқа. пішіндер) кен шоғырының жиынтық атауы. Кенді ерітінділер. #кен ісі. Кенді құрамбө ліктердің бір орнынан екінші орынға қозғалуын және түзілуін қамтамасыз ететін қойнаулық ерітінділердің жалпылама атауы. Кенді масса. #кен ісі. Кенді қопарғанда және тиегенде араласуы нәтижесінде пайда болған кен мен бос таужыныс қосындысы. Кенді шаң. #кен ісі. Кеннің ұсақ фракцияларынан шығатын шаң.
КЕНДІК #сын есім. Кен ісіне тән, кен өндіру жұмыстарына қатысты. Кендік құтқару жабдықтары. Жерасты апатын жойып, адамдарды құтқаратын бөлімнің қолданатын арнаулы жабдықтары. Кендік құтқару ісі. Кен ісінің адамдарды аман сақтап қалудың ғылыми негіздерін, техникасы мен ұйымдастырылуын, сондай-ақ жерасты апаттарына жол бермеу және жою шараларын қамтитын саласы.
КЕНДІҢГЕК #зат есім. #кен ісі. Шахтадағы жұмыс қауіпсіздігін сақтау үшін пайдалы қазындының жер астында біржола немесе уақытша қалдырылып, тіреу ретінде пайдаланылатын бөлігі.
КЕНДІР #зат есім. 1. #өсімдік. <лат. аpосуnum> Сабақтарының талшығынан әр алуан арқан, жіп есілетін, дәнегінен май алынатын өсімдік. 2. Кендірден иіріліп жасалған жіп, арқан т.б. Кендір арқан. #этнографиялық. Кендір өсімдігінің сабағынан есіп жасалған жуан, қатты жіп. Кендір талшығы. #техникалық. Кендір тұқымдас өсімдік талшықтарынан алынатын #зат есім. Кендір тұқымдасы. #өсімдік. <лат. аpосуnасeаe> Қос жарнақты, құрамында сүт түсті ақшыл шырыны бар ағаш, бұта немесе шырмауық өсімдік. Кендірі кесілді [ үзілді ]. Аштықтан әлдәрмені құрып, титықтады, көтерем болды. Кендірін кесті. Жүйкесін құртты, әлін кетірді.
КЕНДІРАҒАШ #зат есім. жергілікті сөз. Жөке.
КЕНДІРЖАПЫРАҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. dаtіsсаeаe> Ағаш немесе көпжылдық шөптесін өсімдіктер тұқымдасы.
КЕНЕ 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. <лат. асаrіna> Жанжануарлардың қаны мен өсімдіктердің сөлін соратын паразит жәндік. Кене басу. #малшаруашылық. #этнографиялық. Кенелеу. Кене басы қалу. Мал денесін кенеден тазалаған кезде тері астында жұлынып қалған басының сол жерді жараға айналдырып іріңдетуі. Кене буды. Терінің қансөлін сорып, уытын жайған кезде ірің ағып, жазылмайтын жараға айналды. Кене жауу. Кенелердің ауа арқылы ауысуы, жұғуы. Кене жеу. Малды сорып, терісін жаралап, қотыр етіп, жыбырлатып қышыту. Кене кіру. Мал терісіне кененің басын тығып соруы. Кене сору. Кененің малдың қанын сорып жүдететін, арықтатып өлтіруге соғатын апат. Кенесі түсу. Әбден тойған кененің малдан өздігінен түсіп қалуы. Кене түсу. Малдың кенелеп кетуі, кене басу. Кене энцефалиті а у ру. <лат. enсephаlіtіs асаrіnаrum> Кене арқылы тарайтын ми қабынуын және орталық жүйке қабынуын тудырып, орталық жүйке жүйесін қатты зақымдайтын, жедел өтетін жұқпалы ауру.
КЕНЕ 2#омоним: даусын кенеді. #сөйлеу. Тамағын кенеді.
КЕНЕ 3#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Мал қамау үшін қамыстан жасалған қора.
КЕНЕ 4#омоним = #етістік. Мол етіп кезіктіру; қарық қылу.
КЕНЕГЕ [ #орыс тілі. книга ] #зат есім. #сөйлеу. Кітап.
КЕНЕДӘН #зат есім. #өсімдік. <лат. rісіnus> Сүттіген тұқымдасына жататын біржылдық шөптесін өсімдік.
КЕНЕДЕЙ #сын есім. Кішкентай, титтей, құрт тай. Кенедей жабысты. Қадалып, айырылмай қойды. Кенедей қадалды. Қадалған жерден қан алды, жабыса кетті, ұстай қатып, тістей жатты.
КЕНЕЖАРА #зат есім. Теріде кене тістегеннен пайда болған жарақат.
КЕНЕЗЕ #зат есім. 1. Жердің үстіңгі қабаты, қыртысы. 2. Тері, қыртыс. Кенезесі кепті. Қатты шөлдеді; аузы құрғады, сусады.
КЕНЕЙ 1#омоним #зат есім. #ойын. Асық ойынында ұпайға тігілетін кішігірім асық.
КЕНЕЙ 2#омоним: кеней домбыра. Ертеден келе жатқан, ежелден пайдаланылып келе жатқан домбыра. Кенейі түгел. Бәрі де орнында, ешбір олқылығы жоқ, кемшіліксіз.
КЕНЕҚОТЫР #зат есім. Кене сорған жерде пайда болған жара.
КЕНЕҚҰРТ #зат есім. Тері астында кенеден қалған уыт [ теріні ісіреді, қышытады, қансөлді бұзады, малға індет жұқтырады ].
КЕНЕЛ = #етістік. Байып қалу, қарқ болу. Кенеліп қалды. Молшылық болды, байлыққа батты.
КЕНЕЛДІР = #етістік. Қарқ қылу, байыту, рақаттандыру.
КЕНЕЛЕ =ет. #малшаруашылық. #этнографиялық. Мал денесінде кене пайда болып, қышынып, терісінің бүлініп, арықтай бастауы.
КЕНЕЛЕГІШ #сын есім. Кенелеп кеткіш, кене басқыш.
КЕНЕЛЕУ деген КЕНЕЛТ = #етістік. Байыту, жарыту, қарқ қылу.
КЕНЕЛТУ деген КЕНЕЛУ деген КЕНЕН #сын есім. 1. Кеңпейіл, дарқан. 2. Өте кең, мол. 3. Терең, бай (ойлы).
КЕНЕП #зат есім. 1. #өсімдік. Біржылдық талшықты өсімдік. 2. Кендір мен зығыр талшықтарынан тоқылған мата. 3. Кескіндеме салуға арналып, матадан керілген негіз. Кенеп алаша. Кенеп жіптен тоқылып жасалатын алаша. Кенеп дорба. Кенептен iстелген қалта, кішкентай қапшық.
КЕНЕПТҮСТІ кенептүсті иткендір. #өсімдік. <лат. eurаtоrіum cаnnаbіnum>. Күрделігүлдер тұқымдасына иткендір туысына жататын өсімдіктің бір түрі.
КЕНЕПШӨП #зат есім. #өсімдік. <лат. cаnnаbіs> Тұт тұқымдасына жататын біржылдық талшықты өсімдік (ҚҰÝ). Кенепшөп тәрізді иткендір. #өсімдік. Кенептүсті иткендір.
КЕНЕР #зат есім. #сөйлеу. Кенере.
КЕНЕРЕ 1#омоним #зат есім. Жиек, жаға, ернеу, кемер.
КЕНЕРЕ 2#омоним #зат есім. Үй қабырғасының шатырмен жанасар жеріндегі біршама шығыңқы үстіңгі шеті.
КЕНЕРЕЛЕ = #етістік. Жағалау, жиектеу.
КЕНЕРЕЛЕС #сын есім. Бір кенереде жатқан, жағалауы бір, жиектес.
КЕНЕРЕЛЕУ деген КЕНЕРЕЛІ #сын есім. Кенересі бар, жиекті.
КЕНЕРЕЛІК #зат есім. Еден мен қабырғаның жапсарындағы саңылауды жауып тұратын құрылыс бөлшегі.
КЕНЕРЕСІЗ #сын есім. Жиексіз, жағасыз,
КЕНЕРЛЕ = #етістік. #сөйлеу. Кенереле.
КЕНЕТ #үстеу. Күтпеген жерден, ойда жоқта, аяқ астында, кенеттен.
КЕНЕТТЕН #үстеу. Күтпеген жерден, ойда жоқта, аяқ астынан, қапелімде, кенет.
КЕНЕУ 1#омоним деген КЕНЕУ 2#омоним #зат есім. Күш, қуат, қауқар, нәр, құнар. Кенеуі кем [ жоқ ]. а) Жұғымдылығы, сіңімділігі жоқ, күші жоқ, дәмсіз (тағам). ә) Бейберекет. Кенеуі кетті. Бүлінді; азыптозды, ұсқыны қашты, берекесі кетті.
КЕНЕУЛІ #сын есім. 1. Қуатты, күшті, нәрлі. 2. #ауыспалы мағына. Бағалы, құнды, маңызды.
КЕНЕУЛІЛІК #зат есім. Қуаттылық, нәрлілік, жұғымдылық.
КЕНЕУСІЗ #сын есім. 1. Қуатсыз, күшсіз, нәрсіз, жұғымсыз. 2. #ауыспалы мағына. Мәнсіз, мағынасыз, маңызсыз.
КЕНЕШЕ #үстеу. Кене тәрізді, кене секілді. Кенеше жабысты [ қадалды ]. Жармасып қатып қалды, айырылмады.
КЕНЕШІК #зат есім. Кішкене кене.
КЕНЖЕ #сын есім. Ең соңынан туған (бала). // э т н. Жасы кіші, кейінгі, соңғы ұл, қыз. // Кейіндеп, кештеп, соңынан. Кенже жетім бота. Мерзімінен кеш туған, әрі жетім қалған бота. Кенже қалды. Қатардан кейін, артта қалды, кешеуілдеді. Кенже орым. Жоңышқаның қайта көктегенінде соңғы рет шабылуы. Кенже тайынша бұқа. Пiштірілмеген еркек бұзаудың бір жасқа жетпегенi. Кенже тоқты. #этнографиялық. Ұрғашы қозының қошқарға кеш шағылысып, бір жасында (май айының аяғында не маусым, шілде айларының ішінде) төлдегені және кенже туған қозының алты айдан асқаны.
КЕНЖЕЛЕ = #етістік. 1. Кешігу, кешеуілдеу, кейіндеу; уақыты өтіп кету. 2. Артта қалу, қатарынан кейін қалу.
КЕНЖЕЛЕТ = #етістік. Кешеуілдету, кешіктіру, кейіндету.
КЕНЖЕЛЕТУ деген КЕНЖЕЛЕУ 1#омоним деген КЕНЖЕЛЕУ 2#омоним #сын есім. Кейіндеу, кештеу.
КЕНЖЕЛЕУШІЛІК #зат есім. Кешігушілік, артта қалушылық.
КЕНЖЕЛІК #зат есім. 1. Кенже туғандық, кенже бала болушылық. 2. #ауыспалы мағына. Кешіккендік, кейін қалғандық.
КЕН-КӨЛІК #сын есім. Кен қазу ісіндегі көлікке қатысты. Кен-көлік кешені. #кен ісі. Негізгі (бас) мәшиненің ең жоғарғы өнімділігін (өндіру немесе аршу) қамтамасыз ететін және қазып алудан (экскавациялаудан) тиеуге немесе үйінді жасауға дейінгі барлық өндірістік процестерді жүзеге асыратын мәшинелерінің жиынтығы.
КЕНКІРІКТІРУШІ #сын есім. к е н. Кен пайда болатын, кен жасалатын кенді кіріктіретін.
КЕНҚАЙРАҢ #зат есім. #кен ісі. Құрамында пайдалы құрамдас бөліктері бар ұсақталған тау жыныстарының жер бетіндегі жиынтығы. Кенқайраң кен орындары. #кен ісі. Түпкілікті таужыныстардың физикалық морылуы, оларға әртүрлі факторлардың химиялық әсері негізінде пайда болған, осының нәтижесінде түпкілікті таужыныстар ірілігі әртүрлі кесектерге ыдыраған не балшыққа айналған кен орындар.
КЕНҚҰДЫҚ #зат есім. #кен ісі. Кенді өз массасының әсерімен түсіруге арналған тік не еңіс қазба, не кені алынған кеңістіктің бөлігі.
КЕНОРЫН #зат есім. к е н. Пайдалы қазбалар өндірілетін жер.
КЕНСЫРҒЫТПА #зат есім. #кен ісі. Кен массасын өз салмағы әсерімен тасымалдау үшін табиғи еңісті таулы жерде орналасқан карьерлерді қазба.
КЕНТ [ ир. ] #зат есім. #көнерген сөз. Қала, шаһар.
КЕНТАВР [ #грек тілі. kentаurоs ] #зат есім. #мифологиялық. Грек мифологиясындағы денесі ат, төсі мен басы адам мүсіндес жануар.
КЕНТАЙ #зат есім. #этнографиялық. Кішкентай асық, кеней.
КЕНТАС #зат есім. #кен ісі. Құрамында металл немесе металдардың қосылыстары бар, өнеркәсіптік пайдалануға жарамды минералдық шикізат.
КЕН-ТЕХНИКАЛЫҚ #сын есім. #техникалық. Пайдалы қазылымдар мен оның техникалық жағына қатысты. Кен-техникалық факторлар. Пайдалы қазылымдар, кен орнын қазу әдісін сандық және сапалық жағынан сипаттау.
КЕНТТІ #сын есім. Қалалы, шаһарлы.
КЕНТТІК #сын есім. Қалалық, қалада тұратын.
КЕНТШЕ #үстеу. Кенттікі тәрізді, қалаша.
КЕНТІРЕК #зат есім. #кен ісі. Пайдалы қазылым қатарының (шоғырларының) кен орынды қазубарысында уақытша алынбайтын немесе алынбаған бөлігі. Кентіректерді алу. #кен ісі. Уақытша қалдырып кеткен кентіректердегі пайдалы қазылымдарды толығымен немесе жарым-жартылай алу.
КЕНТІРЕКСІЗ #сын есім. кенісі. Кентірек қалдырмаған. Кентірексіз технология. #кен ісі. Дайын дық қазбаларын сақтау үшін көмірден (таужыныстардан) кентірек қалдырмайақ тазалап, қазып алу жұмысын жүргізу технологиясы.
КЕНҮККІШ #зат есім. #техникалық. Тау-кен өндірісінде қолданылған құрал.
КЕНҮҢГІР #зат есім. #кен ісі. Тау-кен ісінде, шахта ішінде әртүрлі техникалық мақсаттарға арналып жасалатын ені мен ұзындығы бір-біріне шамалас кең қуыс.
КЕНШУ деген КЕНШІ #зат есім. Кен қазушы.
КЕНШІ = #етістік. Тұрмысы жақсару, кеуілікөтерілу, жоғарылау.
КЕНШІЛІК #зат есім. Кен қазушылық.
КЕНШІТ = #етістік. Қуанту, жарылқау.
КЕНІШ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Жер қойнауынан пай далы қазба байлықтар өндіретін кәсіпорын. 2. #ауыспалы мағына. Береке, байлық, молшылық. Кеніш апатынан құтқару. #кен ісі. Шахта қызметкерлері мен құтқару бөлімдері орындайтын арнайы жұмыстар. Кеніш ауасы. 1. Кен қазбаларын толтыратын газдар мен булар қоспасы. 2. Кен қазба ларына жер бетінен келіп түсетін және жолай құрамында әртүрлі өзгерістер болатын атмосфералық ауа. Кеніш ауасын кондициялау. #кен ісі. Шахтада (қазбаларда) сыртқы факторларға (ауа райы, жыл мезгілі) және ішкі факторларға (адамдардың болуы, жылу көздері, ылғалдылық, әртүрлі газдардың, шаңның болуы) қарамастан, ауаның құрамы мен қалыпты күйін сақтайтындай шаралар кешені. Кеніш газдары. #кен ісі. Пайдалы қазылымға не оны сыйыстырушы таужыныстарға ілеспе табиғи газдар және технологиялық газдар. Кеніш жарығы. #кен ісі. Кен қазып алу жұмыстары кезінде қолайлы жағдай жасау мақсатымен жарық қуатын алу, бөлу және пайдалану әдістері мен құралдарының жиынтығы. Кеніш өрттері. #кен ісі. Пайдалы қазылымдар массивінде және тікелей кен қазбаларында (жер асты, жер бетінде) тікелей пайда болатын өрттер. Кеніш өртін оқшаулау. #кен ісі. Өрт ошағын оған таза ауа жібермеу үшін жақын орналасқан қазбалардан бөліп тастау. Кеніштегі өрт газдары. #кен ісі. Өрт ошағынан не өрт телімінен бөлініп шығатын газдар. Кеніш электровозы. #кен ісі. Аккумуляторлық батареядан немесе аспалы түйіспелі сым арқылы келетін электр энергиясымен қоректенетін электрқозғалтқыштан күш алатын локомотив.
КЕНІШТЕЙ #сын есім. Кеніш тәрізді.
КЕНІШТІК #сын есім. Кенішке тән, кенішке қатысты. Кеніштік аэрология. #кен ісі. Пайдалы қазылымдар кенорны өңіріндегі газдар мен жылудың табиғи жағдайларда бөлінуін, технологиялық руда газдары мен шаңының түзілу процестерін, жерасты және ашық кен қазбаларындағы ауа, газ, жылу және шаңның қозғалыстары заңдарын және бұл қозғалыстарды басқару заңдарын зерттейтін кен ғылымы саласы. Кеніштік геология. #кен ісі. Кеніш, шахта карьерлердің тұрақты және қауіпсіз жұмысын геологиялық тұрғыдан қамтамасыз ететін геология ғылымының бір саласы. Кеніштік су. #кен ісі. Кен орындарын игеруге байланысты тау-кен қазындыларында жиналатын жерасты суы.
ТАУ-КЕН #зат есім. Кен рудасы. // тау-кен ісін үйрететін. Тау-кен өндірісіндегi заряд. #кен ісі. Тұтасып жатқан қатты кенді (кентас, көмір т.б.) шетінен ұсатуға пайдаланылатын заряд. Тау-кен iсіндегi жіктелім. #кен ісі. Уатылған пайдалы қазыналар бөлшектерін ірілігіне, тығыздығына т.б. қарай өнімдерге (топтарға) ажыратып, топтастыру.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий