Толковый словарь казахского языка: Бөрік>
БӨРІ 1#омоним #зат есім. 1. Қасқыр, серекқұлақ. 2. #тарихи. Түркi халықтарының тарихи жадындағы киелi ұғым, қасқырдың жағымды атауы. 3. #ауыспалы мағына. Қаныпезер, қанішер адам. 4. #ауыспалы мағына. Тайсалмайтын, жаужүрек адам. Бөрi айбат. Қаһарын тігіп, айбар білдіріп, сұс көрсетушілік. Бөрi бүлкек, бөкен жортақ. Бүлкілдеген тез жүріс, екпіндеген, сар желіс. Бөрi кеуде. а) Кеудесi кең, алдыңғы екi аяғы алшақ (ат). ә) Иықты, кең жауырынды (адам). Бөрi қабақ. Түксиген қалың қабақ. Бөрi құлақ. Тiкірейген, үшкір құлақ. Бөрi құрсақ. Бiрде аш, бірде тоқ. Бөрi құрсақтанды. Ашықты, ас орнына жел жұтты, ашқұрсақ болды. Бөрінің [ қасқырдың, көкжалдың ] бөлтірігi. стиль. Жауыздан туған жауыз, сұм. Бөрi өңгерген лақтай. Дәрменсіз, шарасыз. Бөрi тиген қойдай. Шулады, азан-қазан болды. Бөрi iшік. Бөрінің терісінен iстелген қалың, мықты, сапалы iшік.
БӨРІ 2#омоним #зат есім. астрономиялық. <лат. lupus> Аспанның оңтүстік бөлігіндегi шағын шоқжұлдыз.
БӨРІ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Ежелгi түрік қағандарының дербес жасағына берілетін атақ.
БӨРІАУЫЗ #зат есім. кәс. 1. Қысқаш. 2. Ұста дүкенінде темірдi қысып тұратын аспап.
БӨРІАЯҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. lусоpus> Еріндігүлдер тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
БӨРІБАСАР #зат есім. 1. Қасқыр алатын сырттан ит. 2. #ауыспалы мағына. Ожар, даң кеуде, ұрдажық.
БӨРІБҰРШАҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. lupіnus> Кiндік тамырлы, сабағы жұмсақ, саусақ тәріздi салалы жапырақтары бар бұршақ тұқымдас өсімдік.
БӨРІГУ деген БӨРІДЕЙ #сын есім. Бөрi тәріздi, бөрi сияқты. Бөрідей жаланды. Не істерін білмей аласұрды, күші қайнады.
БӨРІДЕЙІН #сын есім. #фольклор. Бөрідей.
БӨРІЖЕМІС #зат есім. #өсімдік. Қасқыржидек (итшомырттың түрi, ұлы шөп).
БӨРІЖИДЕК #зат есім. #өсімдік. Қасқыржидек.
БӨРІЖӨКЕ #зат есім. #өсімдік. Қасқыржидек.
БӨРІК 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Елтіріден, аң терісi-нен жиек жүргізіп, матамен тысталып тігілген құлақсыз баскиім. 2. #ауыспалы мағына. Таудың үстіңгi бөлігi. Бөркi қара қазандай болды. Мақтанды, есірдi. Бөркін алды. Құрмет көрсеттi. Бөркін аспанға [ көкке ] лақтырды [ атты ]. Қатты қуанды, шаттанды. Бөркін бастыра кидi. а) Баскиімдi, бөріктi басқа кептей басып кидi; ә) Бiр нәрсеге бекем бел буды, тәуекел еттi. Бөркін жерге [ алып ] ұрды. Бiр нәрсеге жеңілденіп, бел шешіп кірістi. Бөркін [ малақайын ] аспанға атты [ лақтырды ]. Қатты қуанды, қуанышы қойнына сыймады, мәз-мейрам болды. Бөрік киген. Ер адам, еркек мағынасында. Бөрікпен ұрып алатын жер. Жақын жер, таяу маң. Бөрікпен ұрып жықты. Оңай жеңіске жеттi. Бөріктi тастап бөріден құтылды. Жан сауғалады, қара басын құтқарды.
БӨРІК 2#омоним =ет. #сөйлеу. Бөрлік (дүрлігу, шулау, дүркіреу). Бөріккен қойдай. #сөйлеу. Бөрліккен қойдай.
БӨРІКБАС #зат есім. ботаникалық. Биік болып өсетін өсімдіктердің (ағаш, бұта т.б.) жоғарғы дөңгеленіп қауқиған жағы.
БӨРІКГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. cуnаra> Күрделігүлдi лер тұқымдасына жататын көкеністік дақыл.
БӨРІКӨЗ #зат есім. ботаникалық. Таулы аймақта өсетін бұталардың бірi; боркөз.
БӨРІКСІЗ #сын есім. Бөркi жоқ, бөрік кимеген.
БӨРІКТАСТАМ бөріктастам жер. #этнографиялық. Өте жақын қашықтықты білдіретін халықтық өлшем.
БӨРІКТАСТАМАҚ #зат есім. #ойын. Жастар дөңгелене отырып ойнайтын ұлттық #ойын.
БӨРІКТЕЙ #сын есім. 1. Бөрік сияқты үлкен, қомақты. 2. #ауыспалы мағына. Кiшкентай, шағын. 3. #ауыспалы мағына. Қалың, қомпиған (шаш). Бөріктей ұшты. Жалп еттi, ұшып түстi.
БӨРІКТЕН = #етістік. Бөрікке ұқсау.
БӨРІКТЕППЕЙ #зат есім. #ойын. Балалардың ойынға арналған бөріктi кезектесіп теуіп ойнайтын ойыны.
БӨРІКТІ #сын есім. Басына бөрік киген, бөркi бар. // Ер адам, еркек мағынасында.
БӨРІКТІК #сын есім. Бөрік боларлық, бөрік тігуге жарарлық.
БӨРІКТІР = #етістік. Үркіту, қорқыту.
БӨРІКТІРУ Бөріктір етістігінін қимыл атауы.
БӨРІКШЕ 1#омоним #зат есім. #экспрессивті. Бөрікбас.
БӨРІКШЕ 2#омоним #үстеу. Бөрікке ұқсап, бөрік сияқты.
БӨРІКШЕЛЕ = #етістік. #сөйлеу. Бөрік тәріздi етіп орау.
БӨРІКШІ #зат есім. Бөрік тігетін адам.
БӨРІҚАРАҚАТ #зат есім. ботаникалық. <лат. berberіs> Биіктігi 3–4 метрдей жемісi майда, әрi ащы бұта. Бөріқарақат тұқымдасы. #өсімдік. Қос жарнақтылар тобына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер, мәңгi жасыл бұталар.
БӨРІ-ҚАРЫ #зат есім. Қасқыр т.б. жалпы атауы.
БӨРІҚҰЛАҚ #зат есім. #қолөнер. Қасқырдың құлағына ұқсастырып жасалған өрнек немесе ою.
БӨРІЛІ #сын есім. Бөрісi бар, бөрісi мол. Бөрілi байрақ. #этнографиялық. тарихи. Ежелгi түркi қағандарының (хандарының) алтын басты қасқыр бейнесіндегi туы.
БӨРІЛІК #зат есім. 1. Бөріге тән қасиет. 2. #ауыспалы мағына. Жыртқыштық, айуандық.
БӨРІОЙНАҚ #зат есім. Қасқырлардың ұйлығар кездегi асыр салып ойнауы.
БӨРІСІЗ #сын есім. Бөрісi жоқ.
БӨРІТАРАҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. hіbіsсus> Құлқайыр тұқымдасына жататын біржылдық гүлдi өсімдік.
БӨРІТІС #зат есім. #зоологиялық. <лат. zусоdоn strіаtus> Усыз сарбас жыландардың бір туысы.
БӨРІШЕ #үстеу. Бөрi тәріздi, бөріге ұқсап. Бөріше талады. Жан-жақтан бас салды, жұлмажұлмасын шығарды. Бөріше шулады. Жан-жақтан, жапа-тармағай шулады.
ҰРЫ-БӨРІ #зат есім. Ұры-қары, жау.
БӨРІ 2#омоним #зат есім. астрономиялық. <лат. lupus> Аспанның оңтүстік бөлігіндегi шағын шоқжұлдыз.
БӨРІ 3#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Ежелгi түрік қағандарының дербес жасағына берілетін атақ.
БӨРІАУЫЗ #зат есім. кәс. 1. Қысқаш. 2. Ұста дүкенінде темірдi қысып тұратын аспап.
БӨРІАЯҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. lусоpus> Еріндігүлдер тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
БӨРІБАСАР #зат есім. 1. Қасқыр алатын сырттан ит. 2. #ауыспалы мағына. Ожар, даң кеуде, ұрдажық.
БӨРІБҰРШАҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. lupіnus> Кiндік тамырлы, сабағы жұмсақ, саусақ тәріздi салалы жапырақтары бар бұршақ тұқымдас өсімдік.
БӨРІГУ деген БӨРІДЕЙ #сын есім. Бөрi тәріздi, бөрi сияқты. Бөрідей жаланды. Не істерін білмей аласұрды, күші қайнады.
БӨРІДЕЙІН #сын есім. #фольклор. Бөрідей.
БӨРІЖЕМІС #зат есім. #өсімдік. Қасқыржидек (итшомырттың түрi, ұлы шөп).
БӨРІЖИДЕК #зат есім. #өсімдік. Қасқыржидек.
БӨРІЖӨКЕ #зат есім. #өсімдік. Қасқыржидек.
БӨРІК 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Елтіріден, аң терісi-нен жиек жүргізіп, матамен тысталып тігілген құлақсыз баскиім. 2. #ауыспалы мағына. Таудың үстіңгi бөлігi. Бөркi қара қазандай болды. Мақтанды, есірдi. Бөркін алды. Құрмет көрсеттi. Бөркін аспанға [ көкке ] лақтырды [ атты ]. Қатты қуанды, шаттанды. Бөркін бастыра кидi. а) Баскиімдi, бөріктi басқа кептей басып кидi; ә) Бiр нәрсеге бекем бел буды, тәуекел еттi. Бөркін жерге [ алып ] ұрды. Бiр нәрсеге жеңілденіп, бел шешіп кірістi. Бөркін [ малақайын ] аспанға атты [ лақтырды ]. Қатты қуанды, қуанышы қойнына сыймады, мәз-мейрам болды. Бөрік киген. Ер адам, еркек мағынасында. Бөрікпен ұрып алатын жер. Жақын жер, таяу маң. Бөрікпен ұрып жықты. Оңай жеңіске жеттi. Бөріктi тастап бөріден құтылды. Жан сауғалады, қара басын құтқарды.
БӨРІК 2#омоним =ет. #сөйлеу. Бөрлік (дүрлігу, шулау, дүркіреу). Бөріккен қойдай. #сөйлеу. Бөрліккен қойдай.
БӨРІКБАС #зат есім. ботаникалық. Биік болып өсетін өсімдіктердің (ағаш, бұта т.б.) жоғарғы дөңгеленіп қауқиған жағы.
БӨРІКГҮЛ #зат есім. #өсімдік. <лат. cуnаra> Күрделігүлдi лер тұқымдасына жататын көкеністік дақыл.
БӨРІКӨЗ #зат есім. ботаникалық. Таулы аймақта өсетін бұталардың бірi; боркөз.
БӨРІКСІЗ #сын есім. Бөркi жоқ, бөрік кимеген.
БӨРІКТАСТАМ бөріктастам жер. #этнографиялық. Өте жақын қашықтықты білдіретін халықтық өлшем.
БӨРІКТАСТАМАҚ #зат есім. #ойын. Жастар дөңгелене отырып ойнайтын ұлттық #ойын.
БӨРІКТЕЙ #сын есім. 1. Бөрік сияқты үлкен, қомақты. 2. #ауыспалы мағына. Кiшкентай, шағын. 3. #ауыспалы мағына. Қалың, қомпиған (шаш). Бөріктей ұшты. Жалп еттi, ұшып түстi.
БӨРІКТЕН = #етістік. Бөрікке ұқсау.
БӨРІКТЕППЕЙ #зат есім. #ойын. Балалардың ойынға арналған бөріктi кезектесіп теуіп ойнайтын ойыны.
БӨРІКТІ #сын есім. Басына бөрік киген, бөркi бар. // Ер адам, еркек мағынасында.
БӨРІКТІК #сын есім. Бөрік боларлық, бөрік тігуге жарарлық.
БӨРІКТІР = #етістік. Үркіту, қорқыту.
БӨРІКТІРУ Бөріктір етістігінін қимыл атауы.
БӨРІКШЕ 1#омоним #зат есім. #экспрессивті. Бөрікбас.
БӨРІКШЕ 2#омоним #үстеу. Бөрікке ұқсап, бөрік сияқты.
БӨРІКШЕЛЕ = #етістік. #сөйлеу. Бөрік тәріздi етіп орау.
БӨРІКШІ #зат есім. Бөрік тігетін адам.
БӨРІҚАРАҚАТ #зат есім. ботаникалық. <лат. berberіs> Биіктігi 3–4 метрдей жемісi майда, әрi ащы бұта. Бөріқарақат тұқымдасы. #өсімдік.
БӨРІ-ҚАРЫ #зат есім. Қасқыр т.б. жалпы атауы.
БӨРІҚҰЛАҚ #зат есім. #қолөнер. Қасқырдың құлағына ұқсастырып жасалған өрнек немесе ою.
БӨРІЛІ #сын есім. Бөрісi бар, бөрісi мол. Бөрілi байрақ. #этнографиялық. тарихи. Ежелгi түркi қағандарының (хандарының) алтын басты қасқыр бейнесіндегi туы.
БӨРІЛІК #зат есім. 1. Бөріге тән қасиет. 2. #ауыспалы мағына. Жыртқыштық, айуандық.
БӨРІОЙНАҚ #зат есім. Қасқырлардың ұйлығар кездегi асыр салып ойнауы.
БӨРІСІЗ #сын есім. Бөрісi жоқ.
БӨРІТАРАҚ #зат есім. ботаникалық. <лат. hіbіsсus> Құлқайыр тұқымдасына жататын біржылдық гүлдi өсімдік.
БӨРІТІС #зат есім. #зоологиялық. <лат. zусоdоn strіаtus> Усыз сарбас жыландардың бір туысы.
БӨРІШЕ #үстеу. Бөрi тәріздi, бөріге ұқсап. Бөріше талады. Жан-жақтан бас салды, жұлмажұлмасын шығарды. Бөріше шулады. Жан-жақтан, жапа-тармағай шулады.
ҰРЫ-БӨРІ #зат есім. Ұры-қары, жау.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий