Толковый словарь казахского языка: Бұтат>

БҰТА-БҰТА #зат есім. 1. Қалың бұта. 2. Әрбір бұта.
БҰТАҚ-БҰТАҚ #сын есім. Сан тармақты, көп салалы.
БҰТАРЛАП-БҰТАРЛАП #үстеу. Бұтын бұт, қолын қол қылып, мүшемүшеге жіктеп.
АТА-БҰТА #зат есім. #сөйлеу. Ататек.
АТАНАҚ-БҰТАНАҚ #сын есім. жергілікті сөз. Ойлы-қырлы, ойқы-шойқы жер.
БҰТА #зат есім. 1. Өркендерінде ағаштікіндей дің болмайтын, түптүп болып өсетін, бойы ағаштан аласа өсімдіктердің жалпы аты. 2. #ботаникалық. <лат. аrbоretum> Бұтақтары жер бетіне жайылып, шоғырланып, түптүп болып өсетін жыңғыл, тобылғы, бозқараған және тағы басқа. сияқты көпжылдық сүректi өсімдік. 3. #ауыспалы мағына. Түптамыры бір жақыны. 4. Бұталы өсімдік басқан жер, дала, бұталы алқап деген мағынада. 5. Бұтаның кесіліп, отынға дайындалған шыбықтары. Бұта басын сындырмады. Ештеңеге қол ұшын тигізбедi, бос жүрдi. Бұтаға паналаған [ қорғалаған ] торғайдай. Бас сауғалап, пана іздеген. Бұтадан бұтаға секірген торғайдай. #экспрессивті. Жеңілтек, ұшыпқонған адам туралы айтылатын теңеу сөз. Бұтадан қорықты. Не болса содан, жоқтан өзгеден қорықты. Бұта қорғалаған торғай. Пана iздеген, біреудің қамқорлығына келген адам деген мағына. Бұта қорғалаған торғайдай. Қиын-қыстау шақтарда таяныштірек, қамқорлық, пана iздеген адамдай. Бұта қуды. Бұтадан бұтаға қарай ентеледi, әр бұтаның түбіне тоқтап, алға қозғалды. Бұтаның арасы толды. Мал көбейдi, көп төл алынды деген мағынада. Бұта тектес. #ботаникалық. Негізгi діңi білінбей өркендерi түбінен бұтақтанып, сүректеніп өсетін өсімдіктер түрi. Бұта тұқымдас ағаш. #ботаникалық. Шөптесін және ағаш өсімдіктерден құрылымы жағынан ерекше өркендерінің негізгісi, яғни қатайып сүректенгенмен, діңi болмайтын, биіктігi 46 метрден аспайтын көпжылдық өсімдіктер тобы. Бұта түбi сөйлестi. #этнографиялық. Тиістi әдетін, салтын, рәсімін сақтамай кездесе салды (әдетте ер адамның ұнатқан қызбен кездесуi туралы айтылады). Бұта түбi үй болды. #бейнелі сөзқолданыс. Баспанасыз, күтімсіз күй кештi, күндерін ат үстінде, отбасынан жырақта өткіздi.
БҰТА = #етістік. 1. Ағаштың бұтақтарын кесіп, қырқу. 2. Ағаш бұтақтарын отқа жағуға ықшамдап кесу, шабу.
БҰТА-БҰДЫР #зат есім. Бұта өскен, тегіс емес жер.
БҰТА-БҮР #зат есім. Қалың бұталыжыңғылды жер.
БҰТАДАЙ #сын есім. Бұта сияқты. Бұтадай сынды. Өмірдің қиындығына қарсы тұра алмады, жігерi құм болды деген мағынада.
БҰТАДӘН #зат есім. <лат. hоlоlасhne> Жыңғыл тұқымдасына жататын бұта.
БҰТАКЕСКІШ #зат есім. #техникалық. Ағаш аралас бұталарды кесіп тазалайтын тракторға (экскаваторға) арналған аспалы құрал.
БҰТАҚ #зат есім. 1. Ағаш діңінің бүйірінен өсетін тармақ-тармақ сабағы, өскін. 2. #ботаникалық. Ағаш діңінің, өсімдік сабағының өркендерi мен тамырларының тарамдалған бөліктерi. 3. Кесілген бөрене мен тақтай бетінде қалған бұтақтың орны, оқыра. 4. Шаруашылық мақсаттарға (отынға, құрылысқа) пайдаланылатын ағаштың дайындалып, кесілген өскіндерi. 5. Зәкірдің және тағы басқа. тарамды заттардың бір тармағы. 6. #ауыспалы мағына. Белгілi бір атадан тарайтын ұрпақ, буын. 7. #ауыспалы мағына. Бiртұтас нәрсенің жеке бір саласы немесе сол саланың тармақтарамы. 8. #ауыспалы мағына. Арна, бағыт, үрдіс, даму жолы. 9. #ауыспалы мағына. #жағымсыз. Құмарлық, ессіз берілу т.б. сияқты адамды еркінен айыратын немесе бұзатын әрекет, теріс бағыт мағынасында. Бұтағына [ бүрлеген ] бұйырған жеміс. #бейнелі сөзқолданыс. а) Несібесi, өзіне тиесілi ризығы. ә) Дамуының нәтижесi, тиістi жетістігi. Бұтағынан үзіп алған жапырақтай. #бейнелі сөзқолданыс. Негізінен айырылғандай, тірексіздей деген мағынада. Бұтақ біткен. Барлық бұтақ, бұтағы түгелдей. Бұтақ жарды. Жаңадан дамыды, өркендедi.
БҰТАҚАРАҒАН #зат есім. #өсімдік. 1. <лат. cаrаgаna frutex> #зат есім. Биіктігi 50–200 см, тікенегi аз, бұршақ тұқымдасына жататын қараған өсімдігінің бұталы түрi. 2. Осы өсімдіктің түптүп болып өскен қалың шоғыры.
БҰТАҚМҰРТТЫ бұтақмұрты шаян тәрізділер. #зоологиялық. <лат. cledосera> Омыртқасыз жанурлардың буынаяқтылар типінің шаянтәрізділер табына жататын жәндіктер.
БҰТАҚСЫЗ #сын есім. 1. Бұтағы жоқ, сидиған; тарамтармақсыз. 2. Бүйір сабақтардың қалдығы жоқ, кедірбұдырсыз; оқырасыз. 3. #ауыспалы мағына. Ұрпағы жоқ, перзентсіз. Бұтақсыз өсімдік. #ботаникалық. Тарам, тармаққа бөлінейтін, негізгi өркенi ғана болатын өсімдік.
БҰТАҚТА = #етістік. 1. Өсімдіктің жаңадан желi тартып өсе бастауы. 2. Ағаш, жемісжидек бұтақтарын ықшамдап кесу, қырқу. 3. #ауыспалы мағына. Бiрбірінен сараланып өрбу, өркендеп таралу.
БҰТАҚТАЙ #сын есім. Бұтақ сияқты.
БҰТАҚТАЛ = #етістік. 1. #ботаникалық. Бұтақтану (ағаш немесе өсімдік діңінің тармақталуы, өркенi мен тамырының тармақталуы). 2. #ауыспалы мағына. Бiрбірінен өркендеп таралу, өрбілу. 3. #жергілікті сөз. Сөз, хабардың жанжаққа таралуы.
БҰТАҚТАН = #етістік. 1. Ағаш діңіне сабақтар шығып, өркен жаюы. 2. Жанжаққа тармақталу, тармақ-тармақ болып өсе бастау. 3. #ботаникалық. Өсімдік діңi өркенi мен тамырының тармақтануы.
БҰТАҚТАНҒЫШ #сын есім. Тарамға бөлінгіш, тез бұтақтанатын.
БҰТАҚТАНУ 1#омоним #зат есім. ботаникалық. Өсімдік денесінің тармақтанып бөліну процесi.
БҰТАҚТАНУ 2#омоним деген БҰТАҚТАУ деген БҰТАҚТЫ #сын есім. 1. Бүйір сабақтары қалың, бұтағы көп. 2. #ботаникалық. Денесi тармақталған, көп тарамды өсімдік. 3. #ботаникалық. Бұтақ қалдығы, оқырасы бар.
БҰТАҚТЫЛЫҚ #зат есім. Бұтақты болушылық, өсімдік денесінің тармаққа бөліну қабілеттілігi.
БҰТАҚША #зат есім. 1. Ағаш бұтағының кесіп алынған кішігірім тармағы, кішкене бұтақ. 2. #ауыспалы мағына. Белгілi бір рудың, атаның шағын тарамы. 3. Дене салаларының тармақшалары, тарамданған ұсақ өскіндер.
БҰТАҚШАЛЫ #сын есім. Кiшкене ғана бұтақтары, ұсақ тарамдары бар.
БҰТАҚЫНА #зат есім. ботаникалық. Кладония туысына жататын өсімдік.
БҰТАЛ = #етістік. 1. Ағаш бұтақтарының кесілуi, шабылуы. 2. #сөйлеу. Бұтарлану, мүшелену.
БҰТАЛА = #етістік. Ағаш бұтақтарын кесу.
БҰТАЛАН = #етістік. Ағаш бұтақтарының кесілуi, шабылуы.
БҰТАЛАНУ деген БҰТАЛАР #зат есім. ботаникалық. Бұта (түптүп болып өсетін өсімдіктер).
БҰТАЛАУ деген БҰТАЛУ деген БҰТАЛЫ #сын есім. Түптүп, шоғыршоғыр өскен, бұтасы мол. Бұталы ағаш. а) #ботаникалық. Өркендерінің сүрегi қатты, бойы қарапайым бұтадан биіктеу, бірақ негізгi діңi болмайтын, түптүп болып өсетін өсімдік, бұта түрi. ә) Арасында бұталар өскен қалың ағашты жер, орын. Бұталы орман. Түптүп, шоғыршоғыр өскен, бұтасы мол көпжылдық өсімдіктерден тұратын орман. Бұталы сарышешек. #өсімдік. <лат. rhаmmаtоphуllum frutex> Орамжапырақ тұқымдасына жататын көпжылдық өсімдік, орамжапырақтың Қазақстанда кездесетін шөлейтті жерлерде өсетін түрі.
БҰТАЛЫҚ 1#омоним #зат есім. Бұталы жер.
БҰТАЛЫҚ 2#омоним #сын есім. Бұта болатын, бұта болып өсетін. Бұталық ақбасбалау. #өсімдік. <лат. аsterоthаmnus frutісоsus> Күрделігүлділер тұқымдасының ақбасбалау тұқымдасына жататын шала бұта.
БҰТАНА 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Мiн, шашау кемшілік.
БҰТАНА 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Жаңа шығып келе жатқан ағаштың бұтасы, балапандап өскенi.
БҰТАНАҚ #зат есім. жергілікті сөз. Шұқанақ, ойлы-шұңқырлы жер.
БҰТАНАҚСЫЗ #сын есім. Бұтанағы жоқ.
БҰТАНАҚТЫ #сын есім. Бұтанағы көп, ойлы-шұңқырлы.
БҰТАНАЛЫ #сын есім. жергілікті сөз. Мiнi бар, кемшілігi бар.
БҰТАР #зат есім. жергілікті сөз. Ұрпақ, бала.
БҰТАРЛА = #етістік. 1. Ағаш бұтақтарын майдалап кесу, ұсақтау. 2. #ауыспалы мағына. Бөліп-бөліп жәукемдеу, мүшелеу, боршалау. 3. Жан-жақты, бүгешігесіне дейін жеткізу. 4. #ауыспалы мағына. Ұсақ бөліктерге бөліп, әрқайсысын жеке талдау. 5. #ауыспалы мағына. Жанын қинау, азаптау.
БҰТАРЛАН = #етістік. 1. Жеке-жеке бөліну, мүшелену. 2. Әрқайсысы жанжаққа кету.
БҰТАРЛАНУ деген БҰТАРЛАС = #етістік. Бұтарлауға көмектесу.
БҰТАРЛАСУ деген БҰТАРЛАТ = #етістік. Жеке-жеке бөлгізу, мүшелету.
БҰТАРЛАТУ деген БҰТАРЛАУ деген БҰТАРЛАУЛЫ #сын есім. Жеке-жеке бөлінген, бұталған.
БҰТАРСЫЗ #сын есім. сөйлеу. Бұтақсыз, ұрпақсыз, туғантуысы жоқ.
БҰТАРТАР #сын есім. Мiнуге жарайтын, мініс. // Мiніс ат, мінуге жарайтын көлік.
БҰТАС = #етістік. Бұтауға көмектесу.
БҰТАСУ деген БҰТАСЫЗ #сын есім. 1. Бұтасы жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Бетке қалқа қыларлық түгi жоқ, мәуесіз, жасылы жоқ. 3. #ауыспалы мағына. Тақыр, бос.
БҰТАТ = #етістік. Ағаш кескізу.
БҰТАТҚЫЗ = #етістік. Ағаш кескізу, шапқызу.
БҰТАТҚЫЗУ деген БҰТА-ТАЛ #зат есім. Бұта мен тал аралас өскен жер.
БҰТАТУ деген БҰТАУ деген БҰТАУЛЫ #сын есім. Кесіліп, ықшамдалып дайындалған, бұталған (ағаш).
БҰТАШАРБАҚ #зат есім. #құрылыс. Бақты, құрылыс алаңын малдан, желден, теміржолды қар басудан қорғау үшін қатарлап (13) жиi отырғызылған бұталар не ағаштар.
БҰТАШЫҚ #зат есім. <лат. frutісulus> Кiшкене бұта, бұта сияқты түбінен бұтақтанатын, негізгi діңi білінбей сүректенген, жіңішке сабақтары түптеніп өсетін жатаған өсімдік.
БҰТА-ШЫРМАУЫҚ #зат есім. Бұта мен шырмауық немесе олардың аралас өскен жерi.
ҮРІМ-БҰТАҚ #зат есім. Бір атадан тараған бала-шаға, ұрпақ.
ШАТАҚ-БҰТАҚ #зат есім. жергілікті сөз. Жекжат.

© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий