Толковый словарь казахского языка: Бақас>
БАҚАНДАЙ-БАҚАНДАЙ #сын есім. Кесек-кесек, үлкен-үлкен.
БАҚА #зат есім. 1. #зоологиялық. <лат. rаnіdаe> 1. Дене тұрқы қысқа әрi жалпақ, терісi жылтыр, құйрықсыз, қосмекенділер тұқымдасының бірi. 2. #ауыспалы мағына. Толық, төртбақ денелi. Бақа айғыр. Аласа, семіз айғыр. Бақа бас [ басты ]. а ) Жалпақ бас. ә ) Қораш, нашар, сұрықсыз. Бақа ауыз. Ернi салбыраңқы, езулi үлкен ауыз. Бақа бас етік. Жалпақ басты етік. Бақа ине. #қолөнер. Киім тігетін ең кішкентай ине. Бақа көз. Сыртына шығыңқылау томпақ көз. Бақа қыбыр. Жай, баяу қозғалыс. Бақа мойын. Қысқа, жалпақ мойын. Бақа сорды. Азды, аздырды. Бақа #тамақ өнеркəсібі. Бұғағы түсіңкілеу, жалпақ #тамақ өнеркəсібі.
БАҚААУЫЗ #зат есім. 1. Арбаның оқтық ағашы енетін алдыңғы дөңгелекке бекітілген ағаш. 2. Үстіне қойылатын ағаштың орнықты болуы үшін, арқалық немесе тіреу ағашты кертіп, ойып жасалатын ойық, кетік.
БАҚАДАЙ #сын есім. Бақа сияқты, бақа тәріздi. Бақадай шулады. Жабыла шуылдады, у-шу болды.
БАҚАДАЙЫН #сын есім. #фольклор. Бақа тәріздi, бақа сияқты.
БАҚАДАР #сын есім. көнерген сөз. Батыл, еркін.
БАҚАЖАПЫРАҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. plаntаgo> Бiржылдық, кейде көпжылдық, жолжелкен, иманжапырақ, киіз бақажапырақ, бүргедән, тартар сияқты түрлерi бар шөптесін, бұта өсімдіктер туысы.
БАҚАЙ #зат есім. 1. Аяқтың басы мен жіліншіктің қосылған жерi, тобықтың жоғарғы жағы. 2. #анатомиялық. <лат. phаlаnx> Омыртқалы жануарлар мен адамның қолаяғының саусақ сүйегi; башпайы. Бақай буындары. #анатомиялық. Башпай сүйектерінің арасындағы қысқа буындар. Бақайға оралды. Кедергi келтірдi; аяққа тұсау болды. Бақайдан қақты. Байқатпай, білдірмей, ретi келсе, кедергi болды. Бақай есеп. Болмашыны пайда көретін, ұсақшыл. Бақай етек. #этнографиялық. Етегін бүрмелеп, желбіршектер салып киетін ұзын көйлек. Бақай қимыл. Өнбейтін, күйбең тірлік. Бақай қулық. Ұсақ, жымысқы қулық. Бақай сүйегi. #анатомиялық. <лат. оssa dіgіtоrum> Аяқ басының сүйектерінің бірi. Бақайынан келмейдi. а ) Қарасын да көрмейдi, маңайламайды. ә ) Ойына кіріп те шықпайды, әсер етпейдi. Бақайынан келтірмедi. Менсінбеді, елемеді, құлақ аспады. Бақайын сазға тигізбедi. Шаң жуытпай, бәледен құтқарды, алып шықты.
БАҚАЙҚҰРТ #зат есім. в #етістік. <лат. pаrоnусhіa cоntаgіоsa> Бақай арасындағы терінің iсініп, жараға айналуынан пайда болатын жұқпалы қой ауруы (кейде“айырма” деп те аталады).
БАҚАЙЛЫ #сын есім. Бақайы жуан.
БАҚАЙШАҚ #зат есім. анатомиялық. <лат. dіgіtіpedіs> Аяқтың башпай сүйектерi. Бақайшағына дейін [ шейін ]. Түк қалдырмай, басынан аяғына дейін. Бақайшағына дейін қаруланды. Қару біткеннің бәрін жинады, сақадай сай қаруланды. Бақайшағына дейін [ шейін ] шақты. Бiр нәрсенің төркінін жетер жеріне жеткізе талдап таратып берді. Бақайшағына келмейдi. Түкке тұрмайды, түк те емес.
БАҚАЙШАҚТА = #етістік. Жiкжігіне ажыратып, талдап саралау.
БАҚАЙШАҚТАУ деген БАҚАЙШЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Бақайшақ.
БАҚАЛ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. #көнерген сөз. 1. Бақалшы, ұсақ-түйек сатушы. 2. Сатуға арналған ұсақ-түйек заттар. Бақал есеп. а ) Ұсақ, арам есеп. ә ) Ұсақшыл, iш қулық. Бақал сауда. Уақ-түйек сауда.
БАҚАЛ 2#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. жергілікті сөз. Қысқа, мыртық, тапал, аласа.
БАҚАЛАҚ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. #этнографиялық. 1. Шаңырақтың күлдіреуішін ұстап тұратын көлденең қалақшалар. 2. Арба доңғалағындағы шабақ (кегей) бекітілетін табан қимасы.
БАҚАЛАҚ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Қол диірменнің астыңғы тасының діңгегi. 2. Дорба, қоржын т.б. заттардың аузына салынатын тиекше.
БАҚАЛАҚ 3#омоним #зат есім. ботаникалық. <лат. seneсіo vulgаrіs> Күрделігүлділер тұқымдас бір жылдық шөптесін өсімдік.
БАҚАЛДАУ #сын есім. Мыртықтау, жуантықтау.
БАҚАЛТАҚ 1#омоним #сын есім. сөйлеу. Тапал, қысқалау.
БАҚАЛТАҚ 2#омоним: бақалтақ қыран. #зоологиялық. <лат. hіerаaetus pennаtus> Сұңқар тәрізділер отрядының қаршыға тұқымдасына жататын жыртқыш құс.
БАҚАЛШАҚ 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. <нем. Раnzer> Ұлудың сыртынан қоршаған қабыршақ қатты #зат есім.
БАҚАЛШАҚ 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Бақайшақ. Бақалшағына дейін. #сөйлеу. Бақайшағына дейін, түк қалдырмай, бастан-аяқ. Бақалшақ сүйектерi. #сөйлеу. Бақайшақтың сүйегi.
БАҚАЛШАҚ 3#омоним #сын есім. Доғал, қысқа.
БАҚАЛШАҚТА = #етістік. #сөйлеу. Бақайшақта.
БАҚАЛШАҚТЫ бақалшақты шаянтәрізділер. #зоологиялық. <лат. оstrасоda> Омыртқасыз жануарлардың буынаяқтылар типінің шаян тәрізділер тобына жататын тармағы.
БАҚАЛШЫ #зат есім. #көнерген сөз. Уақ-түйек сатушы, саудагер. Бақалшы саудагер. #көнерген сөз. Ұсақ-түйек үй жарағын, тұрмыстық заттарды сатумен айналысатын адам.
БАҚАЛШЫҚ 1#омоним #зат есім. <лат. testa, cоnсha> Былқылдақ денелілердің, кейбір шаян тәрізділердің денесін жабатын қаңқа түзілісi.
БАҚАЛШЫҚ 2#омоним #зат есім. Жылқы тұяғы iшіндегi ұсақ сүйектің бірi.
БАҚАЛШЫЛА = #етістік. Бақалшылық жасау.
БАҚАЛШЫЛЫҚ #зат есім. Бақал саудамен айналысушылық.
БАҚАН 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. Киіз үй тіккенде шаңырақ көтеруге, үзіктер мен түндіктердi көтеріп жабуға керектi, дауыл тұрғанда тіреу болатын ашалы ағаш. Бақан аттаған байымайды. #мифологиялық. Үй жиһаздарының iшіндегi таза мүлік деп саналатын бақаннан аттауға тыйым салу ырымына қатысты қолданылатын сөз. Бақан бойлы. Ұзын бойлы, еңселi. Бақан таңба. Ру таңбаларының бірi. Бақан тірелгендей. Көзi жұмылмай, жабылмай қалу. Бақан тірес, иттартыс. Бақастық, тымтырағай айтысу, жұлысу. Бақанын қолына алды. Сайланды, сұстанды.
БАҚАН 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Алтыбақан. Бақан тептi. Алтыбақанмен тербетілдi.
БАҚАНА #зат есім. в #етістік. Түйе малында кездесетін ауру.
БАҚАНАТТАР #зат есім. #этнографиялық. Қалыңдығын көруге келген күйеуден жол-жоралғы алу үшін iстелетін ырым, салт.
БАҚАНДА = #етістік. Бақанның астына алып, ұрып-соғу.
БАҚАНДАЙ #сын есім. 1. Бақан сияқты, бақан тәріздi. 2. #ауыспалы мағына. Үлкен, iрi, салалы. 3. #ауыспалы мағына. Бiлдей, дырдай, ортан қолдай. Бақандай басыңмен. Үлкен басыңмен.
БАҚАНДАС = #етістік. Бақанмен ұрысу, соғысу.
БАҚАНДАСУ деген БАҚАНДАТҚАН #сын есім. сөйлеу. Бiлдей, бақандай, айтулы.
БАҚАНДАУ деген БАҚАНСАЛАР #зат есім. #этнографиялық. Қалыңдығына келе жатқан күйеудің алдына қыздың жеңгелерi бақан ұстап, кәде сұрайтын ырым.
БАҚАНТҮРТЕР #зат есім. #этнографиялық. Құдалар үйден шығар кезде жасалатын ырым.
БАҚАНТІРЕС #зат есім. Бақастық, айтыс-тартыс.
БАҚАНША #зат есім. #этнографиялық. Кiшкене бақан.
БАҚАОТ #зат есім. #өсімдік. <лат. hуdrосhаrіs> Дөңгелек жапырақшалы, жүрек пішіндес, су бетінде қалқып өсетін көп жылдық өсімдік.
БАҚАР #зат есім. #көнерген сөз. Сиқыр.
БАҚАРЛЫ-ШАҚАРЛЫ #сын есім. Қым-қуыт, у-шулы.
БАҚАРТ = #етістік. #жергілікті сөз. Қырқу, моқалту.
БАҚАС [ #араб тілі. ] #сын есім. Бәсекелес, бақталас.
БАҚАСТАС = #етістік. 1. Бақталас болу, таласу. 2. Бәсекелесу, жарысу.
БАҚАСТАСУ деген БАҚАСТАУ #сын есім. Өрісi тарлау, таяздау.
БАҚАСТЫҚ #зат есім. Басараздық, өштесушілік, бақталастық, күншілдік.
БАҚАСУ деген БАҚАСШЫ #зат есім. Бiрін-бірi күндеушi, бәсекешi.
БАҚАСЫЗ #сын есім. Бақасы жоқ.
БАҚАТАМАҚТЫҚ #зат есім. #медициналық. Тамақтың бақа тамағы тәріздi iсініп ауыруы.
БАҚАТІС #зат есім. #зоологиялық. Тiсбақа.
БАҚАУЫЛ #зат есім. #көнерген сөз. 1. Соғыс кезінде әскердің қаружарақпен, азықтүлікпен дұрыс жабдықталуын бақылап, соғыстан кейін түскен олжаны дұрыс бөліптаратумен айналысатын адамның әскери лауазымы. 2. Шекара арқылы өтетін тауарларға таңба салатын және оларды жасырын алып өтпеудi қадағалайтын сақшы топ, жасақ. 3. Ханның бас аспазы, дастарқан әзірлеушi.
БАҚАША #үстеу. Бақа тәріздi, бақаға ұқсап.
БАҚА-ШАЯН #зат есім. 1. Бақа мен шаян т.б. ұсақ жәндіктер. 2. #ауыспалы мағына. Ұсақ бала-шаға.
БАҚАШЫҚ #зат есім. #зоологиялық. Бақашық қандала. Бақашық қандала. #зоологиялық. <лат. еurуqаster inteqrісeps> Дәндi дақылдарға зиянды қандалалар тобына жататын кішкентай жәндік.
БАҚА #зат есім. 1. #зоологиялық. <лат. rаnіdаe> 1. Дене тұрқы қысқа әрi жалпақ, терісi жылтыр, құйрықсыз, қосмекенділер тұқымдасының бірi. 2. #ауыспалы мағына. Толық, төртбақ денелi. Бақа айғыр. Аласа, семіз айғыр. Бақа бас [ басты ]. а ) Жалпақ бас. ә ) Қораш, нашар, сұрықсыз. Бақа ауыз. Ернi салбыраңқы, езулi үлкен ауыз. Бақа бас етік. Жалпақ басты етік. Бақа ине. #қолөнер. Киім тігетін ең кішкентай ине. Бақа көз. Сыртына шығыңқылау томпақ көз. Бақа қыбыр. Жай, баяу қозғалыс. Бақа мойын. Қысқа, жалпақ мойын. Бақа сорды. Азды, аздырды. Бақа #тамақ өнеркəсібі. Бұғағы түсіңкілеу, жалпақ #тамақ өнеркəсібі.
БАҚААУЫЗ #зат есім. 1. Арбаның оқтық ағашы енетін алдыңғы дөңгелекке бекітілген ағаш. 2. Үстіне қойылатын ағаштың орнықты болуы үшін, арқалық немесе тіреу ағашты кертіп, ойып жасалатын ойық, кетік.
БАҚАДАЙ #сын есім. Бақа сияқты, бақа тәріздi. Бақадай шулады. Жабыла шуылдады, у-шу болды.
БАҚАДАЙЫН #сын есім. #фольклор. Бақа тәріздi, бақа сияқты.
БАҚАДАР #сын есім. көнерген сөз. Батыл, еркін.
БАҚАЖАПЫРАҚ #зат есім. #өсімдік. <лат. plаntаgo> Бiржылдық, кейде көпжылдық, жолжелкен, иманжапырақ, киіз бақажапырақ, бүргедән, тартар сияқты түрлерi бар шөптесін, бұта өсімдіктер туысы.
БАҚАЙ #зат есім. 1. Аяқтың басы мен жіліншіктің қосылған жерi, тобықтың жоғарғы жағы. 2. #анатомиялық. <лат. phаlаnx> Омыртқалы жануарлар мен адамның қолаяғының саусақ сүйегi; башпайы. Бақай буындары. #анатомиялық. Башпай сүйектерінің арасындағы қысқа буындар. Бақайға оралды. Кедергi келтірдi; аяққа тұсау болды. Бақайдан қақты. Байқатпай, білдірмей, ретi келсе, кедергi болды. Бақай есеп. Болмашыны пайда көретін, ұсақшыл. Бақай етек. #этнографиялық. Етегін бүрмелеп, желбіршектер салып киетін ұзын көйлек. Бақай қимыл. Өнбейтін, күйбең тірлік. Бақай қулық. Ұсақ, жымысқы қулық. Бақай сүйегi. #анатомиялық. <лат. оssa dіgіtоrum> Аяқ басының сүйектерінің бірi. Бақайынан келмейдi. а ) Қарасын да көрмейдi, маңайламайды. ә ) Ойына кіріп те шықпайды, әсер етпейдi. Бақайынан келтірмедi. Менсінбеді, елемеді, құлақ аспады. Бақайын сазға тигізбедi. Шаң жуытпай, бәледен құтқарды, алып шықты.
БАҚАЙҚҰРТ #зат есім. в #етістік. <лат. pаrоnусhіa cоntаgіоsa> Бақай арасындағы терінің iсініп, жараға айналуынан пайда болатын жұқпалы қой ауруы (кейде“айырма” деп те аталады).
БАҚАЙЛЫ #сын есім. Бақайы жуан.
БАҚАЙШАҚ #зат есім. анатомиялық. <лат. dіgіtіpedіs> Аяқтың башпай сүйектерi. Бақайшағына дейін [ шейін ]. Түк қалдырмай, басынан аяғына дейін. Бақайшағына дейін қаруланды. Қару біткеннің бәрін жинады, сақадай сай қаруланды. Бақайшағына дейін [ шейін ] шақты. Бiр нәрсенің төркінін жетер жеріне жеткізе талдап таратып берді. Бақайшағына келмейдi. Түкке тұрмайды, түк те емес.
БАҚАЙШАҚТА = #етістік. Жiкжігіне ажыратып, талдап саралау.
БАҚАЙШАҚТАУ деген БАҚАЙШЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Бақайшақ.
БАҚАЛ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. #көнерген сөз. 1. Бақалшы, ұсақ-түйек сатушы. 2. Сатуға арналған ұсақ-түйек заттар. Бақал есеп. а ) Ұсақ, арам есеп. ә ) Ұсақшыл, iш қулық. Бақал сауда. Уақ-түйек сауда.
БАҚАЛ 2#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. жергілікті сөз. Қысқа, мыртық, тапал, аласа.
БАҚАЛАҚ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. #этнографиялық. 1. Шаңырақтың күлдіреуішін ұстап тұратын көлденең қалақшалар. 2. Арба доңғалағындағы шабақ (кегей) бекітілетін табан қимасы.
БАҚАЛАҚ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. 1. Қол диірменнің астыңғы тасының діңгегi. 2. Дорба, қоржын т.б. заттардың аузына салынатын тиекше.
БАҚАЛАҚ 3#омоним #зат есім. ботаникалық. <лат. seneсіo vulgаrіs> Күрделігүлділер тұқымдас бір жылдық шөптесін өсімдік.
БАҚАЛДАУ #сын есім. Мыртықтау, жуантықтау.
БАҚАЛТАҚ 1#омоним #сын есім. сөйлеу. Тапал, қысқалау.
БАҚАЛТАҚ 2#омоним: бақалтақ қыран. #зоологиялық. <лат. hіerаaetus pennаtus> Сұңқар тәрізділер отрядының қаршыға тұқымдасына жататын жыртқыш құс.
БАҚАЛШАҚ 1#омоним #зат есім. #зоологиялық. <нем. Раnzer> Ұлудың сыртынан қоршаған қабыршақ қатты #зат есім.
БАҚАЛШАҚ 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Бақайшақ. Бақалшағына дейін. #сөйлеу. Бақайшағына дейін, түк қалдырмай, бастан-аяқ. Бақалшақ сүйектерi. #сөйлеу. Бақайшақтың сүйегi.
БАҚАЛШАҚ 3#омоним #сын есім. Доғал, қысқа.
БАҚАЛШАҚТА = #етістік. #сөйлеу. Бақайшақта.
БАҚАЛШАҚТЫ бақалшақты шаянтәрізділер. #зоологиялық. <лат. оstrасоda> Омыртқасыз жануарлардың буынаяқтылар типінің шаян тәрізділер тобына жататын тармағы.
БАҚАЛШЫ #зат есім. #көнерген сөз. Уақ-түйек сатушы, саудагер. Бақалшы саудагер. #көнерген сөз. Ұсақ-түйек үй жарағын, тұрмыстық заттарды сатумен айналысатын адам.
БАҚАЛШЫҚ 1#омоним #зат есім. <лат. testa, cоnсha> Былқылдақ денелілердің, кейбір шаян тәрізділердің денесін жабатын қаңқа түзілісi.
БАҚАЛШЫҚ 2#омоним #зат есім. Жылқы тұяғы iшіндегi ұсақ сүйектің бірi.
БАҚАЛШЫЛА = #етістік. Бақалшылық жасау.
БАҚАЛШЫЛЫҚ #зат есім. Бақал саудамен айналысушылық.
БАҚАН 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. Киіз үй тіккенде шаңырақ көтеруге, үзіктер мен түндіктердi көтеріп жабуға керектi, дауыл тұрғанда тіреу болатын ашалы ағаш. Бақан аттаған байымайды. #мифологиялық. Үй жиһаздарының iшіндегi таза мүлік деп саналатын бақаннан аттауға тыйым салу ырымына қатысты қолданылатын сөз. Бақан бойлы. Ұзын бойлы, еңселi. Бақан таңба. Ру таңбаларының бірi. Бақан тірелгендей. Көзi жұмылмай, жабылмай қалу. Бақан тірес, иттартыс. Бақастық, тымтырағай айтысу, жұлысу. Бақанын қолына алды. Сайланды, сұстанды.
БАҚАН 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Алтыбақан. Бақан тептi. Алтыбақанмен тербетілдi.
БАҚАНА #зат есім. в #етістік. Түйе малында кездесетін ауру.
БАҚАНАТТАР #зат есім. #этнографиялық. Қалыңдығын көруге келген күйеуден жол-жоралғы алу үшін iстелетін ырым, салт.
БАҚАНДА = #етістік. Бақанның астына алып, ұрып-соғу.
БАҚАНДАЙ #сын есім. 1. Бақан сияқты, бақан тәріздi. 2. #ауыспалы мағына. Үлкен, iрi, салалы. 3. #ауыспалы мағына. Бiлдей, дырдай, ортан қолдай. Бақандай басыңмен. Үлкен басыңмен.
БАҚАНДАС = #етістік. Бақанмен ұрысу, соғысу.
БАҚАНДАСУ деген БАҚАНДАТҚАН #сын есім. сөйлеу. Бiлдей, бақандай, айтулы.
БАҚАНДАУ деген БАҚАНСАЛАР #зат есім. #этнографиялық. Қалыңдығына келе жатқан күйеудің алдына қыздың жеңгелерi бақан ұстап, кәде сұрайтын ырым.
БАҚАНТҮРТЕР #зат есім. #этнографиялық. Құдалар үйден шығар кезде жасалатын ырым.
БАҚАНТІРЕС #зат есім. Бақастық, айтыс-тартыс.
БАҚАНША #зат есім. #этнографиялық. Кiшкене бақан.
БАҚАОТ #зат есім. #өсімдік. <лат. hуdrосhаrіs> Дөңгелек жапырақшалы, жүрек пішіндес, су бетінде қалқып өсетін көп жылдық өсімдік.
БАҚАР #зат есім. #көнерген сөз. Сиқыр.
БАҚАРЛЫ-ШАҚАРЛЫ #сын есім. Қым-қуыт, у-шулы.
БАҚАРТ = #етістік. #жергілікті сөз. Қырқу, моқалту.
БАҚАС [ #араб тілі. ] #сын есім. Бәсекелес, бақталас.
БАҚАСТАС = #етістік. 1. Бақталас болу, таласу. 2. Бәсекелесу, жарысу.
БАҚАСТАСУ деген БАҚАСТАУ #сын есім. Өрісi тарлау, таяздау.
БАҚАСТЫҚ #зат есім. Басараздық, өштесушілік, бақталастық, күншілдік.
БАҚАСУ деген БАҚАСШЫ #зат есім. Бiрін-бірi күндеушi, бәсекешi.
БАҚАСЫЗ #сын есім. Бақасы жоқ.
БАҚАТАМАҚТЫҚ #зат есім. #медициналық. Тамақтың бақа тамағы тәріздi iсініп ауыруы.
БАҚАТІС #зат есім. #зоологиялық. Тiсбақа.
БАҚАУЫЛ #зат есім. #көнерген сөз. 1. Соғыс кезінде әскердің қаружарақпен, азықтүлікпен дұрыс жабдықталуын бақылап, соғыстан кейін түскен олжаны дұрыс бөліптаратумен айналысатын адамның әскери лауазымы. 2. Шекара арқылы өтетін тауарларға таңба салатын және оларды жасырын алып өтпеудi қадағалайтын сақшы топ, жасақ. 3. Ханның бас аспазы, дастарқан әзірлеушi.
БАҚАША #үстеу. Бақа тәріздi, бақаға ұқсап.
БАҚА-ШАЯН #зат есім. 1. Бақа мен шаян т.б. ұсақ жәндіктер. 2. #ауыспалы мағына. Ұсақ бала-шаға.
БАҚАШЫҚ #зат есім. #зоологиялық. Бақашық қандала. Бақашық қандала. #зоологиялық. <лат. еurуqаster inteqrісeps> Дәндi дақылдарға зиянды қандалалар тобына жататын кішкентай жәндік.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий