Толковый словарь казахского языка: Батыр>
БАТЫРА-БАТЫРА #үстеу. Нығапнығап, қадапқадап, қатты-қатты.
БАТЫРЫП-БАТЫРЫП #үстеу. Батылбатыл, қатты-қатты айтып, шымбайына тиіп.
БАТЫҚ 1#омоним #зат есім. Ағаш сапты шойын шоқпар. Батық тисін басыңа. #қарғыс сөз. Қатты ашуланғанда, кейігенде жазаңды ал деген мағынада айтылатын қарғау мәніндегi сөз.
БАТЫҚ 2#омоним #сын есім. Батыңқы, кіріңкi. Батық мұрын. Кеңсірігi iшке қарай кіріңкi, батыңқы мұрын.
БАТЫҚТАУ #сын есім. Ішке қарай кіріңкілеу, батыңқылау.
БАТЫЛ 1#омоним #сын есім. 1. Ержүрек, қайсар, өжет (адам). 2. Өткір, тура, шыншыл. // Жасқаншақтамай, еркін, бет қақпай. // Қорықпай, өжеттікпен, ашықтан-ашық. Батылы [ жетпедi ] бармады. Дәтi бармады, именшектедi.
БАТЫЛ 2#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. ескi кіт. 1. Дұрыс емес, теріс, жалған. 2. Пайдасыз, жарамсыз, бос. // Терістік, дұрыс еместік, жалғандық.
БАТЫЛДАН = #етістік. Тайсалмау, өжеттену.
БАТЫЛДАНДЫР = #етістік. Қорықпайтындайету, өжеттендіру.
БАТЫЛДАНДЫРУБ атылдандыретістігінің қимыл атауы.
БАТЫЛДАНУ деген БАТЫЛДАНЫҢҚЫРА = #етістік. Батылдана түсу, өжеттеніңкіреу.
БАТЫЛДАУ #сын есім. Өжеттеу, еркіндеу.
БАТЫЛДЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Батыл болушылық, ешнәрседен тайынбаушылық, өжеттік. 2. Шыншылдық, өткірлік, туралық. Батылдығы жетті. Тайсалмады, өжеттік жасады.
БАТЫЛДЫҚ 2#омоним #зат есім. ескi кіт. Терістік, ақиқатқа қайшылық, бұрыстық.
БАТЫЛДЫЛЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Батылдық (өжеттік).
БАТЫЛСЫЗ #сын есім. Батыл емес, жасқаншақ, именшек. // Именшектеп, жасқаншақтап, әреңәрең оқталып.
БАТЫЛСЫЗДАН = #етістік. Именшектену, жүрексіну, қаймығу.
БАТЫЛСЫЗДАНУ деген БАТЫЛСЫЗДАУ 1#омоним #сын есім. Батыл емес. // Именшектеніп, жасқанып, әлсін-әлсін, жүрексініп.
БАТЫЛСЫЗДЫҚ #зат есім. 1. Қорқақтық, именшектік. 2. Жүрексінушілік, батылы жетпеушілік.
БАТЫЛСЫН = #етістік. Өжетсіну, жүректi болғансу.
БАТЫЛСЫНУ деген БАТЫЛЫРАҚ #сын есім. 1. Өжеттілеу, батылдау. // Қорықпай, еркінірек, жасқаншақтанбай.
БАТЫМ #сын есім. 1. Үшкір, өткір, қатты бататын. 2. #ауыспалы мағына. Өткір, өжет, қайсар. 3. #ауыспалы мағына. Өш, құмар, тым асық.
БАТЫМДЫ 1#омоним #сын есім. Батыл, жасқаншақтанбайтын, өжет.
БАТЫМДЫ 2#омоним #сын есім. 1. Жанға бататын, ауыртпалығы мол. 2. #ауыспалы мағына. Жанға жайлы, сіңімдi.
БАТЫМДЫҚ #зат есім. Батылдық, жүректілік.
БАТЫМДЫЛЫҚ #зат есім. Батымды болушылық, өжеттік.
БАТЫМЫРАҚ #сын есім. Батылдау, батымдау.
БАТЫН [ #араб тілі. ] #үстеу. Батылы бару, қорғану.
БАТЫНА #зат есім. Теріс, күнә.
БАТЫҢҚЫ #сын есім. Ішке қарай түсіңкi, кіріңкi, ойыңқы. //Иiліңкi, ойықтау. Батыңқы спиральды сұрыптағыштар. #техникалық. кенісі. Науа iшіндегi спиральдың төменгi басы қойыртақ iшіне толығынан батып көрінбей жататын механикалық сұрыптағыштар.
БАТЫҢҚЫЛАУ #сын есім. Ішке қарай кіріңкілеу, ойыңқылау, батық.
БАТЫҢҚЫРА = #етістік. 1. Сұғыныңқырау, кіріңкіреу. 2. #ауыспалы мағына. Қатты тиіңкіреу, өтіңкіреу.
БАТЫҢҚЫРАУ деген БАТЫП-ШЫҒЫП #үстеу. 1. Бiресе батып кетіп, біресе қалқып шығып, бір көрініп, бір шөгіп. 2. #ауыспалы мағына. Бiресе қиялға шомып, ойланыптолғанып, әрi ауытқып, сан құбылып.
БАТЫР 1#омоним #зат есім. 1. Ел қамы үшін жаумен шайқаста ерлік көрсеткен қаһарман адам, елін сүйетін ержүрек азамат. 2. #тарихи. Дәстүрлi қазақ қоғамында әскери жорықтарда жеке ерліктерi үшін құрметтi атаққа ие болып, ел басқару iсіне де араласу құқығын иемденген әлеуметтік жік өкілi. 3. Ел қорғаудағы асқан батырлығы, әскери жорықтардағы ерекше ерлігi үшін берілетін атақ. 4. Соғыс, шайқас ұрыстардағы жауынгер, ұрысшеберi. 5. #жағымсыз. Көзсіз ерлік, қатыгездік иесi, «барып кел, шауып келге» тұратын адам. 6. жағымды. Бiреудi мадақтау, көтермелеу, дәріптеу, қошеметтеу мәнінде айтылытын сөз. 7. #сөйлеу. эксп. Бiреудi кемсіну, менсінбеу, мысқылдау мағынасында айтылатын сөз. Батыр аңқау [ аңғал ]. Батырлар аңғырт, қам сыз келедi деген мағынадағы сөз. Батыр бастас болады. Батырдың мүддесi, тілегi бір, мақсаты ортақ. Батыр [ ер ] болсаң бопсаға шыда! Ер болсаң, сырттай жасалған сеске шыда, қандай қиындық (БӘЛЕ-ЖАЛА ) болса да төзіп бақ деген мағынада. Батырдан сауға, мергеннен сыралғы. #этнографиялық. Батырдан араша, мер геннен олжа сұра. Батырды бәрекелдi өлтіредi. Мақтаншақтық ер адамның түбіне жетедi. Батыр қандас. Намысы бір, қанды көйлек жолдас, майдандас. Батырлар жыры. әдеб. Халық тарихындағы елi мен жерін басқыншы жаудан қорғаған батырлардың ерлік iстерін жырлаған фольклорлық шығарма, ұзақ дастан. Батыр тұлғалы [ пішіндi ]. Зор денелi, сом тұлғалы, алпамсадай.
БАТЫР 2#омоним #сын есім. 1. Ержүрек, қайтпас қайсар, өжет. 2. #ауыспалы мағына. Батыл, өткір, тайсалмайтын. 3. #жағымсыз. Қаскөй, есер. Батыр ана. қоғ. әлеум. Көп бала туып, өсіріп тәрбиелеген анаға мемлекет тарапынан берілетін жоғары ресми атақ, ардагер ана. Батыр Ана ордені. #тарихи. советизм. Кеңес дәуірі тұсындағы Отан қорғаудағы ерекше ерлігі үшін әйелдерге берілетін орден. Батыр жігіт. Ержүрек, күшті, батыл жігіт. Батыр қала. сов. Ұлы Отан соғысында немісфашист басқыншыларымен шайқаста халқы ерлік, қаһармандық көрсеткен қалаларға берілген жоғары атақ. Батыр ой. Батыл, өткір пікір.
БАТЫР 3#омоним #зат есім. #өсімдік. Шөлдi, шөлейттi, сортаң жерде өсетін шөп.
БАТЫР 4#омоним = #етістік. 1. Суға, өзен, көл, теңіздің түбіне қарай түсіру, бойлату, түсіру. 2. Суға, сұйық затқа салу, малу. 3. Үшкір, өткір қаруды сұғу, тығу. 4. Жерге кіргізу, енгізу. 5. Бiр нәрсемен итеріп, денеге дақ, таңба түсіру. Батыра айтты [ сөйледi ]. Қатты айтты, жанына тидіріп, тиетіндей етіп сөйледi.
БАТЫРАҚ 1#омоним #зат есім. #тарихи. 1. Ресейде 1917 жылға дейін болған жеке шаруашылық иелеріне, әдетте помещиктерге жалданатын ауылшаруашылық жұмысшысы. 2. Кеңестік заманда Қазан төңкерісіне дейін байқұлақтардың езгісіндегi қаналушы тап өкілi ретінде танылған әлеуметтік жіктің құрамындағы жалдамалы жұмысшылардан тұратын топ. 3. Ауылдағы жалдамалы жұмысшы. Батырақ болу. Бiреудің қоластына жалданып жұмысқа тұру, жалдамалы жұмыспен күнелту.
БАТЫРАҚ 2#омоним #зат есім. Белгi үшін ұшына жібек шаршы байлаған таяқ.
БАТЫРАҚКОМ #зат есім. сов. ХХ ғасырдың 2030 жылдардағы Кеңес үкіметi тұсындағы кедейлерден құралған қоғамдық ұйым, батырақтар комитетi.
БАТЫРАҚТЫҚ #зат есім. Жалданушылық, жалдамалы жұмыс iстеушілік. Батырақтық iстедi. Бiреудің қоластына жұмыс iстеуге жалданды, ауылшаруашылық жұмысқа жалданып күнелттi.
БАТЫР-БАҒЛАН #зат есім. Ел қамын ойлайтын, ер-азамат пен әлеуметтік мәртебесi жоғары ауқатты топтың жастары.
БАТЫР-БАЛУАН #зат есім. Әрi батыр, әрi балуан.
БАТЫРБАСЫ #зат есім. #әскери сөз. Түркi халықтарында ертеде қолданылған таңдаулы батырлардан iріктелген әскери топтың басшысы, әскербасылық атақ.
БАТЫР-БҰТЫР елiк. Мылтықтың атылған дауысына ұқсас сатыр-сұтыр, сарт-сұрт еткен дыбысты бейнелейтін сөз.
БАТЫРҒЫ 1#омоним #зат есім. Ірi қараның жіліншік сүйегін жарып, бірұшын сүйір әрi қайқылау етіп егеп, ұзындығын бір сүйем етіп жасаған өрімшi, терішi пайдаланатын құрал.
БАТЫРҒЫ 2#омоним #зат есім. Қармақты су түбіне батыруға арналған құйма қорғасын.
БАТЫРҒЫШ #зат есім. #техникалық. Қозғалтқыштарды жүргізгенде iске қосатын карбюратордағы тетік.
БАТЫРДАЙ #сын есім. Батыр сияқты.
БАТЫРЕКЕ #зат есім. эксп. 1. Ертеректегi қазақ қоғамындағы әлеуметтік жік өкілi ретіндегi батырға қарата құрметтеу нышанымен айтылатын қаратпа атауыш. 2. Ержүрек, қаһарман адамға қарата айтылатын құрметтеу нышанындағы сөз. 3. Өзін зор санаған, біреудi жақтырмай, мінегенде қолданылатын қаратпа сөз.
БАТЫРЛА 1#омоним = #етістік. Батырбатыр ету, сатырлау.
БАТЫРЛА 2#омоним = #етістік. Батыр, батырекелеп қолпаштау.
БАТЫРЛАН = #етістік. Батылдану, қайраттану, жігерлену.
БАТЫРЛАНДЫР = #етістік. Қайраттандыру, жігерлендіру.
БАТЫРЛАНДЫРУБ атырландыретістігінің қимыл атауы.
БАТЫРЛАНУ деген БАТЫРЛАТ = #етістік. 1. Тарсылдату, сатырлату (мылтық туралы). 2. Сатыркүтір еткізу, күлталқан ету. 3. Қатыр-құтыр шайнату, қашыр-құшыр еткізу.
БАТЫРЛАТУ деген БАТЫРЛАУ 1#омоним #сын есім. Өжеттеу, жігерлілеу, батылдау.
БАТЫРЛАУ 2#омоним деген БАТЫРЛЫҚ #зат есім. 1. Батыр болушылық, батыр атанушылық. 2. Ержүректік, батылдық, өжеттік. Батырлық ертегілер. әдеб. Басты тақырыбы – қаһармандықпен сүйгеніне үйлену, небір алып құбыжық, жалмауыздармен күресу және ру, тайпа, бүкіл ел үшін кек алу туралы баяндалатын ертегi жанрының бір түрi. Батырлық жырлар. әдеб. Халық өмірінің бір дәуіріндегi тарихи оқиғаларды қамти отырып сол тарихи кезеңдегi батырлардың сыртқы жауға қарсы ерлік күресi көркемдік тұрғыдан суреттелетін эпостық жырлар, батырлар жыры. Батырлық салт. #этнографиялық. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы әскери өнерге тән дәстүр. Батырлық #эпостық. әдеб. Батырлық жырлар.
БАТЫРМА 1#омоним #зат есім. #қолөнер. Ағаш, темір, былғары бетіне салатын ою-өрнек; бедер.
БАТЫРМА 2#омоним #зат есім. #медициналық. Уқалаудың бір түрi.
БАТЫРМА #зат есім. #информатикалық. Аппаратурадағы перне.
БАТЫРМАЛЫ батырмалы қондырғы. #малшаруашылық. Қой тоғытатын қондырғы.
БАТЫРСУ деген БАТЫРСЫ = #етістік. 1. эксп. кекесін. Өзін батыр сезіну, көңілін сенімділік билеу. 2. Батыр болғансу, өжет, күштімсіну.
БАТЫРСЫМАҚ #сын есім. эксп. кекесін. Батыр болып көрінген, жалған батыр.
БАТЫРСЫН = #етістік. Өзін ер санап өжетсіну, батыр болғансу.
БАТЫРСЫНУ деген БАТЫРТ = #етістік. Бiр нәрсеге байлаттыру, матырту, енгіздіру, кіргіздіру.
БАТЫРТУ деген БАТЫРУ 1#омоним #зат есім. #қолөнер. Жиһаздарға, үй бұйымдарына, қол өнерi арқылы жасалған заттарға салынған бедер, батырғы.
БАТЫРУ 2#омоним деген БАТЫРУШЫ #зат есім. Батырып жіберушi.
БАТЫРША #үстеу. Батырға ұқсап.
БАТЫРШЫЛЫҚ #зат есім. Батырлыққа барушылық, батылдық, тәуекел жасаушылық.
БАТЫРЫЛ = #етістік. Малыну, сұғылу.
БАТЫРЫЛУ деген БАТЫРЫМСУ деген БАТЫРЫМСЫ = #етістік. Өзінше батыр болғансу, батыр сияқтану.
БАТЫРЫҢҚЫРА = #етістік. Батыра түсу.
БАТЫРЫС = #етістік. 1. Бiр нәрсенi батыруға қолғабыс тигізу. 2. Бiрін-бірi батыра түсу.
БАТЫРЫСУ деген БАТЫС #зат есім. 1. #географиялық. <нем. West> Дүние нің төрт құбыласының шығысқа қарама-қарсы жағы, күн бататын көкжиек. // Бүкіл батыс тағылар, батыс жақтағылар деген мағынада. 2. Жер шарының Батыс бөлігінде орналасқан ел, мемлекет, жер. 3. Батыс Еуропа мағынасында. 4. #ауыспалы мағына. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропаның экономикасы дамыған мемлекеттерінің жиынтық атауы. Батыс бет [ өңір ]. Күн бататын жақта орналасқан жер, аймақ. Батыс жақ. Күн бататын жақ, шығысқа қарама-қарсы тарап. Батыс мәдениетi. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропаның экономикасы дамыған елдерінің мәдениетi. Батысты бетке ұстады [ алды ]. Күн бататын жаққа қарай бағытталды, бағдарын батысқа бұрды. Батыс халықтары. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропа мемлекеттерi, елдерi. Батыс үлгісінде. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропа мемлекеттеріндегi нұсқада, солардағы нұсқа бойынша.
БАТЫС 2#омоним = #етістік. Қарық болысу; бөгісу; кенелісу.
БАТЫСЕУРОПАЛЫҚ #сын есім. Батыс Еуропаға тән, соған қатысты.
БАТЫСЕУРОПАЛЫҚТАР #зат есім. Батыс Еуропада орналасқан мемлекеттер халқы.
БАТЫСТЫҚ #сын есім. 1. Күн бататын көкжиектік, батыс жақтық. 2. Америка Құрама Штаттары, Канада, Батыс Еуропаның экономикасы дамыған елдеріне тән, соларға қатысты.
БАТЫСТЫР = #етістік. Қазанда асылып жатқан асты (еттi, т.б.) сорпаға батырып, бетіне шығармау.
БАТЫСТЫРУ деген БАТЫСУ деген БАТЫСШЫЛ #сын есім. Батыс Еуропаның дамыған елдерi мен Америка, Канада сияқты мемлекеттердің мәдениетіне, дүниетанымы мен өмір сүру болмысына еліктегіш, соны қолдайтын, жақтағыш.
БАТЫСШЫЛДАР #зат есім. Батыстық мәдениет тi, дүниетанымды т.б. қолдаушылар, батыс елдерінің идеологиясын, саясатын жақтаушылар.
БАТЫСШЫЛА = #етістік. Батыстағылар сияқты, батысша әрекет жасау.
БАТЫСШЫЛДЫҚ #зат есім. #саяси. Батыс елдерінің идеологиялық саясатын жақтаушылық.
БАТЫРЫП-БАТЫРЫП #үстеу. Батылбатыл, қатты-қатты айтып, шымбайына тиіп.
БАТЫҚ 1#омоним #зат есім. Ағаш сапты шойын шоқпар. Батық тисін басыңа. #қарғыс сөз. Қатты ашуланғанда, кейігенде жазаңды ал деген мағынада айтылатын қарғау мәніндегi сөз.
БАТЫҚ 2#омоним #сын есім. Батыңқы, кіріңкi. Батық мұрын. Кеңсірігi iшке қарай кіріңкi, батыңқы мұрын.
БАТЫҚТАУ #сын есім. Ішке қарай кіріңкілеу, батыңқылау.
БАТЫЛ 1#омоним #сын есім. 1. Ержүрек, қайсар, өжет (адам). 2. Өткір, тура, шыншыл. // Жасқаншақтамай, еркін, бет қақпай. // Қорықпай, өжеттікпен, ашықтан-ашық. Батылы [ жетпедi ] бармады. Дәтi бармады, именшектедi.
БАТЫЛ 2#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. ескi кіт. 1. Дұрыс емес, теріс, жалған. 2. Пайдасыз, жарамсыз, бос. // Терістік, дұрыс еместік, жалғандық.
БАТЫЛДАН = #етістік. Тайсалмау, өжеттену.
БАТЫЛДАНДЫР = #етістік. Қорықпайтындайету, өжеттендіру.
БАТЫЛДАНДЫРУБ атылдандыретістігінің қимыл атауы.
БАТЫЛДАНУ деген БАТЫЛДАНЫҢҚЫРА = #етістік. Батылдана түсу, өжеттеніңкіреу.
БАТЫЛДАУ #сын есім. Өжеттеу, еркіндеу.
БАТЫЛДЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Батыл болушылық, ешнәрседен тайынбаушылық, өжеттік. 2. Шыншылдық, өткірлік, туралық. Батылдығы жетті. Тайсалмады, өжеттік жасады.
БАТЫЛДЫҚ 2#омоним #зат есім. ескi кіт. Терістік, ақиқатқа қайшылық, бұрыстық.
БАТЫЛДЫЛЫҚ #зат есім. #сөйлеу. Батылдық (өжеттік).
БАТЫЛСЫЗ #сын есім. Батыл емес, жасқаншақ, именшек. // Именшектеп, жасқаншақтап, әреңәрең оқталып.
БАТЫЛСЫЗДАН = #етістік. Именшектену, жүрексіну, қаймығу.
БАТЫЛСЫЗДАНУ деген БАТЫЛСЫЗДАУ 1#омоним #сын есім. Батыл емес. // Именшектеніп, жасқанып, әлсін-әлсін, жүрексініп.
БАТЫЛСЫЗДЫҚ #зат есім. 1. Қорқақтық, именшектік. 2. Жүрексінушілік, батылы жетпеушілік.
БАТЫЛСЫН = #етістік. Өжетсіну, жүректi болғансу.
БАТЫЛСЫНУ деген БАТЫЛЫРАҚ #сын есім. 1. Өжеттілеу, батылдау. // Қорықпай, еркінірек, жасқаншақтанбай.
БАТЫМ #сын есім. 1. Үшкір, өткір, қатты бататын. 2. #ауыспалы мағына. Өткір, өжет, қайсар. 3. #ауыспалы мағына. Өш, құмар, тым асық.
БАТЫМДЫ 1#омоним #сын есім. Батыл, жасқаншақтанбайтын, өжет.
БАТЫМДЫ 2#омоним #сын есім. 1. Жанға бататын, ауыртпалығы мол. 2. #ауыспалы мағына. Жанға жайлы, сіңімдi.
БАТЫМДЫҚ #зат есім. Батылдық, жүректілік.
БАТЫМДЫЛЫҚ #зат есім. Батымды болушылық, өжеттік.
БАТЫМЫРАҚ #сын есім. Батылдау, батымдау.
БАТЫН [ #араб тілі. ] #үстеу. Батылы бару, қорғану.
БАТЫНА #зат есім. Теріс, күнә.
БАТЫҢҚЫ #сын есім. Ішке қарай түсіңкi, кіріңкi, ойыңқы. //Иiліңкi, ойықтау. Батыңқы спиральды сұрыптағыштар. #техникалық. кенісі. Науа iшіндегi спиральдың төменгi басы қойыртақ iшіне толығынан батып көрінбей жататын механикалық сұрыптағыштар.
БАТЫҢҚЫЛАУ #сын есім. Ішке қарай кіріңкілеу, ойыңқылау, батық.
БАТЫҢҚЫРА = #етістік. 1. Сұғыныңқырау, кіріңкіреу. 2. #ауыспалы мағына. Қатты тиіңкіреу, өтіңкіреу.
БАТЫҢҚЫРАУ деген БАТЫП-ШЫҒЫП #үстеу. 1. Бiресе батып кетіп, біресе қалқып шығып, бір көрініп, бір шөгіп. 2. #ауыспалы мағына. Бiресе қиялға шомып, ойланыптолғанып, әрi ауытқып, сан құбылып.
БАТЫР 1#омоним #зат есім. 1. Ел қамы үшін жаумен шайқаста ерлік көрсеткен қаһарман адам, елін сүйетін ержүрек азамат. 2. #тарихи. Дәстүрлi қазақ қоғамында әскери жорықтарда жеке ерліктерi үшін құрметтi атаққа ие болып, ел басқару iсіне де араласу құқығын иемденген әлеуметтік жік өкілi. 3. Ел қорғаудағы асқан батырлығы, әскери жорықтардағы ерекше ерлігi үшін берілетін атақ. 4. Соғыс, шайқас ұрыстардағы жауынгер, ұрысшеберi. 5. #жағымсыз. Көзсіз ерлік, қатыгездік иесi, «барып кел, шауып келге» тұратын адам. 6. жағымды. Бiреудi мадақтау, көтермелеу, дәріптеу, қошеметтеу мәнінде айтылытын сөз. 7. #сөйлеу. эксп. Бiреудi кемсіну, менсінбеу, мысқылдау мағынасында айтылатын сөз. Батыр аңқау [ аңғал ]. Батырлар аңғырт, қам сыз келедi деген мағынадағы сөз. Батыр бастас болады. Батырдың мүддесi, тілегi бір, мақсаты ортақ. Батыр [ ер ] болсаң бопсаға шыда! Ер болсаң, сырттай жасалған сеске шыда, қандай қиындық (БӘЛЕ-ЖАЛА ) болса да төзіп бақ деген мағынада. Батырдан сауға, мергеннен сыралғы. #этнографиялық. Батырдан араша, мер геннен олжа сұра. Батырды бәрекелдi өлтіредi. Мақтаншақтық ер адамның түбіне жетедi. Батыр қандас. Намысы бір, қанды көйлек жолдас, майдандас. Батырлар жыры. әдеб. Халық тарихындағы елi мен жерін басқыншы жаудан қорғаған батырлардың ерлік iстерін жырлаған фольклорлық шығарма, ұзақ дастан. Батыр тұлғалы [ пішіндi ]. Зор денелi, сом тұлғалы, алпамсадай.
БАТЫР 2#омоним #сын есім. 1. Ержүрек, қайтпас қайсар, өжет. 2. #ауыспалы мағына. Батыл, өткір, тайсалмайтын. 3. #жағымсыз. Қаскөй, есер. Батыр ана. қоғ. әлеум. Көп бала туып, өсіріп тәрбиелеген анаға мемлекет тарапынан берілетін жоғары ресми атақ, ардагер ана. Батыр Ана ордені. #тарихи. советизм. Кеңес дәуірі тұсындағы Отан қорғаудағы ерекше ерлігі үшін әйелдерге берілетін орден. Батыр жігіт. Ержүрек, күшті, батыл жігіт. Батыр қала. сов. Ұлы Отан соғысында немісфашист басқыншыларымен шайқаста халқы ерлік, қаһармандық көрсеткен қалаларға берілген жоғары атақ. Батыр ой. Батыл, өткір пікір.
БАТЫР 3#омоним #зат есім. #өсімдік. Шөлдi, шөлейттi, сортаң жерде өсетін шөп.
БАТЫР 4#омоним = #етістік. 1. Суға, өзен, көл, теңіздің түбіне қарай түсіру, бойлату, түсіру. 2. Суға, сұйық затқа салу, малу. 3. Үшкір, өткір қаруды сұғу, тығу. 4. Жерге кіргізу, енгізу. 5. Бiр нәрсемен итеріп, денеге дақ, таңба түсіру. Батыра айтты [ сөйледi ]. Қатты айтты, жанына тидіріп, тиетіндей етіп сөйледi.
БАТЫРАҚ 1#омоним #зат есім. #тарихи. 1. Ресейде 1917 жылға дейін болған жеке шаруашылық иелеріне, әдетте помещиктерге жалданатын ауылшаруашылық жұмысшысы. 2. Кеңестік заманда Қазан төңкерісіне дейін байқұлақтардың езгісіндегi қаналушы тап өкілi ретінде танылған әлеуметтік жіктің құрамындағы жалдамалы жұмысшылардан тұратын топ. 3. Ауылдағы жалдамалы жұмысшы. Батырақ болу. Бiреудің қоластына жалданып жұмысқа тұру, жалдамалы жұмыспен күнелту.
БАТЫРАҚ 2#омоним #зат есім. Белгi үшін ұшына жібек шаршы байлаған таяқ.
БАТЫРАҚКОМ #зат есім. сов. ХХ ғасырдың 2030 жылдардағы Кеңес үкіметi тұсындағы кедейлерден құралған қоғамдық ұйым, батырақтар комитетi.
БАТЫРАҚТЫҚ #зат есім. Жалданушылық, жалдамалы жұмыс iстеушілік. Батырақтық iстедi. Бiреудің қоластына жұмыс iстеуге жалданды, ауылшаруашылық жұмысқа жалданып күнелттi.
БАТЫР-БАҒЛАН #зат есім. Ел қамын ойлайтын, ер-азамат пен әлеуметтік мәртебесi жоғары ауқатты топтың жастары.
БАТЫР-БАЛУАН #зат есім. Әрi батыр, әрi балуан.
БАТЫРБАСЫ #зат есім. #әскери сөз. Түркi халықтарында ертеде қолданылған таңдаулы батырлардан iріктелген әскери топтың басшысы, әскербасылық атақ.
БАТЫР-БҰТЫР елiк. Мылтықтың атылған дауысына ұқсас сатыр-сұтыр, сарт-сұрт еткен дыбысты бейнелейтін сөз.
БАТЫРҒЫ 1#омоним #зат есім. Ірi қараның жіліншік сүйегін жарып, бірұшын сүйір әрi қайқылау етіп егеп, ұзындығын бір сүйем етіп жасаған өрімшi, терішi пайдаланатын құрал.
БАТЫРҒЫ 2#омоним #зат есім. Қармақты су түбіне батыруға арналған құйма қорғасын.
БАТЫРҒЫШ #зат есім. #техникалық. Қозғалтқыштарды жүргізгенде iске қосатын карбюратордағы тетік.
БАТЫРДАЙ #сын есім. Батыр сияқты.
БАТЫРЕКЕ #зат есім. эксп. 1. Ертеректегi қазақ қоғамындағы әлеуметтік жік өкілi ретіндегi батырға қарата құрметтеу нышанымен айтылатын қаратпа атауыш. 2. Ержүрек, қаһарман адамға қарата айтылатын құрметтеу нышанындағы сөз. 3. Өзін зор санаған, біреудi жақтырмай, мінегенде қолданылатын қаратпа сөз.
БАТЫРЛА 1#омоним = #етістік. Батырбатыр ету, сатырлау.
БАТЫРЛА 2#омоним = #етістік. Батыр, батырекелеп қолпаштау.
БАТЫРЛАН = #етістік. Батылдану, қайраттану, жігерлену.
БАТЫРЛАНДЫР = #етістік. Қайраттандыру, жігерлендіру.
БАТЫРЛАНДЫРУБ атырландыретістігінің қимыл атауы.
БАТЫРЛАНУ деген БАТЫРЛАТ = #етістік. 1. Тарсылдату, сатырлату (мылтық туралы). 2. Сатыркүтір еткізу, күлталқан ету. 3. Қатыр-құтыр шайнату, қашыр-құшыр еткізу.
БАТЫРЛАТУ деген БАТЫРЛАУ 1#омоним #сын есім. Өжеттеу, жігерлілеу, батылдау.
БАТЫРЛАУ 2#омоним деген БАТЫРЛЫҚ #зат есім. 1. Батыр болушылық, батыр атанушылық. 2. Ержүректік, батылдық, өжеттік. Батырлық ертегілер. әдеб. Басты тақырыбы – қаһармандықпен сүйгеніне үйлену, небір алып құбыжық, жалмауыздармен күресу және ру, тайпа, бүкіл ел үшін кек алу туралы баяндалатын ертегi жанрының бір түрi. Батырлық жырлар. әдеб. Халық өмірінің бір дәуіріндегi тарихи оқиғаларды қамти отырып сол тарихи кезеңдегi батырлардың сыртқы жауға қарсы ерлік күресi көркемдік тұрғыдан суреттелетін эпостық жырлар, батырлар жыры. Батырлық салт. #этнографиялық. Дәстүрлі қазақ қоғамындағы әскери өнерге тән дәстүр. Батырлық #эпостық. әдеб. Батырлық жырлар.
БАТЫРМА 1#омоним #зат есім. #қолөнер. Ағаш, темір, былғары бетіне салатын ою-өрнек; бедер.
БАТЫРМА 2#омоним #зат есім. #медициналық. Уқалаудың бір түрi.
БАТЫРМА #зат есім. #информатикалық. Аппаратурадағы перне.
БАТЫРМАЛЫ батырмалы қондырғы. #малшаруашылық. Қой тоғытатын қондырғы.
БАТЫРСУ деген БАТЫРСЫ = #етістік. 1. эксп. кекесін. Өзін батыр сезіну, көңілін сенімділік билеу. 2. Батыр болғансу, өжет, күштімсіну.
БАТЫРСЫМАҚ #сын есім. эксп. кекесін. Батыр болып көрінген, жалған батыр.
БАТЫРСЫН = #етістік. Өзін ер санап өжетсіну, батыр болғансу.
БАТЫРСЫНУ деген БАТЫРТ = #етістік. Бiр нәрсеге байлаттыру, матырту, енгіздіру, кіргіздіру.
БАТЫРТУ деген БАТЫРУ 1#омоним #зат есім. #қолөнер. Жиһаздарға, үй бұйымдарына, қол өнерi арқылы жасалған заттарға салынған бедер, батырғы.
БАТЫРУ 2#омоним деген БАТЫРУШЫ #зат есім. Батырып жіберушi.
БАТЫРША #үстеу. Батырға ұқсап.
БАТЫРШЫЛЫҚ #зат есім. Батырлыққа барушылық, батылдық, тәуекел жасаушылық.
БАТЫРЫЛ = #етістік. Малыну, сұғылу.
БАТЫРЫЛУ деген БАТЫРЫМСУ деген БАТЫРЫМСЫ = #етістік. Өзінше батыр болғансу, батыр сияқтану.
БАТЫРЫҢҚЫРА = #етістік. Батыра түсу.
БАТЫРЫС = #етістік. 1. Бiр нәрсенi батыруға қолғабыс тигізу. 2. Бiрін-бірi батыра түсу.
БАТЫРЫСУ деген БАТЫС #зат есім. 1. #географиялық. <нем. West> Дүние нің төрт құбыласының шығысқа қарама-қарсы жағы, күн бататын көкжиек. // Бүкіл батыс тағылар, батыс жақтағылар деген мағынада. 2. Жер шарының Батыс бөлігінде орналасқан ел, мемлекет, жер. 3. Батыс Еуропа мағынасында. 4. #ауыспалы мағына. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропаның экономикасы дамыған мемлекеттерінің жиынтық атауы. Батыс бет [ өңір ]. Күн бататын жақта орналасқан жер, аймақ. Батыс жақ. Күн бататын жақ, шығысқа қарама-қарсы тарап. Батыс мәдениетi. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропаның экономикасы дамыған елдерінің мәдениетi. Батысты бетке ұстады [ алды ]. Күн бататын жаққа қарай бағытталды, бағдарын батысқа бұрды. Батыс халықтары. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропа мемлекеттерi, елдерi. Батыс үлгісінде. Америка Құрама Штаттары, Канада және Батыс Еуропа мемлекеттеріндегi нұсқада, солардағы нұсқа бойынша.
БАТЫС 2#омоним = #етістік. Қарық болысу; бөгісу; кенелісу.
БАТЫСЕУРОПАЛЫҚ #сын есім. Батыс Еуропаға тән, соған қатысты.
БАТЫСЕУРОПАЛЫҚТАР #зат есім. Батыс Еуропада орналасқан мемлекеттер халқы.
БАТЫСТЫҚ #сын есім. 1. Күн бататын көкжиектік, батыс жақтық. 2. Америка Құрама Штаттары, Канада, Батыс Еуропаның экономикасы дамыған елдеріне тән, соларға қатысты.
БАТЫСТЫР = #етістік. Қазанда асылып жатқан асты (еттi, т.б.) сорпаға батырып, бетіне шығармау.
БАТЫСТЫРУ деген БАТЫСУ деген БАТЫСШЫЛ #сын есім. Батыс Еуропаның дамыған елдерi мен Америка, Канада сияқты мемлекеттердің мәдениетіне, дүниетанымы мен өмір сүру болмысына еліктегіш, соны қолдайтын, жақтағыш.
БАТЫСШЫЛДАР #зат есім. Батыстық мәдениет тi, дүниетанымды т.б. қолдаушылар, батыс елдерінің идеологиясын, саясатын жақтаушылар.
БАТЫСШЫЛА = #етістік. Батыстағылар сияқты, батысша әрекет жасау.
БАТЫСШЫЛДЫҚ #зат есім. #саяси. Батыс елдерінің идеологиялық саясатын жақтаушылық.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий