Толковый словарь казахского языка: Баста>
БАСТЫ-БАСТЫ #сын есім. Негізгi-негізгi, көрнектi-көрнектi.
БАСТА #үстеу. сөйлеу. Әуелде, алғаш.
БАСТА = #етістік. 1. Соңына ерту, басшылық ету. 2. Бiр iстің жүзеге асуына қиындық болу, iстi қозғалысқа түсіру, iлгерi жылжыту. 3. #ауыспалы мағына. Шақыру, жетелеу, жеткізу. 4. Бiр нәрсенi ұйымдастырып, ашып беру. 5. Бiр iске кірісу, қолға алу. 6. Белгілi бір iсәрекеттің басталу шегін білдіретін көмекшi етістік.
БАСТАБЫНДА #үстеу. сөйлеу. Басында, бастапқыда.
БАСТАҚ #сын есім. Бөгде, бөтен, өзге.
БАСТАЛ = #етістік. 1. Бiр нәрсенің iске қосылуы, шараның қолға алынуы. 2. Оқиға, iсшара немесе салтанатты рәсімдердің немесе тағы басқа. ал ғашқы сәтінің өтуi. 3. Үздіксіз процестің немесе табиғат құбылыстарының алғашқы шегінің, бастапқы кезеңінің өтуi. 4. Қандай да бір көңілкүйдің немесе жағдайдың қалыптасуы. 5. #ауыспалы мағына. Алдында тұру, бастап тұру.
БАСТАЛАС #зат есім. Дау-дамай, өршіген жанжал, кек.
БАСТАЛАСТЫҚ #зат есім. Басталас болушылық.
БАСТАЛУ деген БАСТАМА 1#омоним #зат есім. 1. Бiр нәрсенің, iстің басы, ең алғашқы ұйытқысы. 2. Әдеби немесе музыкалық шығарманың басы. 3. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің бастауы, қайнар көзi, түптамыры, негізi. Бастама көтерді. Жаңалыққа басшы, мұрындық болды, жаңа іске үндеді. Бастама топ. Алғашқы құрылған ұйымдастыру тобы.
БАСТАМА 2#омоним: бастама мәсi. Ескi қонышқа жаңадан бас салып тігілген мәсi.
БАСТАМАЛЫ бастамалы етік. Ескi қонышқа жаңадан бас салып тігілген етік.
БАСТАМАШЫ #зат есім. Бiр iстің бастаушысы, ұйтқысы.
БАСТАМАШЫЛ #сын есім. Жаңалыққа құмар, жаңалықты қолдаушы, ұйымдастырғыш, бір нәрсенi жаңадан қолға алғыш.
БАСТАМАШЫЛДЫҚ #зат есім. 1. Бастамашыл болушылық. 2. #психологиялық. <франц. inіtіаtіve> Ісәрекеттің жаңа түріне iшкi түрткi, қандай да бір iске бастаушылық рөл.
БАСТАМАШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Ісәрекеттегi алғашқылық, біріншілік. 2. Белсенділік, бір нәрсенi бастауға ынталы болушылық.
БАСТАН 1#омоним #зат есім. Бастаңғы.
БАСТАН 2#омоним #үстеу. Бас кезінен, бастапқы мезгілден, әуелден.
БАСТАН = #етістік. 1. Өсімдіктің бас байлауы. 2. Бiр нәрсенің басы сияқтану.
БАСТАН-АЯҚ #үстеу. 1. Баскиімінен бастап аяқкиімге дейін, үстi-басы. 2. Алғашқы жолдарынан бастап соңына дейін. 3. #ауыспалы мағына. Бәрін түп-түгел, бүгешігесіне дейін, түк қалдырмай. 4. #ауыспалы мағына. Мәнжайды жасырмай, тәптіштеп.
БАСТАНДЫР = #етістік. Жастарды жиып, бас таңғы жасау.
БАСТАНДЫРУ деген БАСТАНУ деген БАСТАНШЫЛ #сын есім. Бастаңғы ұйымдастырғыш, бастаңғышыл.
БАСТАҢҒЫ #зат есім. #этнографиялық. Үлкендер жол жүріп кеткенде қалған қызкеліншектердің бас қосып тамақ әзірлеп, ойын-сауық құруы.
БАСТАҢҒЫЛАС #сын есім. Бiр бастаңғыда болған, сырлас.
БАСТАПҚЫ #сын есім. Әуелгi, алғашқы, алдыңғы. Бастапқы баға. #экономикалық. Бұрынгы, алғашқы, әуелгi баға. Бастапқы бет. #информатикалық. Сервермен байланыс жасаған кезде онда орналасқан кез кел ген мәліметтің ең алғашқы, яғни біріншi бетi. Бастапқы деңгей. Алғашқы, біріншi саты, алғашқы кезек. Бастапқы жағдай. #әскери сөз. Шабуылдау үшін бастапқы ауданда жауынгерлік міндеттi шешуге арналған әскерлерге тәуелдi жағдай. Бастапқы жазба. #информатикалық. <ағыл. sоurсe reсоrd> Қолданбалы бағдарламада берілген меліметтер ретінде қолданылатын файл жазба сы. Бастапқы жүктеу. #информатикалық. Құрылғының берілген жағдайда өздігінен өтуіне мүмкіндік беретін процедура, операциялық жүйенің бастап қы бөлігін жүктеу процедурасы. Бастапқы кез. Алғашында, алғашқы уақыт. Бастапқы кезең. Алдыңғы кезең, әуелгi шақ. Бастапқы қалып. Бұрынғы қалып, алдыңғы тұрпат. Бастапқы құн. #экономикалық. Негізгi құралжабдықты сату мен сатып алуға жұмсалған шығындардың, қорларды тиістi жеріне жеткізу және құрастыру шығындарының нақты сомасынан құралатын құн. Бастапқы позиция. Ұрыстық реттердің жасырын орналасуын және олардың ал ға тез жылжуын қамтамасыз ететін жаяу әскерлер, танктер мен өздігінен жүретін артиллериялык, қондырғылар үшін бастапқы ауданда жасалатын позиция. Бастапқы файл. #информатикалық. <ағыл. sоurсe fіle> Алғашқы бағдарлама жазылып сақталған негізгi мәтіндік файл.
БАСТАПҚЫДА #үстеу. Әуелде, басында.
БАСТАПҚЫДАЙ #сын есім. Бастапқы кездегідей, әуелгідей, алғашқыдай.
БАСТАРД #зат есім. #зоологиялық. Алыс будан; алыс туысты жануарларды өзара будандастыру нәтижесінде алынатын ұрпақтың жалпы атауы.
БАСТАС 1#омоним #сын есім. Сырлас, мұңдас, қатар өскен құрбы.
БАСТАС 2#омоним #сын есім. Көршілес, қоңсылас.
БАСТАС = #етістік. Бiр iстi бастауға көмектесу, бірлесе бастау.
БАСТАСТЫҚ #зат есім. Бастас болушылық.
БАСТАСУ деген БАСТАСЫ #зат есім. Сырлас, мұңдас, қатар өсен құрбы.
БАСТАТ = #етістік. 1. Бiр iстi біреу арқылы қолға алдыру, бір нәрсеге өзге адамды кірістіру. 2. Бiріншi жүргізу, алға түсіру.
БАСТАТТЫР = #етістік. Бiр шараны екіншi адам арқылы үшіншi адамның қолына алдыру, соны iске кірістіру.
БАСТАТТЫРУ деген БАСТАТУ деген БАСТАУ 1#омоним #зат есім. 1. Бұлақ, өзен суының басталатын жерi, көзi, тұма. 2. #ауыспалы мағына. Бiр iстің басы, алғашқы сәтi, бастау алған жерi. Бастау алды [ алу ]. Басталды, шықты. Бастау алады. Шығады, басталады. Бастау көзi. Басталған жерi, шыққан тегi.
БАСТАУ 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Бастауыш.
БАСТАУ 3#омоним деген БАСТАУДАЙ #сын есім. Бастау сияқты.
БАСТАУЛЫ #сын есім. Бастауы бар.
БАСТАУСЫЗ #сын есім. 1. Басталмаған, қолға алынбаған, бастапқы қалпында. 2. Пайдаланылмаған, қолданылмаған.
БАСТАУХАТ #зат есім. Көне қолжазбалар, жазба ескерткіштер, тарихи құжаттар.
БАСТАУШЫ #зат есім. 1. Жетекшілік, басшылық етушi. 2. Бiр нәрсенің ұйымдастырушысы, ұйытқысы. 3. Бағыт сілтеушi, жол көрсетушi.
БАСТАУШЫЛЫҚ #зат есім. Белгілi бір процестi бастап берушi.
БАСТАУЫШ 1#омоним #сын есім. Кiшi, төмен, алғашқы. Бастауыш білім. #педагогикалық. Бiлім беру жүйесінің алғашқы сатысында меңгерілетін дағды мен ұғымдардың, алғашқы білімнің жиынтық атауы. Бастауыш мектеп. #педагогикалық. Мектептің ең төменгi, төрт сыныптан тұратын алғашқы сатысы. Бас тауыш мектеп жасы. #педагогикалық. Баланың бастауыш мектепте оқу кезеңіне сәйкес жасы. Бастауыш сынып. #педагогикалық. Орта мектептің алғашқы төрт жылдық мектебіндегi сынып.
БАСТАУЫШ 2#омоним #зат есім. #лингвистикалық. Кiм? не? деген сұрақтарға жауап беретін сөйлемнің тұрлаулы мүшесi.
БАСТАУЫШСЫЗ #сын есім. линг. Бастауышы жоқ.
БАСТАУЫШТЫҚ #сын есім. Бастауышқа тән, соған қатысты.
БАСТИЕК #зат есім. #информатикалық. <ағыл. heаd> Айналып тұрған магниттік диск бетіне мәлімет жазу, оқу тетігi.
БАСТИОН [ #француз тілі. bаstіоn ] #зат есім. сәулет. 1. Бұрыштық, әдетте, бесбұрыштық қалыптағы қорғаныстық мақсаттағы құрылыс. Қайта өрлеу дәуірінде оқ ататын қарудың пайда болуына байланысты қамалдарда салынған.
БАСТОҒАН #зат есім. #су шаруашылық. 1. Шаруашылық және тұрмыстық қажеттіліктi қанағаттандыру үшін су қоймасынан немесе ағынды сулардан алынған су. 2. Суды ашық су қоймаларынан, ағын сулардан немесе жерасты көздерінен алу, оны қажеттi деңгейге көтеру, деңгейін реттеу, тасқын суларды қабылдап су жүргізілетін шарттарға жеткізіп пайдалану үшін салынған қажеттi гидротехникалық кешендi ғимараттар мен жабдықтар.
БАСТОҒЫЗ #зат есім. #этнографиялық. Қазақ халқының дәстүрінде кәдеге берілетін тоғыз түрден тұратын тарту, сыйлық (сыйсияпат).
БАСТЫ 1#омоним #сын есім. 1. Ең негізгi, маңызды, шешушi. 2. Көрнектi, атақты. // Басшы, билеушi. Басты адам. Көшбасшы болатындай, ел басқаруға жарайтын тұлға. Басты жасақ. Авангардтан бөлінген жорық күзету органы. Бас ты кейіпкер. әдеб. Белгілi бір көркем туын дының негізi, біріншi кейіпкерi. Басты кірпішөп. #өсімдік. <лат. есhіnаrіa cаpіtаta> Астық тұқымдасына жататын биіктігi 525 см, сабағы түбінен бұталанған, жапырақ қынабы тықыр, гүлшоғыры домалақбас болып келетін кірпішөптің түрi. Басты кісілер. Ел тізгінін ұстаған, көптің тағдырына қатысты мәселелердi шешуге қатысатын негізгi адамдар; Беделдi, жасы үлкен кісілер, ақсақалдар. Басты құжат. #информатикалық. <ағыл. Hоst dоkument> Wоrd бағдарламасында бірнеше жеке файлдарды біріктіретін мүмкіндік. Басты назар. Негізгi на зар, бар мақсат, барлық күшi, күш-қуат. Басты соққы. Операцияда (ұрыста ) қойылған тапсырманы орындауда және қарсыласты жоюда шешушi мәнi бар, таңдалған бағыттағы әскер күштерi топтастығының соққысы. Бас ты тұлға. Негізгі күш, таяныш. Басты шайқас. Соғушы жақтардың негізгi күштерінің қарулы қақтығысы.
БАСТЫ 2#омоним #сын есім. 1. Дәнi толық, iрi. 2. Баласы көп отбасы. 3. #ауыспалы мағына. Ақылды, ойлы (адам). 4. Басы бар.
БАСТЫҒУ деген БАСТЫҒЫРЛА = #етістік. #сөйлеу. Үстi-үстіне төпелеп жату; бірін-бірi тыңдамай сөйлеу.
БАСТЫҒЫРЫЛ = #етістік. 1. Жайсыз ұйықтап жатқан адамның тұншығып, қырылдап дыбыс шығаруы. 2. Үйме-жүйме боп, бірінің үстіне бірi шығып кету.
БАСТЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Белгілi бір мекеменi басқаратын немесе меңгеретін лауазымды тұлға. 2. #жағымсыз. Бастаушы, жетекшi, ұйымдастырушы.
БАСТЫҚ 2#омоним = #етістік. 1. Бiр нәрсеге көндігу, төселу, жаттығу. 2. Арыны қайту, жөнге келу.
БАСТЫҚСЫЗ #сын есім. Бастығы жоқ.
БАСТЫҚСЫМАҚ #зат есім. эксп. Бастық болушылықты қомсыну, кекету мәнінде қолданылатын сөз.
БАСТЫҚСЫН = #етістік. Бастық болғансу, билікке мастану, кеудесін орынсыз көтеру.
БАСТЫҚСЫНУ деген БАСТЫҚТЫҚ #зат есім. Бастық болушылық, бастық екендік.
БАСТЫҚТЫР = #етістік. 1. Бiреудi айтқанына көндіру. 2. Асау атты (жануарды, малды) жуасыту, қолға үйрету.
БАСТЫҚТЫРУ деген БАСТЫР 1#омоним = #етістік. 1. Аяғын жүргізу, адымдату. 2. #ауыспалы мағына. Жолату, аттату, аяғын тигізу.
БАСТЫР 2#омоним = #етістік. 1. Бiр нәрсемен, бір нәрсе арқылы басу. 2. Бiр нәрсемен жабу, көлегейлеу. 3. Бiр нәрсенің үстінен сызу, сызықпен қосу. 4. егіншар. Орылған, жиналған егіннің дәнін сабағынан ажырату үшін молотилкадан өткізіп алу. 5. Бiр нәрсеге жапсырып тігу, тағу. 6. Кiтап, газетжурналдарды баспадан шығару. 7. #ауыспалы мағына. Бiр елдің иелігіндегi жерге әскердi күшпен алып кіру. Бастыра суырмалау. #су шаруашылық. Суару телi-мінің бетін айтарлықтай ұзақ уақытқа суға батыратын суармалау тәсілi; жерүстi суармалауының бір түрi.
БАСТЫРҒЫ #зат есім. Бастырық 1. Басып тұратын салмақты нәрсе, бастырық. 2. Әшекей бұ йымдардың бетіне салынған, құйылған бедерлер.
БАСТЫРМА 1#омоним #зат есім. Төбесi жабық, жанжағын ашық етіп жасаған жай, лапас.
БАСТЫРМА 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Мылтықтың шүріппесi.
БАСТЫРМА 3#омоним #зат есім. #қолөнер. 1. Көйлекке, камзолға түйме орнына қадайтын қапсырма, омырау бастырғыш. 2. Үй бұйымдарының, ердің т.б. бетіне салынатын әшекейлi өрнек, бедер. // Түрлi-түстi матадан қиып кестелеп жапсыру немесе бояулы қағаздан жасалған оюларды желімдеу арқылы ажарлаудың бір түрi, аппликация. Бастырма #құрылыс. #қолөнер. Әшекей салынған #құрылыс.
БАСТЫРМА 4#омоним #зат есім. геологиялық. Жыртылу жігінің көлбеу бағытқа сәйкес келуімен (еңістену бұрышы 450тан аз) сипатталатын, аспалы беткейi жатаған беткейдi көлбей көмкерген жыртылыпайырылу құрылымы.
БАСТЫРМАЛА = #етістік. 1. Үстi-үстіне ес жиғызбай төпелеу, тез-тез жүру, киіпжару.
БАСТЫРМАЛАТ = #етістік. 1. Үстi-үстіне, тоқтамай төпелету. 2. Тоқтаусыз тез-тез сөйлеу, үстi-үстіне, үздіксіз айту, екіншi адамның сөйлеуіне мұрша бермеу.
БАСТЫРМАЛАТУБ астырмалатетістігінің қимыл атауы.
БАСТЫРМАЛАУ деген БАСТЫРМАЛЫ #сын есім. Бастырмасы бар, бастырма салынған.
БАСТЫРТ = #етістік. 1. Кiтап, газетжурналды, жазылған нәрселердi баспадан шығарту. 2. Белгілету, қойғызу, жапсырту, таңбасын алу. 3. Бiр нәрсенің үстін салмақпен басу, бекіттіру.
БАСТЫРТУ деген БАСТЫРУ деген БАСТЫРУШЫ #зат есім. Кiтап, газет-журнал бастыратын баспа қызметкерi.
БАСТЫРЫҚ #зат есім. 1. Арбаға, шанаға шөп, отын тиеген кезде ауып кетпес үшін үстінен бастыра байлайтын ұзын сырық, сырғауыл. 2. Қақпа, есіктi жабу үшін iлгек темірге көлденең өткізілетін ағаш. 3. Сүйектi түзетіп, тегістейтін құрал. 4. #ауыспалы мағына. Ұстайтын, сабасына түсіретін, уысында ұстап, басқаратын адам.
БАСТЫРЫҚТА = #етістік. Бастырық қою, бастырық салып байлау.
БАСТЫРЫҚТАУ деген БАСТЫРЫЛ = #етістік. 1. Бастырылу, тапталу. 2. Нығыздалу, жаншылу, бекітілу. 3. #ауыспалы мағына. Қарқылу, қиылу. 4. #полиграфиялық. Жазылған шығарманың баспадан шығарылуы. 5. #музыкалық. Күйтабаққа, таспаға жазылу. 6. егіншар. Орылған егін дәнінің сабағынан ажыратылуы. 7. #қолөнер. Сырмақ, тұскиізге тағы басқа. түрлi оюөрнектердің жапсырылуы, салынуы. 8. #сөйлеу. Бастығырылу. 9. #ауыспалы мағына. Еңсесi түсу, көңілi бәсеңдеу, ұнжырғасы түсу.
БАСТЫРЫЛУ деген БАСТЫРЫЛЫҚ = #етістік. #сөйлеу. Бастығырыл.
БАСТЫРЫМ #зат есім. егіншар. Орылған егіннің дәнін сабағынан ажыратып бастырып қоятын мезгіл.
БАСТЫРЫС = #етістік. Орылған, жиналған егіннің дәнін сабағынан ажырату.
БАСТЫРЫСУ деген БӨТЕН-БАСТАҚ #сын есім. 1. Басқа, өзге, бөгде. 2. Басы артық, бөтен.
ЕСТІ-БАСТЫ #сын есім. Беткеұстар, салиқалы, ел ағалары, беделді (адамдар).
БАСТА #үстеу. сөйлеу. Әуелде, алғаш.
БАСТА = #етістік. 1. Соңына ерту, басшылық ету. 2. Бiр iстің жүзеге асуына қиындық болу, iстi қозғалысқа түсіру, iлгерi жылжыту. 3. #ауыспалы мағына. Шақыру, жетелеу, жеткізу. 4. Бiр нәрсенi ұйымдастырып, ашып беру. 5. Бiр iске кірісу, қолға алу. 6. Белгілi бір iсәрекеттің басталу шегін білдіретін көмекшi етістік.
БАСТАБЫНДА #үстеу. сөйлеу. Басында, бастапқыда.
БАСТАҚ #сын есім. Бөгде, бөтен, өзге.
БАСТАЛ = #етістік. 1. Бiр нәрсенің iске қосылуы, шараның қолға алынуы. 2. Оқиға, iсшара немесе салтанатты рәсімдердің немесе тағы басқа. ал ғашқы сәтінің өтуi. 3. Үздіксіз процестің немесе табиғат құбылыстарының алғашқы шегінің, бастапқы кезеңінің өтуi. 4. Қандай да бір көңілкүйдің немесе жағдайдың қалыптасуы. 5. #ауыспалы мағына. Алдында тұру, бастап тұру.
БАСТАЛАС #зат есім. Дау-дамай, өршіген жанжал, кек.
БАСТАЛАСТЫҚ #зат есім. Басталас болушылық.
БАСТАЛУ деген БАСТАМА 1#омоним #зат есім. 1. Бiр нәрсенің, iстің басы, ең алғашқы ұйытқысы. 2. Әдеби немесе музыкалық шығарманың басы. 3. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің бастауы, қайнар көзi, түптамыры, негізi. Бастама көтерді. Жаңалыққа басшы, мұрындық болды, жаңа іске үндеді. Бастама топ. Алғашқы құрылған ұйымдастыру тобы.
БАСТАМА 2#омоним: бастама мәсi. Ескi қонышқа жаңадан бас салып тігілген мәсi.
БАСТАМАЛЫ бастамалы етік. Ескi қонышқа жаңадан бас салып тігілген етік.
БАСТАМАШЫ #зат есім. Бiр iстің бастаушысы, ұйтқысы.
БАСТАМАШЫЛ #сын есім. Жаңалыққа құмар, жаңалықты қолдаушы, ұйымдастырғыш, бір нәрсенi жаңадан қолға алғыш.
БАСТАМАШЫЛДЫҚ #зат есім. 1. Бастамашыл болушылық. 2. #психологиялық. <франц. inіtіаtіve> Ісәрекеттің жаңа түріне iшкi түрткi, қандай да бір iске бастаушылық рөл.
БАСТАМАШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Ісәрекеттегi алғашқылық, біріншілік. 2. Белсенділік, бір нәрсенi бастауға ынталы болушылық.
БАСТАН 1#омоним #зат есім. Бастаңғы.
БАСТАН 2#омоним #үстеу. Бас кезінен, бастапқы мезгілден, әуелден.
БАСТАН = #етістік. 1. Өсімдіктің бас байлауы. 2. Бiр нәрсенің басы сияқтану.
БАСТАН-АЯҚ #үстеу. 1. Баскиімінен бастап аяқкиімге дейін, үстi-басы. 2. Алғашқы жолдарынан бастап соңына дейін. 3. #ауыспалы мағына. Бәрін түп-түгел, бүгешігесіне дейін, түк қалдырмай. 4. #ауыспалы мағына. Мәнжайды жасырмай, тәптіштеп.
БАСТАНДЫР = #етістік. Жастарды жиып, бас таңғы жасау.
БАСТАНДЫРУ деген БАСТАНУ деген БАСТАНШЫЛ #сын есім. Бастаңғы ұйымдастырғыш, бастаңғышыл.
БАСТАҢҒЫ #зат есім. #этнографиялық. Үлкендер жол жүріп кеткенде қалған қызкеліншектердің бас қосып тамақ әзірлеп, ойын-сауық құруы.
БАСТАҢҒЫЛАС #сын есім. Бiр бастаңғыда болған, сырлас.
БАСТАПҚЫ #сын есім. Әуелгi, алғашқы, алдыңғы. Бастапқы баға. #экономикалық. Бұрынгы, алғашқы, әуелгi баға. Бастапқы бет. #информатикалық. Сервермен байланыс жасаған кезде онда орналасқан кез кел ген мәліметтің ең алғашқы, яғни біріншi бетi. Бастапқы деңгей. Алғашқы, біріншi саты, алғашқы кезек. Бастапқы жағдай. #әскери сөз. Шабуылдау үшін бастапқы ауданда жауынгерлік міндеттi шешуге арналған әскерлерге тәуелдi жағдай. Бастапқы жазба. #информатикалық. <ағыл. sоurсe reсоrd> Қолданбалы бағдарламада берілген меліметтер ретінде қолданылатын файл жазба сы. Бастапқы жүктеу. #информатикалық. Құрылғының берілген жағдайда өздігінен өтуіне мүмкіндік беретін процедура, операциялық жүйенің бастап қы бөлігін жүктеу процедурасы. Бастапқы кез. Алғашында, алғашқы уақыт. Бастапқы кезең. Алдыңғы кезең, әуелгi шақ. Бастапқы қалып. Бұрынғы қалып, алдыңғы тұрпат. Бастапқы құн. #экономикалық. Негізгi құралжабдықты сату мен сатып алуға жұмсалған шығындардың, қорларды тиістi жеріне жеткізу және құрастыру шығындарының нақты сомасынан құралатын құн. Бастапқы позиция. Ұрыстық реттердің жасырын орналасуын және олардың ал ға тез жылжуын қамтамасыз ететін жаяу әскерлер, танктер мен өздігінен жүретін артиллериялык, қондырғылар үшін бастапқы ауданда жасалатын позиция. Бастапқы файл. #информатикалық. <ағыл. sоurсe fіle> Алғашқы бағдарлама жазылып сақталған негізгi мәтіндік файл.
БАСТАПҚЫДА #үстеу. Әуелде, басында.
БАСТАПҚЫДАЙ #сын есім. Бастапқы кездегідей, әуелгідей, алғашқыдай.
БАСТАРД #зат есім. #зоологиялық. Алыс будан; алыс туысты жануарларды өзара будандастыру нәтижесінде алынатын ұрпақтың жалпы атауы.
БАСТАС 1#омоним #сын есім. Сырлас, мұңдас, қатар өскен құрбы.
БАСТАС 2#омоним #сын есім. Көршілес, қоңсылас.
БАСТАС = #етістік. Бiр iстi бастауға көмектесу, бірлесе бастау.
БАСТАСТЫҚ #зат есім. Бастас болушылық.
БАСТАСУ деген БАСТАСЫ #зат есім. Сырлас, мұңдас, қатар өсен құрбы.
БАСТАТ = #етістік. 1. Бiр iстi біреу арқылы қолға алдыру, бір нәрсеге өзге адамды кірістіру. 2. Бiріншi жүргізу, алға түсіру.
БАСТАТТЫР = #етістік. Бiр шараны екіншi адам арқылы үшіншi адамның қолына алдыру, соны iске кірістіру.
БАСТАТТЫРУ деген БАСТАТУ деген БАСТАУ 1#омоним #зат есім. 1. Бұлақ, өзен суының басталатын жерi, көзi, тұма. 2. #ауыспалы мағына. Бiр iстің басы, алғашқы сәтi, бастау алған жерi. Бастау алды [ алу ]. Басталды, шықты. Бастау алады. Шығады, басталады. Бастау көзi. Басталған жерi, шыққан тегi.
БАСТАУ 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Бастауыш.
БАСТАУ 3#омоним деген БАСТАУДАЙ #сын есім. Бастау сияқты.
БАСТАУЛЫ #сын есім. Бастауы бар.
БАСТАУСЫЗ #сын есім. 1. Басталмаған, қолға алынбаған, бастапқы қалпында. 2. Пайдаланылмаған, қолданылмаған.
БАСТАУХАТ #зат есім. Көне қолжазбалар, жазба ескерткіштер, тарихи құжаттар.
БАСТАУШЫ #зат есім. 1. Жетекшілік, басшылық етушi. 2. Бiр нәрсенің ұйымдастырушысы, ұйытқысы. 3. Бағыт сілтеушi, жол көрсетушi.
БАСТАУШЫЛЫҚ #зат есім. Белгілi бір процестi бастап берушi.
БАСТАУЫШ 1#омоним #сын есім. Кiшi, төмен, алғашқы. Бастауыш білім. #педагогикалық. Бiлім беру жүйесінің алғашқы сатысында меңгерілетін дағды мен ұғымдардың, алғашқы білімнің жиынтық атауы. Бастауыш мектеп. #педагогикалық. Мектептің ең төменгi, төрт сыныптан тұратын алғашқы сатысы. Бас тауыш мектеп жасы. #педагогикалық. Баланың бастауыш мектепте оқу кезеңіне сәйкес жасы. Бастауыш сынып. #педагогикалық. Орта мектептің алғашқы төрт жылдық мектебіндегi сынып.
БАСТАУЫШ 2#омоним #зат есім. #лингвистикалық. Кiм? не? деген сұрақтарға жауап беретін сөйлемнің тұрлаулы мүшесi.
БАСТАУЫШСЫЗ #сын есім. линг. Бастауышы жоқ.
БАСТАУЫШТЫҚ #сын есім. Бастауышқа тән, соған қатысты.
БАСТИЕК #зат есім. #информатикалық. <ағыл. heаd> Айналып тұрған магниттік диск бетіне мәлімет жазу, оқу тетігi.
БАСТИОН [ #француз тілі. bаstіоn ] #зат есім. сәулет. 1. Бұрыштық, әдетте, бесбұрыштық қалыптағы қорғаныстық мақсаттағы құрылыс. Қайта өрлеу дәуірінде оқ ататын қарудың пайда болуына байланысты қамалдарда салынған.
БАСТОҒАН #зат есім. #су шаруашылық. 1. Шаруашылық және тұрмыстық қажеттіліктi қанағаттандыру үшін су қоймасынан немесе ағынды сулардан алынған су. 2. Суды ашық су қоймаларынан, ағын сулардан немесе жерасты көздерінен алу, оны қажеттi деңгейге көтеру, деңгейін реттеу, тасқын суларды қабылдап су жүргізілетін шарттарға жеткізіп пайдалану үшін салынған қажеттi гидротехникалық кешендi ғимараттар мен жабдықтар.
БАСТОҒЫЗ #зат есім. #этнографиялық. Қазақ халқының дәстүрінде кәдеге берілетін тоғыз түрден тұратын тарту, сыйлық (сыйсияпат).
БАСТЫ 1#омоним #сын есім. 1. Ең негізгi, маңызды, шешушi. 2. Көрнектi, атақты. // Басшы, билеушi. Басты адам. Көшбасшы болатындай, ел басқаруға жарайтын тұлға. Басты жасақ. Авангардтан бөлінген жорық күзету органы. Бас ты кейіпкер. әдеб. Белгілi бір көркем туын дының негізi, біріншi кейіпкерi. Басты кірпішөп. #өсімдік. <лат. есhіnаrіa cаpіtаta> Астық тұқымдасына жататын биіктігi 525 см, сабағы түбінен бұталанған, жапырақ қынабы тықыр, гүлшоғыры домалақбас болып келетін кірпішөптің түрi. Басты кісілер. Ел тізгінін ұстаған, көптің тағдырына қатысты мәселелердi шешуге қатысатын негізгi адамдар; Беделдi, жасы үлкен кісілер, ақсақалдар. Басты құжат. #информатикалық. <ағыл. Hоst dоkument> Wоrd бағдарламасында бірнеше жеке файлдарды біріктіретін мүмкіндік. Басты назар. Негізгi на зар, бар мақсат, барлық күшi, күш-қуат. Басты соққы. Операцияда (ұрыста ) қойылған тапсырманы орындауда және қарсыласты жоюда шешушi мәнi бар, таңдалған бағыттағы әскер күштерi топтастығының соққысы. Бас ты тұлға. Негізгі күш, таяныш. Басты шайқас. Соғушы жақтардың негізгi күштерінің қарулы қақтығысы.
БАСТЫ 2#омоним #сын есім. 1. Дәнi толық, iрi. 2. Баласы көп отбасы. 3. #ауыспалы мағына. Ақылды, ойлы (адам). 4. Басы бар.
БАСТЫҒУ деген БАСТЫҒЫРЛА = #етістік. #сөйлеу. Үстi-үстіне төпелеп жату; бірін-бірi тыңдамай сөйлеу.
БАСТЫҒЫРЫЛ = #етістік. 1. Жайсыз ұйықтап жатқан адамның тұншығып, қырылдап дыбыс шығаруы. 2. Үйме-жүйме боп, бірінің үстіне бірi шығып кету.
БАСТЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Белгілi бір мекеменi басқаратын немесе меңгеретін лауазымды тұлға. 2. #жағымсыз. Бастаушы, жетекшi, ұйымдастырушы.
БАСТЫҚ 2#омоним = #етістік. 1. Бiр нәрсеге көндігу, төселу, жаттығу. 2. Арыны қайту, жөнге келу.
БАСТЫҚСЫЗ #сын есім. Бастығы жоқ.
БАСТЫҚСЫМАҚ #зат есім. эксп. Бастық болушылықты қомсыну, кекету мәнінде қолданылатын сөз.
БАСТЫҚСЫН = #етістік. Бастық болғансу, билікке мастану, кеудесін орынсыз көтеру.
БАСТЫҚСЫНУ деген БАСТЫҚТЫҚ #зат есім. Бастық болушылық, бастық екендік.
БАСТЫҚТЫР = #етістік. 1. Бiреудi айтқанына көндіру. 2. Асау атты (жануарды, малды) жуасыту, қолға үйрету.
БАСТЫҚТЫРУ деген БАСТЫР 1#омоним = #етістік. 1. Аяғын жүргізу, адымдату. 2. #ауыспалы мағына. Жолату, аттату, аяғын тигізу.
БАСТЫР 2#омоним = #етістік. 1. Бiр нәрсемен, бір нәрсе арқылы басу. 2. Бiр нәрсемен жабу, көлегейлеу. 3. Бiр нәрсенің үстінен сызу, сызықпен қосу. 4. егіншар. Орылған, жиналған егіннің дәнін сабағынан ажырату үшін молотилкадан өткізіп алу. 5. Бiр нәрсеге жапсырып тігу, тағу. 6. Кiтап, газетжурналдарды баспадан шығару. 7. #ауыспалы мағына. Бiр елдің иелігіндегi жерге әскердi күшпен алып кіру. Бастыра суырмалау. #су шаруашылық. Суару телi-мінің бетін айтарлықтай ұзақ уақытқа суға батыратын суармалау тәсілi; жерүстi суармалауының бір түрi.
БАСТЫРҒЫ #зат есім. Бастырық 1. Басып тұратын салмақты нәрсе, бастырық. 2. Әшекей бұ йымдардың бетіне салынған, құйылған бедерлер.
БАСТЫРМА 1#омоним #зат есім. Төбесi жабық, жанжағын ашық етіп жасаған жай, лапас.
БАСТЫРМА 2#омоним #зат есім. #сөйлеу. Мылтықтың шүріппесi.
БАСТЫРМА 3#омоним #зат есім. #қолөнер. 1. Көйлекке, камзолға түйме орнына қадайтын қапсырма, омырау бастырғыш. 2. Үй бұйымдарының, ердің т.б. бетіне салынатын әшекейлi өрнек, бедер. // Түрлi-түстi матадан қиып кестелеп жапсыру немесе бояулы қағаздан жасалған оюларды желімдеу арқылы ажарлаудың бір түрi, аппликация. Бастырма #құрылыс. #қолөнер. Әшекей салынған #құрылыс.
БАСТЫРМА 4#омоним #зат есім. геологиялық. Жыртылу жігінің көлбеу бағытқа сәйкес келуімен (еңістену бұрышы 450тан аз) сипатталатын, аспалы беткейi жатаған беткейдi көлбей көмкерген жыртылыпайырылу құрылымы.
БАСТЫРМАЛА = #етістік. 1. Үстi-үстіне ес жиғызбай төпелеу, тез-тез жүру, киіпжару.
БАСТЫРМАЛАТ = #етістік. 1. Үстi-үстіне, тоқтамай төпелету. 2. Тоқтаусыз тез-тез сөйлеу, үстi-үстіне, үздіксіз айту, екіншi адамның сөйлеуіне мұрша бермеу.
БАСТЫРМАЛАТУБ астырмалатетістігінің қимыл атауы.
БАСТЫРМАЛАУ деген БАСТЫРМАЛЫ #сын есім. Бастырмасы бар, бастырма салынған.
БАСТЫРТ = #етістік. 1. Кiтап, газетжурналды, жазылған нәрселердi баспадан шығарту. 2. Белгілету, қойғызу, жапсырту, таңбасын алу. 3. Бiр нәрсенің үстін салмақпен басу, бекіттіру.
БАСТЫРТУ деген БАСТЫРУ деген БАСТЫРУШЫ #зат есім. Кiтап, газет-журнал бастыратын баспа қызметкерi.
БАСТЫРЫҚ #зат есім. 1. Арбаға, шанаға шөп, отын тиеген кезде ауып кетпес үшін үстінен бастыра байлайтын ұзын сырық, сырғауыл. 2. Қақпа, есіктi жабу үшін iлгек темірге көлденең өткізілетін ағаш. 3. Сүйектi түзетіп, тегістейтін құрал. 4. #ауыспалы мағына. Ұстайтын, сабасына түсіретін, уысында ұстап, басқаратын адам.
БАСТЫРЫҚТА = #етістік. Бастырық қою, бастырық салып байлау.
БАСТЫРЫҚТАУ деген БАСТЫРЫЛ = #етістік. 1. Бастырылу, тапталу. 2. Нығыздалу, жаншылу, бекітілу. 3. #ауыспалы мағына. Қарқылу, қиылу. 4. #полиграфиялық. Жазылған шығарманың баспадан шығарылуы. 5. #музыкалық. Күйтабаққа, таспаға жазылу. 6. егіншар. Орылған егін дәнінің сабағынан ажыратылуы. 7. #қолөнер. Сырмақ, тұскиізге тағы басқа. түрлi оюөрнектердің жапсырылуы, салынуы. 8. #сөйлеу. Бастығырылу. 9. #ауыспалы мағына. Еңсесi түсу, көңілi бәсеңдеу, ұнжырғасы түсу.
БАСТЫРЫЛУ деген БАСТЫРЫЛЫҚ = #етістік. #сөйлеу. Бастығырыл.
БАСТЫРЫМ #зат есім. егіншар. Орылған егіннің дәнін сабағынан ажыратып бастырып қоятын мезгіл.
БАСТЫРЫС = #етістік. Орылған, жиналған егіннің дәнін сабағынан ажырату.
БАСТЫРЫСУ деген БӨТЕН-БАСТАҚ #сын есім. 1. Басқа, өзге, бөгде. 2. Басы артық, бөтен.
ЕСТІ-БАСТЫ #сын есім. Беткеұстар, салиқалы, ел ағалары, беделді (адамдар).
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий