Толковый словарь казахского языка: Ағар>
АҒА #зат есім. 1. Туыстас ер адамдардың жас жағынан үлкенi. 2. Жалпы жасы үлкен ер кісіге қарата айтылатын сөз. 3. #ауыспалы мағына. Ақылшы, басшы, жетекшi. 4. Қызмет дәрежесi, лауазымы үлкен, жоғары адам. 5. Мекеме, ұйым, жиналыс бастығы, басқарушысы. Аға буын. Өмірде көптi көрген, тәжірибесi мол алдыңғы ұрпақ. Аға ғылыми қызметкер. Ғылыми зерттеу мекемелеріндегi кішi және ғылыми қызметкерлерден жоғары сатыдағы ғылыми лауа зым. Аға инженер. Техника саласындағы жоғары білімді маманның бас инженерден төмен қыз меттік лауазымы. Ағалар алқасы. қоғ. #саяси. Түрлi мекемелер мен ұжымдарда, өндірістер мен кәсіпорындарда, ғылымимәдени орындарда еңбек ардагерлерінен, беделдi ақсақалдардан құрылған кеңес. Аға лейтенант. #әскери сөз. Қарулы күштердегi лейтенанттан дәрежесi бір саты жоғары әскери атақ. Ағама жеңгем сай, апама жездем сай. #кекесін. а) Мінезқылығы үйлес, дөп қосылған, бірінен бірінің айырмасы шамалы. ә) Ұқсас іс-әрекет. Ағаның алды [ үйi ] ақ жайлау. Кең пейіл, ақ пейіл, ақ ниет аға. Аға оператор. #техникалық. Оператор ма мандығын жете игерген басты маман. Аға офицер. #әскери сөз. Қарулы күштердің барлық түрлерінің полковниктерi, подполковниктерi мен майорлары. Аға өлсе, iнi мұра. #көнерген сөз. #этнографиялық. Ескi дәстүр, ата салты бойынша аға өлсе, оның әйелін алып, iнісi әмеңгер болады. Аға редактор. Газет-журнал, кітап баспасы редакциясының басшы қызметкерi. Аға сержант. #әскери сөз. Сержант атағының жоғары дәрежесі. Аға сы бардың жағасы бар. Алдында үлкенi бардың сүйенішi, сенімi бар. Аға тұтты. Өзінен үлкен деп сыйлады, құрметтедi, қадірледi. Аға ұрпақ. Алда тұрған сыйлы, жасы үлкен адамдар, үлгi-өнеге иесi. Аға шопан. Қой бағудан тәжірибесi мол, бас шопан. Аға шөнең. #жергілікті сөз. Мықты, дәрежесi жоғары.
АҒАДАЙ #сын есім. Аға сияқты.
АҒАЕКЕ #зат есім. #экспрессивті. Жасы үлкен ер адам ды сыйлау, құрметтеу мәнінде айтылатын қа ратпа атауыш.
АҒАЖАН #зат есім. #экспрессивті. Туған ағасына немесе жасы сол тұстас жақсы көретін адамына құр меттеу мәнінде айтылатын қаратпа атауыш.
АҒА-ЖЕҢГЕ #зат есім. Жасы үлкен туған-туыс ер адам мен оның жұбайы.
АҒАЗ 1#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Бастау.
АҒАЗ 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Дауыс, үн.
АҒАЙ #зат есім. Өзінен жасы үлкен ер адамды, ұстазды құрметтеу, сыйлау мәніндегi атауыш сөз.
АҒАЙРАҢ #сын есім. сөйлеу. Ақайран.
АҒАЙЫН #зат есім. #этнографиялық. 1. Бiр әкеден тараған ағалы-iнілердің туыстығын көрсететін жалпы ұғым. 2. Аталас, туысы жақын, атабабасы бір, бауырлас, рулас адамдар. 3. Бауырлас, достас (елдер). 4. Қалың жұртқа қарата айтылатын қаратпа. 5. #сөйлеу. Белгілi бір саладағы мамандар қауымы деген мағынаны білдіру үшін қолданылатын сөз. Ағайын ала болды. Туыстас адамдардың арасына от түстi, жауласты, өштестi, араздасты. Ағайын бір өлi, бір тіріде. Туыстығы, жақындығы өмірдің қуанышты, қайғылы сәттерінде білінедi, ағайындардың басы негізінен сондай сәттерде қосылады деген мағынада. Ағайын тұтты. Іш тартты, туыс көрдi, жақын тартты.
АҒАЙЫН-АЖЫН #зат есім. #сөйлеу. Ағайын-анжы.
АҒАЙЫН-АНЖЫ #зат есім. Ағайын-туыс, жегжат-жұрағат.
АҒАЙЫН-АННЫ #зат есім. #сөйлеу. Ағайын-анжы.
АҒАЙЫН-АУҚЫМ #зат есім. Ағайын-туыс, ағайын-ажын.
АҒАЙЫНГЕРШІЛІК #зат есім. Ағайыншылық, бірін-бірi туыс санап, жақын тартушылық.
АҒАЙЫНДАЙ #сын есім. Ағайын сияқты, өз туысындай.
АҒАЙЫНДАС #сын есім. 1. Аталас, рулас, туыстас, бауырлас. 2. #ауыспалы мағына. Жақын, жуықтас, ұқсас, сыбайлас.
АҒАЙЫНДАС = #етістік. Туыстасу, бауырласу, достасу, елдесу, жақындасу.
АҒАЙЫНДАСТЫҚ #зат есім. 1. Ағайын болғандық, туыстастық. 2. #ауыспалы мағына. Жақындастық, сабақ тас тық.
АҒАЙЫНДАСТЫР = #етістік. Туыстастыру, жақындастыру.
АҒАЙЫНДАСТЫРУ деген АҒАЙЫНДАСУ деген АҒАЙЫНДЫ #сын есім. Ағалы-iнілi, туыстас, бауырлас, ағайындас. Бір әкеден және бір құрсақтан шыққан балалар. Ағайынды қоңыр қаз. Ажырамас дос, қатар-құрбы; бірге туған туыс, аға-iнi.
АҒАЙЫНДЫҚ #зат есім. 1. Ағайынгершілік, туысқандық, туыстастық. 2. #ауыспалы мағына. Бауырмал дық, достық.
АҒАЙЫНДЫ-ҚАРЫНДАС #зат есім. Бiрге туған, туыс бауырлар, ағақарындастар.
АҒАЙЫН-ЖЕГЖАТ #зат есім. Туған-туыс, сүйек-шатыс, жақын-жуық, ағайын-жұрт.
АҒАЙЫН-ЖҰРАҒАТ #зат есім. Ағайын-туыс, iлікшалыс, дос-жаран, тамыр-таныс.
АҒАЙЫН-ЖҰРТ #зат есім. Барлық тума-туыс, алыс-жақын ағайын.
АҒАЙЫНСУ деген АҒАЙЫНСЫ = #етістік. Ағайын болғансу, ағайын болып көріну.
АҒАЙЫНСЫЗ #сын есім. Туған-туыс, бауыры жоқ.
АҒАЙЫНСЫМАҚ #зат есім. #экспрессивті. Шын жа на шыр емес, сөз жүзінде туыс болып жүретін.
АҒАЙЫН-ТУҒАН #зат есім. Жақын туыс, бауырлас адамдар.
АҒАЙЫН-ТУҒАНДЫҚ #зат есім. Бауырластық, туыстық.
АҒАЙЫН-ТУҒАНСЫЗ #сын есім. Туғантуысқаны, бауыры жоқ.
АҒАЙЫН-ТУМА #зат есім. #сөйлеу. Ағайын туған.
АҒАЙЫН-ТУЫС #зат есім. Ағайын-туған, ең жа қын бауырлас адамдар.
АҒАЙЫНШЫЛ #сын есім. Туысқаншыл, бауырмал, жақынтуысқаншыл.
АҒАЙЫНШЫЛА = #етістік. 1. Туысқаншылау, туысқандық жаймен ағайынды аралау, қыдыру. 2. Басына iс түскен, ауырыпсырқап қиналған адамға жақын туыстарының көмек беріп, қолдау көр сетуi, қаржы, мал жинап беруi, қарасуы.
АҒАЙЫНШЫЛАУ деген АҒАЙЫНШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Жақын туыстық, туыстық қатынас. 2. Жақын ара қатыстық, адам гершілік, сыйластық. 3. #ауыспалы мағына. Бiтімшілік, әділ төрелік.
АҒАЛА 1#омоним = #етістік. 1. Ағааға деп еркелеу. 2. Жасы үлкен ер адамды аға деп сыйлау, құрметтеу. 3. #ауыспалы мағына. Ер адамға жалыну, жалбарыну.
АҒАЛА 2#омоним = #етістік. Түрлi жарыстарда, бәсекелестікте айқын басымдылықпен жеңіске жету, қарсыласын жығу, озық шығу.
АҒАЛАС = #етістік. Жасының үлкендігіне қарап, алдыңғы кезектi, жолды ағаларға беру.
АҒАЛАСУ деген АҒАЛ-ЖАҒАЛ #сын есім. Кiр-қожалақ, сатал-сатал, салтақ-салтақ.
АҒАЛ-САҒАЛ #сын есім. сөйлеу. Ағал-жағал.
АҒАЛЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Жасы кішіге деген үлкендік, ақыл берушілік. 2. Жасы кішіге жасайтын қам қорлық, қорған болушылық. 3. #ауыспалы мағына. Басқарушылық, басшылық. Ағалық [ ақыл ] айтты. Көптi көрген үлкенi ре тінде ақыл-кеңес бердi.
АҒАЛЫҚ 2#омоним #сын есім. Ағаға тән, ағаға қатысты. Ағалық сезім. Аялаушылық, қамқор көңіл.
АҒАЛЫҚАРЫНДАСТАЙ #сын есім. Бiрге туған бауырдай, туыс адамдай татутәттi.
АҒАЛЫ-ҚАРЫНДАСТЫ #сын есім. Ағасы мен қарындасы бар, ағайынды.
АҒАЛЫ-ІНІЛІ #сын есім. Ағасы мен iнісi, ағайынды, бауырлас.
АҒАМАН #зат есім. #көнерген сөз. Бас көтерер басшы, ақылшы.
АҒАНА #зат есім. #көнерген сөз. Садақа, көмек ретінде бе рілетін ақша.
АҒАР = #етістік. 1. Ақ түске айналу, бозғылт тарту. 2. #ауыспалы мағына. Айыпжазадан ақталу, тазару, күнәдан арылу. 3. #ауыспалы мағына. Оқып білім алып, сауаттану, көзi ашылу. 4. #ауыспалы мағына. Аузы аққа тиіп, iшіпжемi көбею, ауқаттану, тойыну. 5. #ауыспалы мағына. Қартаю, егде тарту, кемеліне келу. Ағарып атқан таңдай. #бейнелі сөзқолданыс. Жадыратып сергітетін, жанға жағымды деген мағынада.
АҒАРАҢ елік. Ақшыл тартқан, кенеттен ақ шыл болып көрінген түстi бейнелейтін сөз. Ағараң еттi. Ақшыл тартты, кенеттен ақшыл данып көзге түстi. Ағараң тартты. Ақшыл тарт ты, ақшыл боп көріндi, ақшылданды, ағарды.
АҒАРАҢДА = #етістік. 1. Ақшыл тарту, ақшылдау боп, қылаң тарта көріну. 2. Бозғылттану, бозарып көріну.
АҒАРАҢДАУ деген АҒАРАҢДАТ = #етістік. Ағараңағараң еткізу, қылаңдату.
АҒАРАҢДАТУ деген АҒАРҒАН #зат есім. Сауын малдың сүтінен жасалған айран, шұбат, қымыран, қымыз сияқты сусын тағамдар.
АҒАРТ = #етістік. 1. Аппақ ету, ақ түске бояу. 2. Үйдi әктеу, ақтау. 3. #ауыспалы мағына. Халыққа білім беру, жаппай сауат ашу.
АҒАРТҚЫ #зат есім. #химиялық. 1. Мақталар мен ма таларды, жібектi, жүндi, терінi, жасанды және синтетикалық талшықтарды, сабынды, майларды т.б. ағартуға пайдаланылатын түрлi органикалық және бейорганикалық қосылыстар. 2. Күмістi жал тырату үшін ашудасқа су қосып дайындалған #зат есім.
АҒАРТҚЫШ #сын есім. #химиялық. Ағартқы. Ағартқыш заттар. #химиялық. Ағартқы (мақталар мен маталарды т.б. ағартуға пайдаланатын қо сылыстар).
АҒАРТУ 1#омоним деген АҒАРТУ 2#омоним #зат есім. Жаппай сауат ашу, халыққа білім беру, оқыту, тәрбиелеу iсi.
АҒАРТУШЫ #зат есім. 1. Халықтың сауатын ашу, білім беріп, оқу, ағарту iсімен шұғылданушы адам. 2. #тарихи. Қоғам кемшіліктерін iзгілік, әділеттілік идея лары мен ғылыми танымбілім не гізінде түзетіп, оның талғамын, саясат, тұрмысын өзгертуге болады деген идеяны ұстанушы қайраткер, осы ағым өкілi.
АҒАРТУШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Оқу-ағарту iсімен шұғылданушылық, халыққа білім берушілік. 2. #тарихи. ХVІІІ–ХІХ ғасырларда дамыған iзгілік, әділеттілік идеялары мен ғылыми танымбілім негіздерін та рату жолдары арқылы қоғам кемшіліктерін түзетуге, оның талғамта лап тарын, саясатын, тұр мысын өзгертуге бо лады деген идеяны ұстанушы ағым.
АҒАРТЫҚ #зат есім. #саятшылық. Құс семіре бастаған да берілетін суға салып қойып, қансөлін кетірген ақжем #етістік.
АҒАРТЫЛ = #етістік. Әктелу, ақталу, тазарты лу. Ағартылған целлюлоза. #химиялық. Ағартуға ұшы ра тылған техникалық целлюлоза.
АҒАРТЫЛУ деген АҒАРТЫС = #етістік. Бiрге тазаласу; әктесу.
АҒАРТЫСУ деген АҒАРУ деген АҒАРЫҢҚЫ #сын есім. Ақшыл тартқан, бозғылт, ақшылдау.
АҒАС #зат есім. жергілікті сөз. Су орып кеткен жер, жыра.
АҒАСҰЛТАН #зат есім. #тарихи. Хандық институты жойылғаннан кейін Ресей үкіметінің қазақ да ласын отарлау саясатымен байланысты құр ған әкімшілікаумақтық округтi басқару шының лауазымы.
АҒАСЫЗ #сын есім. 1. Ағасы жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Ақыл шысы, көшбасшысы жоқ, қамқорсыз.
АҒАСЫЗДЫҚ #зат есім. Жасы үлкен ағасы, ақылшысы, қамқоршысы жоқтық.
АҒАСЫН = #етістік. Өзін аға, қамқоршы етіп көрсету.
АҒАСЫНУ деген АҒАТ #сын есім. Жаңсақ, жаңылыс, теріс, қате. Ағат кеттi. Теріс іс істеді; қателесті, жаңылды.
АҒАТАЙ #зат есім. #экспрессивті. 1. Жасы үлкен ер адамды, болмаса туған ағаны не туысқанды құрметтеп сыйлағанда немесе оған жалынғанда айтылатын сыпайы қаратпа атауыш. 2. Өз аға сын немесе жасы сол тұстас ер адамды қастерлеу, құрметтеу нышанымен айтылатын атауыш.
АҒАТАЙЛА = #етістік. 1. Ағатайағатай деу; iзет көрсету, құрметтей атау. 2. Бiреуге жалыну, жал барыну.
АҒАТАЙЛАУ деген АҒАТСЫЗ #сын есім. Қатесіз, мүлтіксіз, тура.
АҒАТТАУ #сын есім. Ерсілеу, әбестеу, терістеу, орынсыздау.
АҒАТТЫҚ #зат есім. Ерсілік, әбестік, жөнсіздік, жаңсақтық. Ағаттық жібердi. Қателесті, жаңылысты, жаза басты.
АҒАУЫЗ #зат есім. жергілікті сөз. Етi дәмдi, салмақты келетін iрi шортан түрi.
АҒАШ #зат есім. 1. Әртүрлi тұрмыстық бұйымдар, жиһаз жасау мен құрылыста және отын ретінде қолданылатын діңi қатты жуан өсімдік. 2. #ботаникалық. Бұтақты, жапырақты, діңдi, биік өсетін көпжылдық өсімдіктердің жалпы атауы. 3. Кең тараған құрылыс материалы. // Ағаштан жасалған. Ағаш ат. Ағаштан ат кейпінде жасалған ойыншық. Ағаш атқа қамшы көп, аттанарда жоқ. Дос-жаран көп болғанмен, басқа iс түскенде ешкім болмады. Ағаш атқа мінді. Шыбықты ат қылып мініп ойнады, шапқылады. Ағаш аяқ. Ағаштан жасалған ыдыс. Ағаш белсендi. Жұмыстың жөнін жете, толық білмейтін, дүмбілез, белгілi әкімдік мансабы жоқ, қолынан еш нәрсе келмейтін, сырттай пысық кісi. Ағаш белсенділік. Әкімшілік қызметi, мансабы жоқ, қолынан ешнәрсе келмейтін, құр пысықтық. Ағаш дайындау. #ауылшаруашылық. Ағаш өңдеу. Ағаш ине. #көнерген сөз. Қап, қанарлардың аузын тігу үшін қолданылатын, ағаштан жасалған жуалдыз, тебен. Ағаш келi. Жуан ағаштан ойып, үңгіп жасалған келі. Ағаш кереует. Ағаш төсек. Ағаш кесушi. Ағашты арамен кесіп, құлататын адам. Ағаш көмір. Тұрмыста отын ретінде қолданылатын, қатты, кеуектi өнім. Ағаш күлі.#медициналық. Отыз пайыз күл, жетпіс пайыз өсімдік майы бар дәрі. Ағаш қазан қайнатты. Аз уа қытқа құмар тарқатты. Ағашқа мәуе бітсе – бәсеңбәсең. Атақдәрежесi, беделi асқан сай ын биязы, жұмсақ мінез көрсетіп, кішіпейіл болды. Ағаш қоныс. Орман-тоғайлы жер дегi қоныс. Ағаш массасы. #физикалық. Ағашты меха никалық ұсақтау арқылы алы натын талшықты жартылай фабрикат. Ағаш мосы. Бұты ағаштан жасалған мосы. Ағаш мінез. Тоңмойын, морт, бірбеткей. Ағаш оқ. а) Ағаштан жасалған садақ оғы. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Ауыр жаза, кінә, айып. Ағаш отырғызды. Ағаш ектi. Ағаш өңдеу өнеркәсібi. #техникалық. Ағаш өңдеумен айналысатын өнеркәсіп түрi. Ағаш өңдеу станогi. #техникалық. Ағашты әрлеп, өңдеп, сүргілейтін құрал. Ағаш соқа. #көнерген сөз. Жер жырту үшін қатты, мықты ағаштан жасалған соқа. Ағаш спиртi. #химиялық. Ағаштан алынатын техникалық спирт түрi – метил спиртi. Ағаш сүргілеу станогi. Ағаш бұйымдарды сүргілейтін станок. Ағаш сүрегi. Ағаш және шөптесін өсімдіктердің діңi мен бұтақтарында, тамырында қатайып кеткен тығыз қабықты жасушалардан құ ралған ұлпа. Ағаш табақ. Ағаштан жасалған, ас iшетін, сақтайтын ыдыс. Ағаш талшықты тақта. Жылу мен дыбыс өткізбейтін конструкциялық ағаш материал. Ағаштан ат міндi. #сөйлеу. О дүниелік болды, көз жұмды. Ағаштан бал, шөптен сүт ағылды. Көлкөсір, ағыл-тегіл молшылық болды. Ағаштан түйін түйген. Он саусағынан өнерi там ған, аса шебер, iсмер, ұста. Ағаш тостаған. #этнографиялық. Ағаштан жасалған сусын iшетін ыдыс. Ағаш төсек. Жатып ұйықтау, демалу үшін ағаштан жасалған үй жиһазы. Ағаш тұғыр. Күн қызуынан, жауын-шашын, борандауылдан қорғау үшін ағаштан жасалған тұғыр. Ағаш тырма. #көнерген сөз. Жыртылған жер дің топырағын ұсақтап тегістейтін, тістерi сойдиған, ағаштан жасал ған тырма. Ағаш ұстасы. Ағаш шеберi. Ағаш үзеңгi. Ағаштан шауып жасалған үзеңгi. Ағаш үй. а) Ағаштан қиып салынған үй. ә) #жергілікті сөз. Киіз үй. Ағаш шайыры. #химиялық. Ағашты жылу көмегімен құрғақ айдау арқылы алынатын органикалық заттар қоспасы. Ағаш шеберi. Ағаштан түйін түйетін, түрлi заттар жасайтын шебер. Ағаш шеберлік жұмыстар. Ағаш
АҒАШАТ #зат есім. #этнографиялық. Қайтыс болған адамның мәйітін салып көтеретін ағаш. Ағашатқа [ ағашаттың басына ] мінгіздi. а) Қайтыс болды, көз жұмды, о дүниелік болды, ба қилыққа аттанды. ә) Бiреудi сыртынан ғайбат сөз айтып жамандады, өсекаяңға iліктірдi. Аға шат тың басына мінгіздi. Әр саққа жүгіртіп, өсекке таңды.
АҒАШАЯҚ 1#омоним #зат есім. Ағаштан жасалған ыдыс.
АҒАШАЯҚ 2#омоним #зат есім. #медициналық. Ағаштан жасалған протез.
АҒАШАЯҚ 3#омоним #зат есім. Екi аяққа таңып алып, жерден едәуір биік көтеріліп жүруге, билеуге болатын ұзын сырық, қада.
АҒАШАЯҚТЫ #сын есім. Аяқ орнына ағаштанжасалған протезi бар.
АҒАШЖЕГІ #зат есім. #зоологиялық. <лат. cоssіdаe> Көбелектер отрядының ағашжегілер тұқымдасына жататын жәндік. Ағашжегілер тұқымдасы. #биологиялық. Ағаш сүрегімен қоректенетін көбелектер отрядының бір тобы.
АҒАШЖЕГІШТЕР #зат есім. #зоологиялық. <грек. xy-iоn – кесілген ағаш, phаdоs – жегіштер> Құлаған не месе кесілген ағаш сүрегімен қоректенетін ағза лар.
АҒАШЖОЙҒЫ #зат есім. #химиялық. Қажетсіз сүректi немесе бұталы өсімдіктердi жоюға арналған хи миялық #зат есім.
АҒАШКӨМІР #зат есім. #көнерген сөз. Ағаштың шала жанған, отынға пайдаланылатын қалдығы.
АҒАШСЫЗ #сын есім. Ағаш өспеген, ағашы жоқ.
АҒАДАЙ #сын есім. Аға сияқты.
АҒАЕКЕ #зат есім. #экспрессивті. Жасы үлкен ер адам ды сыйлау, құрметтеу мәнінде айтылатын қа ратпа атауыш.
АҒАЖАН #зат есім. #экспрессивті. Туған ағасына немесе жасы сол тұстас жақсы көретін адамына құр меттеу мәнінде айтылатын қаратпа атауыш.
АҒА-ЖЕҢГЕ #зат есім. Жасы үлкен туған-туыс ер адам мен оның жұбайы.
АҒАЗ 1#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Бастау.
АҒАЗ 2#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Дауыс, үн.
АҒАЙ #зат есім. Өзінен жасы үлкен ер адамды, ұстазды құрметтеу, сыйлау мәніндегi атауыш сөз.
АҒАЙРАҢ #сын есім. сөйлеу. Ақайран.
АҒАЙЫН #зат есім. #этнографиялық. 1. Бiр әкеден тараған ағалы-iнілердің туыстығын көрсететін жалпы ұғым. 2. Аталас, туысы жақын, атабабасы бір, бауырлас, рулас адамдар. 3. Бауырлас, достас (елдер). 4. Қалың жұртқа қарата айтылатын қаратпа. 5. #сөйлеу. Белгілi бір саладағы мамандар қауымы деген мағынаны білдіру үшін қолданылатын сөз. Ағайын ала болды. Туыстас адамдардың арасына от түстi, жауласты, өштестi, араздасты. Ағайын бір өлi, бір тіріде. Туыстығы, жақындығы өмірдің қуанышты, қайғылы сәттерінде білінедi, ағайындардың басы негізінен сондай сәттерде қосылады деген мағынада. Ағайын тұтты. Іш тартты, туыс көрдi, жақын тартты.
АҒАЙЫН-АЖЫН #зат есім. #сөйлеу. Ағайын-анжы.
АҒАЙЫН-АНЖЫ #зат есім. Ағайын-туыс, жегжат-жұрағат.
АҒАЙЫН-АННЫ #зат есім. #сөйлеу. Ағайын-анжы.
АҒАЙЫН-АУҚЫМ #зат есім. Ағайын-туыс, ағайын-ажын.
АҒАЙЫНГЕРШІЛІК #зат есім. Ағайыншылық, бірін-бірi туыс санап, жақын тартушылық.
АҒАЙЫНДАЙ #сын есім. Ағайын сияқты, өз туысындай.
АҒАЙЫНДАС #сын есім. 1. Аталас, рулас, туыстас, бауырлас. 2. #ауыспалы мағына. Жақын, жуықтас, ұқсас, сыбайлас.
АҒАЙЫНДАС = #етістік. Туыстасу, бауырласу, достасу, елдесу, жақындасу.
АҒАЙЫНДАСТЫҚ #зат есім. 1. Ағайын болғандық, туыстастық. 2. #ауыспалы мағына. Жақындастық, сабақ тас тық.
АҒАЙЫНДАСТЫР = #етістік. Туыстастыру, жақындастыру.
АҒАЙЫНДАСТЫРУ деген АҒАЙЫНДАСУ деген АҒАЙЫНДЫ #сын есім. Ағалы-iнілi, туыстас, бауырлас, ағайындас. Бір әкеден және бір құрсақтан шыққан балалар. Ағайынды қоңыр қаз. Ажырамас дос, қатар-құрбы; бірге туған туыс, аға-iнi.
АҒАЙЫНДЫҚ #зат есім. 1. Ағайынгершілік, туысқандық, туыстастық. 2. #ауыспалы мағына. Бауырмал дық, достық.
АҒАЙЫНДЫ-ҚАРЫНДАС #зат есім. Бiрге туған, туыс бауырлар, ағақарындастар.
АҒАЙЫН-ЖЕГЖАТ #зат есім. Туған-туыс, сүйек-шатыс, жақын-жуық, ағайын-жұрт.
АҒАЙЫН-ЖҰРАҒАТ #зат есім. Ағайын-туыс, iлікшалыс, дос-жаран, тамыр-таныс.
АҒАЙЫН-ЖҰРТ #зат есім. Барлық тума-туыс, алыс-жақын ағайын.
АҒАЙЫНСУ деген АҒАЙЫНСЫ = #етістік. Ағайын болғансу, ағайын болып көріну.
АҒАЙЫНСЫЗ #сын есім. Туған-туыс, бауыры жоқ.
АҒАЙЫНСЫМАҚ #зат есім. #экспрессивті. Шын жа на шыр емес, сөз жүзінде туыс болып жүретін.
АҒАЙЫН-ТУҒАН #зат есім. Жақын туыс, бауырлас адамдар.
АҒАЙЫН-ТУҒАНДЫҚ #зат есім. Бауырластық, туыстық.
АҒАЙЫН-ТУҒАНСЫЗ #сын есім. Туғантуысқаны, бауыры жоқ.
АҒАЙЫН-ТУМА #зат есім. #сөйлеу. Ағайын туған.
АҒАЙЫН-ТУЫС #зат есім. Ағайын-туған, ең жа қын бауырлас адамдар.
АҒАЙЫНШЫЛ #сын есім. Туысқаншыл, бауырмал, жақынтуысқаншыл.
АҒАЙЫНШЫЛА = #етістік. 1. Туысқаншылау, туысқандық жаймен ағайынды аралау, қыдыру. 2. Басына iс түскен, ауырыпсырқап қиналған адамға жақын туыстарының көмек беріп, қолдау көр сетуi, қаржы, мал жинап беруi, қарасуы.
АҒАЙЫНШЫЛАУ деген АҒАЙЫНШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Жақын туыстық, туыстық қатынас. 2. Жақын ара қатыстық, адам гершілік, сыйластық. 3. #ауыспалы мағына. Бiтімшілік, әділ төрелік.
АҒАЛА 1#омоним = #етістік. 1. Ағааға деп еркелеу. 2. Жасы үлкен ер адамды аға деп сыйлау, құрметтеу. 3. #ауыспалы мағына. Ер адамға жалыну, жалбарыну.
АҒАЛА 2#омоним = #етістік. Түрлi жарыстарда, бәсекелестікте айқын басымдылықпен жеңіске жету, қарсыласын жығу, озық шығу.
АҒАЛАС = #етістік. Жасының үлкендігіне қарап, алдыңғы кезектi, жолды ағаларға беру.
АҒАЛАСУ деген АҒАЛ-ЖАҒАЛ #сын есім. Кiр-қожалақ, сатал-сатал, салтақ-салтақ.
АҒАЛ-САҒАЛ #сын есім. сөйлеу. Ағал-жағал.
АҒАЛЫҚ 1#омоним #зат есім. 1. Жасы кішіге деген үлкендік, ақыл берушілік. 2. Жасы кішіге жасайтын қам қорлық, қорған болушылық. 3. #ауыспалы мағына. Басқарушылық, басшылық. Ағалық [ ақыл ] айтты. Көптi көрген үлкенi ре тінде ақыл-кеңес бердi.
АҒАЛЫҚ 2#омоним #сын есім. Ағаға тән, ағаға қатысты. Ағалық сезім. Аялаушылық, қамқор көңіл.
АҒАЛЫҚАРЫНДАСТАЙ #сын есім. Бiрге туған бауырдай, туыс адамдай татутәттi.
АҒАЛЫ-ҚАРЫНДАСТЫ #сын есім. Ағасы мен қарындасы бар, ағайынды.
АҒАЛЫ-ІНІЛІ #сын есім. Ағасы мен iнісi, ағайынды, бауырлас.
АҒАМАН #зат есім. #көнерген сөз. Бас көтерер басшы, ақылшы.
АҒАНА #зат есім. #көнерген сөз. Садақа, көмек ретінде бе рілетін ақша.
АҒАР = #етістік. 1. Ақ түске айналу, бозғылт тарту. 2. #ауыспалы мағына. Айыпжазадан ақталу, тазару, күнәдан арылу. 3. #ауыспалы мағына. Оқып білім алып, сауаттану, көзi ашылу. 4. #ауыспалы мағына. Аузы аққа тиіп, iшіпжемi көбею, ауқаттану, тойыну. 5. #ауыспалы мағына. Қартаю, егде тарту, кемеліне келу. Ағарып атқан таңдай. #бейнелі сөзқолданыс. Жадыратып сергітетін, жанға жағымды деген мағынада.
АҒАРАҢ елік. Ақшыл тартқан, кенеттен ақ шыл болып көрінген түстi бейнелейтін сөз. Ағараң еттi. Ақшыл тартты, кенеттен ақшыл данып көзге түстi. Ағараң тартты. Ақшыл тарт ты, ақшыл боп көріндi, ақшылданды, ағарды.
АҒАРАҢДА = #етістік. 1. Ақшыл тарту, ақшылдау боп, қылаң тарта көріну. 2. Бозғылттану, бозарып көріну.
АҒАРАҢДАУ деген АҒАРАҢДАТ = #етістік. Ағараңағараң еткізу, қылаңдату.
АҒАРАҢДАТУ деген АҒАРҒАН #зат есім. Сауын малдың сүтінен жасалған айран, шұбат, қымыран, қымыз сияқты сусын тағамдар.
АҒАРТ = #етістік. 1. Аппақ ету, ақ түске бояу. 2. Үйдi әктеу, ақтау. 3. #ауыспалы мағына. Халыққа білім беру, жаппай сауат ашу.
АҒАРТҚЫ #зат есім. #химиялық. 1. Мақталар мен ма таларды, жібектi, жүндi, терінi, жасанды және синтетикалық талшықтарды, сабынды, майларды т.б. ағартуға пайдаланылатын түрлi органикалық және бейорганикалық қосылыстар. 2. Күмістi жал тырату үшін ашудасқа су қосып дайындалған #зат есім.
АҒАРТҚЫШ #сын есім. #химиялық. Ағартқы. Ағартқыш заттар. #химиялық. Ағартқы (мақталар мен маталарды т.б. ағартуға пайдаланатын қо сылыстар).
АҒАРТУ 1#омоним деген АҒАРТУ 2#омоним #зат есім. Жаппай сауат ашу, халыққа білім беру, оқыту, тәрбиелеу iсi.
АҒАРТУШЫ #зат есім. 1. Халықтың сауатын ашу, білім беріп, оқу, ағарту iсімен шұғылданушы адам. 2. #тарихи. Қоғам кемшіліктерін iзгілік, әділеттілік идея лары мен ғылыми танымбілім не гізінде түзетіп, оның талғамын, саясат, тұрмысын өзгертуге болады деген идеяны ұстанушы қайраткер, осы ағым өкілi.
АҒАРТУШЫЛЫҚ #зат есім. 1. Оқу-ағарту iсімен шұғылданушылық, халыққа білім берушілік. 2. #тарихи. ХVІІІ–ХІХ ғасырларда дамыған iзгілік, әділеттілік идеялары мен ғылыми танымбілім негіздерін та рату жолдары арқылы қоғам кемшіліктерін түзетуге, оның талғамта лап тарын, саясатын, тұр мысын өзгертуге бо лады деген идеяны ұстанушы ағым.
АҒАРТЫҚ #зат есім. #саятшылық. Құс семіре бастаған да берілетін суға салып қойып, қансөлін кетірген ақжем #етістік.
АҒАРТЫЛ = #етістік. Әктелу, ақталу, тазарты лу. Ағартылған целлюлоза. #химиялық. Ағартуға ұшы ра тылған техникалық целлюлоза.
АҒАРТЫЛУ деген АҒАРТЫС = #етістік. Бiрге тазаласу; әктесу.
АҒАРТЫСУ деген АҒАРУ деген АҒАРЫҢҚЫ #сын есім. Ақшыл тартқан, бозғылт, ақшылдау.
АҒАС #зат есім. жергілікті сөз. Су орып кеткен жер, жыра.
АҒАСҰЛТАН #зат есім. #тарихи. Хандық институты жойылғаннан кейін Ресей үкіметінің қазақ да ласын отарлау саясатымен байланысты құр ған әкімшілікаумақтық округтi басқару шының лауазымы.
АҒАСЫЗ #сын есім. 1. Ағасы жоқ. 2. #ауыспалы мағына. Ақыл шысы, көшбасшысы жоқ, қамқорсыз.
АҒАСЫЗДЫҚ #зат есім. Жасы үлкен ағасы, ақылшысы, қамқоршысы жоқтық.
АҒАСЫН = #етістік. Өзін аға, қамқоршы етіп көрсету.
АҒАСЫНУ деген АҒАТ #сын есім. Жаңсақ, жаңылыс, теріс, қате. Ағат кеттi. Теріс іс істеді; қателесті, жаңылды.
АҒАТАЙ #зат есім. #экспрессивті. 1. Жасы үлкен ер адамды, болмаса туған ағаны не туысқанды құрметтеп сыйлағанда немесе оған жалынғанда айтылатын сыпайы қаратпа атауыш. 2. Өз аға сын немесе жасы сол тұстас ер адамды қастерлеу, құрметтеу нышанымен айтылатын атауыш.
АҒАТАЙЛА = #етістік. 1. Ағатайағатай деу; iзет көрсету, құрметтей атау. 2. Бiреуге жалыну, жал барыну.
АҒАТАЙЛАУ деген АҒАТСЫЗ #сын есім. Қатесіз, мүлтіксіз, тура.
АҒАТТАУ #сын есім. Ерсілеу, әбестеу, терістеу, орынсыздау.
АҒАТТЫҚ #зат есім. Ерсілік, әбестік, жөнсіздік, жаңсақтық. Ағаттық жібердi. Қателесті, жаңылысты, жаза басты.
АҒАУЫЗ #зат есім. жергілікті сөз. Етi дәмдi, салмақты келетін iрi шортан түрi.
АҒАШ #зат есім. 1. Әртүрлi тұрмыстық бұйымдар, жиһаз жасау мен құрылыста және отын ретінде қолданылатын діңi қатты жуан өсімдік. 2. #ботаникалық. Бұтақты, жапырақты, діңдi, биік өсетін көпжылдық өсімдіктердің жалпы атауы. 3. Кең тараған құрылыс материалы. // Ағаштан жасалған. Ағаш ат. Ағаштан ат кейпінде жасалған ойыншық. Ағаш атқа қамшы көп, аттанарда жоқ. Дос-жаран көп болғанмен, басқа iс түскенде ешкім болмады. Ағаш атқа мінді. Шыбықты ат қылып мініп ойнады, шапқылады. Ағаш аяқ. Ағаштан жасалған ыдыс. Ағаш белсендi. Жұмыстың жөнін жете, толық білмейтін, дүмбілез, белгілi әкімдік мансабы жоқ, қолынан еш нәрсе келмейтін, сырттай пысық кісi. Ағаш белсенділік. Әкімшілік қызметi, мансабы жоқ, қолынан ешнәрсе келмейтін, құр пысықтық. Ағаш дайындау. #ауылшаруашылық. Ағаш өңдеу. Ағаш ине. #көнерген сөз. Қап, қанарлардың аузын тігу үшін қолданылатын, ағаштан жасалған жуалдыз, тебен. Ағаш келi. Жуан ағаштан ойып, үңгіп жасалған келі. Ағаш кереует. Ағаш төсек. Ағаш кесушi. Ағашты арамен кесіп, құлататын адам. Ағаш көмір. Тұрмыста отын ретінде қолданылатын, қатты, кеуектi өнім. Ағаш күлі.#медициналық. Отыз пайыз күл, жетпіс пайыз өсімдік майы бар дәрі. Ағаш қазан қайнатты. Аз уа қытқа құмар тарқатты. Ағашқа мәуе бітсе – бәсеңбәсең. Атақдәрежесi, беделi асқан сай ын биязы, жұмсақ мінез көрсетіп, кішіпейіл болды. Ағаш қоныс. Орман-тоғайлы жер дегi қоныс. Ағаш массасы. #физикалық. Ағашты меха никалық ұсақтау арқылы алы натын талшықты жартылай фабрикат. Ағаш мосы. Бұты ағаштан жасалған мосы. Ағаш мінез. Тоңмойын, морт, бірбеткей. Ағаш оқ. а) Ағаштан жасалған садақ оғы. ә) #бейнелі сөзқолданыс. Ауыр жаза, кінә, айып. Ағаш отырғызды. Ағаш ектi. Ағаш өңдеу өнеркәсібi. #техникалық. Ағаш өңдеумен айналысатын өнеркәсіп түрi. Ағаш өңдеу станогi. #техникалық. Ағашты әрлеп, өңдеп, сүргілейтін құрал. Ағаш соқа. #көнерген сөз. Жер жырту үшін қатты, мықты ағаштан жасалған соқа. Ағаш спиртi. #химиялық. Ағаштан алынатын техникалық спирт түрi – метил спиртi. Ағаш сүргілеу станогi. Ағаш бұйымдарды сүргілейтін станок. Ағаш сүрегi. Ағаш және шөптесін өсімдіктердің діңi мен бұтақтарында, тамырында қатайып кеткен тығыз қабықты жасушалардан құ ралған ұлпа. Ағаш табақ. Ағаштан жасалған, ас iшетін, сақтайтын ыдыс. Ағаш талшықты тақта. Жылу мен дыбыс өткізбейтін конструкциялық ағаш материал. Ағаштан ат міндi. #сөйлеу. О дүниелік болды, көз жұмды. Ағаштан бал, шөптен сүт ағылды. Көлкөсір, ағыл-тегіл молшылық болды. Ағаштан түйін түйген. Он саусағынан өнерi там ған, аса шебер, iсмер, ұста. Ағаш тостаған. #этнографиялық. Ағаштан жасалған сусын iшетін ыдыс. Ағаш төсек. Жатып ұйықтау, демалу үшін ағаштан жасалған үй жиһазы. Ағаш тұғыр. Күн қызуынан, жауын-шашын, борандауылдан қорғау үшін ағаштан жасалған тұғыр. Ағаш тырма. #көнерген сөз. Жыртылған жер дің топырағын ұсақтап тегістейтін, тістерi сойдиған, ағаштан жасал ған тырма. Ағаш ұстасы. Ағаш шеберi. Ағаш үзеңгi. Ағаштан шауып жасалған үзеңгi. Ағаш үй. а) Ағаштан қиып салынған үй. ә) #жергілікті сөз. Киіз үй. Ағаш шайыры. #химиялық. Ағашты жылу көмегімен құрғақ айдау арқылы алынатын органикалық заттар қоспасы. Ағаш шеберi. Ағаштан түйін түйетін, түрлi заттар жасайтын шебер. Ағаш шеберлік жұмыстар. Ағаш
АҒАШАТ #зат есім. #этнографиялық. Қайтыс болған адамның мәйітін салып көтеретін ағаш. Ағашатқа [ ағашаттың басына ] мінгіздi. а) Қайтыс болды, көз жұмды, о дүниелік болды, ба қилыққа аттанды. ә) Бiреудi сыртынан ғайбат сөз айтып жамандады, өсекаяңға iліктірдi. Аға шат тың басына мінгіздi. Әр саққа жүгіртіп, өсекке таңды.
АҒАШАЯҚ 1#омоним #зат есім. Ағаштан жасалған ыдыс.
АҒАШАЯҚ 2#омоним #зат есім. #медициналық. Ағаштан жасалған протез.
АҒАШАЯҚ 3#омоним #зат есім. Екi аяққа таңып алып, жерден едәуір биік көтеріліп жүруге, билеуге болатын ұзын сырық, қада.
АҒАШАЯҚТЫ #сын есім. Аяқ орнына ағаштанжасалған протезi бар.
АҒАШЖЕГІ #зат есім. #зоологиялық. <лат. cоssіdаe> Көбелектер отрядының ағашжегілер тұқымдасына жататын жәндік. Ағашжегілер тұқымдасы. #биологиялық. Ағаш сүрегімен қоректенетін көбелектер отрядының бір тобы.
АҒАШЖЕГІШТЕР #зат есім. #зоологиялық. <грек. xy-iоn – кесілген ағаш, phаdоs – жегіштер> Құлаған не месе кесілген ағаш сүрегімен қоректенетін ағза лар.
АҒАШЖОЙҒЫ #зат есім. #химиялық. Қажетсіз сүректi немесе бұталы өсімдіктердi жоюға арналған хи миялық #зат есім.
АҒАШКӨМІР #зат есім. #көнерген сөз. Ағаштың шала жанған, отынға пайдаланылатын қалдығы.
АҒАШСЫЗ #сын есім. Ағаш өспеген, ағашы жоқ.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий