Толковый словарь казахского языка: Атыс>
АРЫҚ-АТЫЗ #зат есім. 1. Ойдым-ойдым жер, арық-арна. 2. #су шаруашылық. Арық, арна тәріздi суландыру жүйесi.
АТЫШЫҚ #зат есім. жергілікті сөз. Каспий жуасы.
АТЫҒЫРЫЛ = #етістік. #сөйлеу. Жұлыну, тыпыршу, тықыршу.
АТЫ-ЖӨНСІЗ #сын есім. Не екендігi белгісіз; жөнi жоқ.
АТЫ-ЖӨНІ #зат есім. 1. Өз аты мен әкесінің аты; кім екендігi туралы мәлімет. 2. Бiр нәрсенің атауы, қалай аталатындығы. Аты-жөнi жоқ. Беталды, жөнсіз, айшайға қарамай.
АТЫЗ #зат есім. 1. кәс. Егістіктi суару немесе артық ылғалды шығару үшін тартылатын арық. 2. #геологиялық. Таужыныстарының мұжылуы нәтижесінде жер бедерінде пайда болатын шағын жыралар. Атыз тарту [ соғу ]. Атыз жасау.
АТЫЗ-АРЫҚ #зат есім. Атыз және арық, егін (дақылдылар), көкөніс бау-бақша т.б. өсімдіктер егуге (себуге) айдалып, тырмаланып, арықтары тартылып, текшеленіп (атызданып) дайындалған жерлер.
АТЫ-ЗАТЫ #зат есім. Тұрмыстағы, табиғаттағы әр алуан затбұйымдар мен құбылыстардың өздеріне тән атаулары мен сол атаулар арқылы аңғарылатын солардың табиғаты, болмысы, өзіндік ерекшеліктерi.
АТЫЗДА = #етістік. Атыз жасау, атызатызға бөлу.
АТЫЗДАЙ #сын есім. Атыз тәріздi; айқыш-ұйқыш, бажырайған.
АТЫЗДАУ деген АТЫЗДЫ #сын есім. Атызы бар, атыздалған.
АТЫЗ-ЖАП #зат есім. Атыз және жап, далада, егістік жерлерде кездесетін арықтар мен жаптар, ойшұңқырлар.
АТЫҚ 1#омоним = #етістік. #жергілікті сөз. Құнығу.
АТЫҚ 2#омоним = #етістік. #жергілікті сөз. Ысылу, жаттығу.
АТЫҚТЫР = #етістік. #жергілікті сөз. 1. Ат қойып үйрету, қойған атқа жаттықтыру. 2. Атандыру, ат тағу.
АТЫҚТЫРУ деген АТЫЛ = #етістік. 1. Қару-жарақтан оқ шығарылу. 2. Жазалану, көзi жойылу. 3. #ауыспалы мағына. Ерекше қайрат қылып қимылдау, әрекет жасау. 4. #ауыспалы мағына. Шығу, құру, кету.
АТЫЛАС #зат есім. #сөйлеу. Атлас.
АТЫЛҒАН #сын есім. жергілікті сөз. Бұзық, шатақ, қазан бұзар.
АТЫЛҒЫШ #сын есім. Атылатын, атып жіберетін.
АТЫЛДЫР = #етістік. Орғыту, ырғыту, ыш қындыру.
АТЫЛТ = #етістік. Шапшыту, жөңкілту.
АТЫЛУ деген АТЫЛЫС #зат есім. #сөйлеу. Атыс.
АТЫМ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Жөн-жоба, рет, ыңғай. Атымы келмедi. #жергілікті сөз. Жөнi, қисыны келмедi.
АТЫМ 2#омоним #зат есім. Бiр ататындай өлшем, мөлшер.
АТЫМДЫ #сын есім. жергілікті сөз. Құнарлы, шығымды. Атымды жер. #жергілікті сөз. Егін егуге қолайлы орын, шығымды жер.
АТЫМЕН #үстеу. Мүлде, тіптен.
АТЫМТАЙ атымтай жомарт. #этнографиялық. Ескі аңыз, әпсаналарда айтылатын, бұл дүниеде еш тең де сі жоқ жомарт адам [ Халық Атымтайдың жомарттығын ниет жомарттық деп, туабітті қасиетке балаған, өйткені Атымтайдың жомарт тығы нәресте кезінен нышан берген: алдымен емшектесі тоймай, өзі емшек ембейтін болған. Араб аңызәпсаналарында «Һатым» ас қан жомарт адамның есімі, ал тай сол адам шық қан тайпаның аты ]. Атымтай жо март секілді атағым жұртқа білінсе. Асқан жомартшы лығымен елге танылсам.
АТЫНАЙ #зат есім. діни. Үлкен оқымысты, діни ғалымның әйелi.
АТЫП-ШАУЫП Мылтық садақпен атып, қылышпен шауып, қырыпжойып, жәбір көрсетіп.
АТЫР көрер таңды көзімен атырды. Таң бойы көз iлмедi, ұйықтамады.
АТЫРАП 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Өлке, өңір, аймақ. 2. Айнала, маңай, төңірек.
АТЫРАП 2#омоним #зат есім. #информатикалық. <лат. аrea, dоmаіn> 1. Мәліметтердi енгізу, жою және қатынас құру механизмдерi қарастырылған кеңістік. 2. Бағдарламалар немесе мәліметтер орналастырылатын компьютер жадының бөлігi.
АТЫРАУ 1#омоним #зат есім. географиялық. <грек delta> 1. Өзеннің теңізге құятын сағасы. 2. #сөйлеу. Маңай, айнала, жан-жақ. Атырау шөгінділерi. #географиялық. Өзеннің атырау түзетін сағаларында жиналатын үйінділер.
АТЫРАУ 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Шөп шықпайтын сортаң жер.
АТЫРАУЛАТ = #етістік. Теңіз (мұхит) сағасын қаптай жайыла келу.
АТЫРАУЛЫҚ атыраулық жазық. Теңізге (көл ге) қарай шамалы еңіс ойпат жазықтық. Атыраулық көлдер. #географиялық. Жазықтықтағы iрi өзендердің атырауларында орналасқан көлдер (мыс., Еділ ильмендерi, Кубань жүзінділерi, Сырдария атырауы). Атыраулық шашылымдар. Сумен ағып келген материалдар менпайдалы қазбалардың өзен атырауларында жиналуы. Атыраулық шөгінділер. #географиялық. Өзеннің теңізге, көлге құятын жерінде жиылған теңіздің, қолтықтың және құрлықтың шөгіндi жыныстары.
АТЫРЫЛ = #етістік. Бой бермей ытқу, жұлқыну.
АТЫРАУЫН #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Алтынгүл.
АТЫРЫН = #етістік. Жұлыну, тықыршу.
АТЫС #зат есім. #әскери сөз. 1. Ұрыс, соғыс, шайқас. 2. Оқ атылғанда шығатын дыбыс, тарсыл. Атыс алаңы. #әскери сөз. Маңдай шебi 1,52 шақырым, тереңдігi 515 шақырымға дейінгi жертелімi. Атыс бекінісi. #әскери сөз. Бекініп алып, атыс жасап жатқан жер. Атыс жасады [ салды ]. Атысты, ұрыс салды, соғысты. Атыс жолағы. #әскери сөз. Қорғаныста қарсыласты мотоатқыштар және танк бөлімшелерінің (роталарының, взводтарының) атысымен жою көзделген шектегi жергіліктi жер алқабы. Атыс жүйесi. #әскери сөз. Шабуылға шыққан қарсыласты жою үшін қорғаныс шебінде қойылған міндеттердің орындалуына, жердің ерекшеліктеріне, әскери-инженерлік бекіністерге байланысты барлық қару түрлерінен атуға дайындалу. Атыс ойығы. #әскери сөз. Қорғаныс құрылымының қабырғасындағы пулеметтерден, зең біректерден, минаатарлардан атыс пен ба қылау жүргізілетін ойық. Атыс позициясы. #әскери сөз. Атыс жасайтын орын; атыс құралдарының орналасқан жерi. Атыс режімi. #әскери сөз. Белгілi бір қару түрінен(зеңбірек, пулемет, минаатар және тағы басқа.) белгілi бір уақыт аралығында қарудың материалдық бөлігіне, қауіпсіздігіне зиян келтірмей және атыс нәтижесін төмендетпей атудың неғұрлым көп мөлшерi. Атыс секторы. #әскери сөз. Жауды тікелей нысанаға алып, соғыс қаруларын орналастыру тәртібi, атыс аймағы. Атыс толқыны. #әскери сөз. Артиллериядан атудың, шабуылды артиллериялық қолдаудың бір түрi. Атыс толымы. #әскери сөз. Тиісінше берілуге жататын қару-жарақ жиынтығы. Атыс түбегi. #әскери сөз. Алғы шеп алдындағы немесе қорғаныс төңірегіндегi жер бөлігi. Атысты ашу шебi. #әскери сөз. Жергіліктi жерде барлық қару түрінен атыс жүргізуге рұқсат етілетін (не тыйым салынатын) шартты желi. Атыстың кешеуілдеуi. #әскери сөз. Лақтыратын снарядтың қалыпты жану процесіне қарағанда бәсеңдеп жануы кезіндегi атыс. Атыстың қосымша секторы. #әскери сөз. Қорғаныстағы мотоатқыштар бөлімшелерінің, взводының атыс жолағына немесе атқылаудың негізгi секторына, сондай-ақ тура бағыттай атыс жүргізетін атыс құралдарына (пулемет, танк, зеңбірек, жаяу әскер, ұрыс машинасы т.б.) қосымша та ғайындалған сектор. Атысты түзету посты. #әскери сөз. Кемеден көрінбейтін нысаналар бойынша кемелік артиллерия атысын түзетуге арналған әскери қызметшілер тобы. Атысты ұйымдастыру. #әскери сөз. Қарсыласты жою үшін атысты тиімдi қолдану мақсатымен жүргізілетін ұйымдастыру шараларының жиынтығы. Атыс ұясы. #әскери сөз. Атыс жасап жатқан қуыс, орын. Атыс шабуылы. #әскери сөз. Артиллерияның тұтқиылдығымен және жиілігімен сипатталатын, көшпелi және жүйелi атыспенжүргізілетін атыс міндеттерін орындау тәсілi. Атыс шебi. #әскери сөз. Ұрыс жүріп жатқан жер.
АТЫС = #етістік. 1. Көздесу, нысанаға алып, оқ тигізу. 2. Соғысу, шайқасу, жауласу. 3. #ауыспалы мағына. Араздасу, өштесу, қағысу.
АТЫСПАҚ #зат есім. Соғыспақ, ұрыспақ.
АТЫСТЫР = #етістік. Бiрбірімен өштестіру, араздастыру.
АТЫСТЫРҒЫШ #сын есім. сөйлеу. Бiреудi біреуге айдап салғыш, араздастырғыш, өштестіргіш.
АТЫСТЫРУ деген АТЫСТЫРЫП-ШАБЫСТЫР = #етістік. Жауластыру, араздастыру.
АТЫСУ деген АТЫС-ШАБЫС #зат есім. Кескілескен ұрыс, қырғын соғыс.
АТЫСЫП-ШАБЫС = #етістік. 1. Соғысу, кескілесу. 2. Ұрысыпталасу, араздасу.
АТЫШАҚ #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Каспий жуасы (далалы, құмды жерлерде кездесетін ащы өсімдік).
АТЫШЗАТ #зат есім. жергілікті сөз. Пеш.
АТЫШЫҚ #зат есім. жергілікті сөз. Каспий жуасы.
АТЫҒЫРЫЛ = #етістік. #сөйлеу. Жұлыну, тыпыршу, тықыршу.
АТЫ-ЖӨНСІЗ #сын есім. Не екендігi белгісіз; жөнi жоқ.
АТЫ-ЖӨНІ #зат есім. 1. Өз аты мен әкесінің аты; кім екендігi туралы мәлімет. 2. Бiр нәрсенің атауы, қалай аталатындығы. Аты-жөнi жоқ. Беталды, жөнсіз, айшайға қарамай.
АТЫЗ #зат есім. 1. кәс. Егістіктi суару немесе артық ылғалды шығару үшін тартылатын арық. 2. #геологиялық. Таужыныстарының мұжылуы нәтижесінде жер бедерінде пайда болатын шағын жыралар. Атыз тарту [ соғу ]. Атыз жасау.
АТЫЗ-АРЫҚ #зат есім. Атыз және арық, егін (дақылдылар), көкөніс бау-бақша т.б. өсімдіктер егуге (себуге) айдалып, тырмаланып, арықтары тартылып, текшеленіп (атызданып) дайындалған жерлер.
АТЫ-ЗАТЫ #зат есім. Тұрмыстағы, табиғаттағы әр алуан затбұйымдар мен құбылыстардың өздеріне тән атаулары мен сол атаулар арқылы аңғарылатын солардың табиғаты, болмысы, өзіндік ерекшеліктерi.
АТЫЗДА = #етістік. Атыз жасау, атызатызға бөлу.
АТЫЗДАЙ #сын есім. Атыз тәріздi; айқыш-ұйқыш, бажырайған.
АТЫЗДАУ деген АТЫЗДЫ #сын есім. Атызы бар, атыздалған.
АТЫЗ-ЖАП #зат есім. Атыз және жап, далада, егістік жерлерде кездесетін арықтар мен жаптар, ойшұңқырлар.
АТЫҚ 1#омоним = #етістік. #жергілікті сөз. Құнығу.
АТЫҚ 2#омоним = #етістік. #жергілікті сөз. Ысылу, жаттығу.
АТЫҚТЫР = #етістік. #жергілікті сөз. 1. Ат қойып үйрету, қойған атқа жаттықтыру. 2. Атандыру, ат тағу.
АТЫҚТЫРУ деген АТЫЛ = #етістік. 1. Қару-жарақтан оқ шығарылу. 2. Жазалану, көзi жойылу. 3. #ауыспалы мағына. Ерекше қайрат қылып қимылдау, әрекет жасау. 4. #ауыспалы мағына. Шығу, құру, кету.
АТЫЛАС #зат есім. #сөйлеу. Атлас.
АТЫЛҒАН #сын есім. жергілікті сөз. Бұзық, шатақ, қазан бұзар.
АТЫЛҒЫШ #сын есім. Атылатын, атып жіберетін.
АТЫЛДЫР = #етістік. Орғыту, ырғыту, ыш қындыру.
АТЫЛТ = #етістік. Шапшыту, жөңкілту.
АТЫЛУ деген АТЫЛЫС #зат есім. #сөйлеу. Атыс.
АТЫМ 1#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Жөн-жоба, рет, ыңғай. Атымы келмедi. #жергілікті сөз. Жөнi, қисыны келмедi.
АТЫМ 2#омоним #зат есім. Бiр ататындай өлшем, мөлшер.
АТЫМДЫ #сын есім. жергілікті сөз. Құнарлы, шығымды. Атымды жер. #жергілікті сөз. Егін егуге қолайлы орын, шығымды жер.
АТЫМЕН #үстеу. Мүлде, тіптен.
АТЫМТАЙ атымтай жомарт. #этнографиялық. Ескі аңыз, әпсаналарда айтылатын, бұл дүниеде еш тең де сі жоқ жомарт адам [ Халық Атымтайдың жомарттығын ниет жомарттық деп, туабітті қасиетке балаған, өйткені Атымтайдың жомарт тығы нәресте кезінен нышан берген: алдымен емшектесі тоймай, өзі емшек ембейтін болған. Араб аңызәпсаналарында «Һатым» ас қан жомарт адамның есімі, ал тай сол адам шық қан тайпаның аты ]. Атымтай жо март секілді атағым жұртқа білінсе. Асқан жомартшы лығымен елге танылсам.
АТЫНАЙ #зат есім. діни. Үлкен оқымысты, діни ғалымның әйелi.
АТЫП-ШАУЫП Мылтық садақпен атып, қылышпен шауып, қырыпжойып, жәбір көрсетіп.
АТЫР көрер таңды көзімен атырды. Таң бойы көз iлмедi, ұйықтамады.
АТЫРАП 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Өлке, өңір, аймақ. 2. Айнала, маңай, төңірек.
АТЫРАП 2#омоним #зат есім. #информатикалық. <лат. аrea, dоmаіn> 1. Мәліметтердi енгізу, жою және қатынас құру механизмдерi қарастырылған кеңістік. 2. Бағдарламалар немесе мәліметтер орналастырылатын компьютер жадының бөлігi.
АТЫРАУ 1#омоним #зат есім. географиялық. <грек delta> 1. Өзеннің теңізге құятын сағасы. 2. #сөйлеу. Маңай, айнала, жан-жақ. Атырау шөгінділерi. #географиялық. Өзеннің атырау түзетін сағаларында жиналатын үйінділер.
АТЫРАУ 2#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Шөп шықпайтын сортаң жер.
АТЫРАУЛАТ = #етістік. Теңіз (мұхит) сағасын қаптай жайыла келу.
АТЫРАУЛЫҚ атыраулық жазық. Теңізге (көл ге) қарай шамалы еңіс ойпат жазықтық. Атыраулық көлдер. #географиялық. Жазықтықтағы iрi өзендердің атырауларында орналасқан көлдер (мыс., Еділ ильмендерi, Кубань жүзінділерi, Сырдария атырауы). Атыраулық шашылымдар. Сумен ағып келген материалдар менпайдалы қазбалардың өзен атырауларында жиналуы. Атыраулық шөгінділер. #географиялық. Өзеннің теңізге, көлге құятын жерінде жиылған теңіздің, қолтықтың және құрлықтың шөгіндi жыныстары.
АТЫРЫЛ = #етістік. Бой бермей ытқу, жұлқыну.
АТЫРАУЫН #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Алтынгүл.
АТЫРЫН = #етістік. Жұлыну, тықыршу.
АТЫС #зат есім. #әскери сөз. 1. Ұрыс, соғыс, шайқас. 2. Оқ атылғанда шығатын дыбыс, тарсыл. Атыс алаңы. #әскери сөз. Маңдай шебi 1,52 шақырым, тереңдігi 515 шақырымға дейінгi жертелімi. Атыс бекінісi. #әскери сөз. Бекініп алып, атыс жасап жатқан жер. Атыс жасады [ салды ]. Атысты, ұрыс салды, соғысты. Атыс жолағы. #әскери сөз. Қорғаныста қарсыласты мотоатқыштар және танк бөлімшелерінің (роталарының, взводтарының) атысымен жою көзделген шектегi жергіліктi жер алқабы. Атыс жүйесi. #әскери сөз. Шабуылға шыққан қарсыласты жою үшін қорғаныс шебінде қойылған міндеттердің орындалуына, жердің ерекшеліктеріне, әскери-инженерлік бекіністерге байланысты барлық қару түрлерінен атуға дайындалу. Атыс ойығы. #әскери сөз. Қорғаныс құрылымының қабырғасындағы пулеметтерден, зең біректерден, минаатарлардан атыс пен ба қылау жүргізілетін ойық. Атыс позициясы. #әскери сөз. Атыс жасайтын орын; атыс құралдарының орналасқан жерi. Атыс режімi. #әскери сөз. Белгілi бір қару түрінен(зеңбірек, пулемет, минаатар және тағы басқа.) белгілi бір уақыт аралығында қарудың материалдық бөлігіне, қауіпсіздігіне зиян келтірмей және атыс нәтижесін төмендетпей атудың неғұрлым көп мөлшерi. Атыс секторы. #әскери сөз. Жауды тікелей нысанаға алып, соғыс қаруларын орналастыру тәртібi, атыс аймағы. Атыс толқыны. #әскери сөз. Артиллериядан атудың, шабуылды артиллериялық қолдаудың бір түрi. Атыс толымы. #әскери сөз. Тиісінше берілуге жататын қару-жарақ жиынтығы. Атыс түбегi. #әскери сөз. Алғы шеп алдындағы немесе қорғаныс төңірегіндегi жер бөлігi. Атысты ашу шебi. #әскери сөз. Жергіліктi жерде барлық қару түрінен атыс жүргізуге рұқсат етілетін (не тыйым салынатын) шартты желi. Атыстың кешеуілдеуi. #әскери сөз. Лақтыратын снарядтың қалыпты жану процесіне қарағанда бәсеңдеп жануы кезіндегi атыс. Атыстың қосымша секторы. #әскери сөз. Қорғаныстағы мотоатқыштар бөлімшелерінің, взводының атыс жолағына немесе атқылаудың негізгi секторына, сондай-ақ тура бағыттай атыс жүргізетін атыс құралдарына (пулемет, танк, зеңбірек, жаяу әскер, ұрыс машинасы т.б.) қосымша та ғайындалған сектор. Атысты түзету посты. #әскери сөз. Кемеден көрінбейтін нысаналар бойынша кемелік артиллерия атысын түзетуге арналған әскери қызметшілер тобы. Атысты ұйымдастыру. #әскери сөз. Қарсыласты жою үшін атысты тиімдi қолдану мақсатымен жүргізілетін ұйымдастыру шараларының жиынтығы. Атыс ұясы. #әскери сөз. Атыс жасап жатқан қуыс, орын. Атыс шабуылы. #әскери сөз. Артиллерияның тұтқиылдығымен және жиілігімен сипатталатын, көшпелi және жүйелi атыспенжүргізілетін атыс міндеттерін орындау тәсілi. Атыс шебi. #әскери сөз. Ұрыс жүріп жатқан жер.
АТЫС = #етістік. 1. Көздесу, нысанаға алып, оқ тигізу. 2. Соғысу, шайқасу, жауласу. 3. #ауыспалы мағына. Араздасу, өштесу, қағысу.
АТЫСПАҚ #зат есім. Соғыспақ, ұрыспақ.
АТЫСТЫР = #етістік. Бiрбірімен өштестіру, араздастыру.
АТЫСТЫРҒЫШ #сын есім. сөйлеу. Бiреудi біреуге айдап салғыш, араздастырғыш, өштестіргіш.
АТЫСТЫРУ деген АТЫСТЫРЫП-ШАБЫСТЫР = #етістік. Жауластыру, араздастыру.
АТЫСУ деген АТЫС-ШАБЫС #зат есім. Кескілескен ұрыс, қырғын соғыс.
АТЫСЫП-ШАБЫС = #етістік. 1. Соғысу, кескілесу. 2. Ұрысыпталасу, араздасу.
АТЫШАҚ #зат есім. #өсімдік. жергілікті сөз. Каспий жуасы (далалы, құмды жерлерде кездесетін ащы өсімдік).
АТЫШЗАТ #зат есім. жергілікті сөз. Пеш.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий