Толковый словарь казахского языка: Алқа>
АЛҚА 1#омоним #зат есім. #этнографиялық. зергерлік. Қызкеліншектердің мойнына, омырауына сәндікке тағылатын бірнеше бөлік асыл тастардан, түрлi-түстішыны көздер орнатылған бірнеше алақаннан тұратын, топсалы шынжыр арқылы тағылатын мойын әшекейi.
АЛҚА 2#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #этнографиялық. Белгілi бір әлеуметтік мәселемен арнайы жиналған өкілеттілігi бар адамдардың жиыны. 2. #ресми. Коллегия, әкімшілік немесе кеңесшi органдарға мүше адамдар тобы. Алқаға түстi. Топтың, жиналған жұрттың, көпшіліктің сынынан өттi. Алқа жұрт. Белгілi бір мақсатпен бас қосқан, жиналған ел, көпшілік. Алқа мәжілісi. Алқа мүшелерінің жиналысы. Алқа топ. Арнаулы, iріктеулi топ, үлкен жиын.
АЛҚА 3#омоним #зат есім. #өсімдік. <лат. sоlаnum> Алқа тұқымдасына жататын біржылдық не көпжылдық шөптесін немесе шала бұта өсімдіктер тұқымдасының жалпы атауы.
АЛҚА 4#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Құлып.
АЛҚА 5#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Мойынға тағатын жібек жіп, күміс шынжыр.
АЛҚА 6#омоним #зат есім. #этнографиялық. Алдыңғы жақ өңірге шалғыш тәріздi етіп шалатын етегi төртбұрыш немесе доғалау пошымды, мойынды орай желкеден байланатын бауы бар кестеленген әйел киімінің түрi.
АЛҚА 7#омоним #сын есім. Ашық-жарқын (көңіл).
АЛҚА = #етістік. #көнерген сөз. Мақтау, мадақтау, қолпаштау; бата беру, алғыс айту.
АЛҚАБИ #зат есім. #құқықтық. Сот iсіне қатысып, айыпталушының кінәлi немесе кінәсіз екенi туралы шешім шығаратын сайланбалы тұлға. Алқабилер институты. құқық Айыпталушының айыпты немесе айыпсыз екені туралы шешім шығаратын, сот ісін қарау уақытында шақырылатын сайланбалы тұлғалар түріндегі сот үдерісін жүргізудің бір элементі. Алқабилер соты. Алқабилер арқылы жүргізілетін сот.
АЛҚАБИЛІК #зат есім. #құқықтық. Алқабилер арқылы айыпталушының кінәлi, кінәсіз екенi туралы шешім шығарушылық.
АЛҚАБАУ #зат есім. Алқа 5 (мойынға тағатын жібек жіп, күміс шынжыр).
АЛҚАДАЙ #сын есім. Алқа тәріздi, алқа сияқты.
АЛҚА-ҚОТАН 1 #зат есім. #этнографиялық. 1. Ақсақалдар кеңесi, билер кеңесi, билер соты сияқты алқалы жиындарда көпшіліктің, яғни белгілi бір жиынның күн тәртібіне тікелей қатысы бар адамдардың қатысуымен болатын кеңестің өзіндік ұйымдасу тәртібi; жиындардың белгілi бір өзектi мәселелердi талқылау немесе пысықтау сияқты кезінде кеңейтілген түрi. 2. Қазақ ауылының қоныстану жүйесіндегi ертедегi дөңгелене қоршау құра орналасу тәртібi [ көшіп жүрген ру немесе ауыл бір жерге аялдағанда тосын жау шабуылынан сақтану үшін, көшпелi үйлердi шеңбер түрінде орналастырып, оларды айналдыра немесе арасына арба мен күймелер қойып, шеңбердің ортасына рубасының шатыры немесе киіз үйін орналастырған ]. //Үлкен, келелi, кеңестi (жиын туралы)
АЛҚА-ҚОТАН 2 #үстеу. Айнала, дөңгелене, қоршалай. Алқа-қотан [ салып ] отырды. Дөңгелене, қоршай отырды.
АЛҚАЛА = #етістік. 1. Айнала қоршау. 2. Жан-жақтан қоршап, ортаға алу, қамау. 3. #этнографиялық. көнерген сөз. Бас қосу, жиналу.
АЛҚАЛАН = #етістік. Жиналу, дөңгелену, қоршалу.
АЛҚАЛАНУ деген АЛҚАЛАУ деген АЛҚАЛЫ 1#омоним #сын есім. Алқасы бар, алқа таққан.
АЛҚАЛЫ 2#омоним #сын есім. Елеулi, үлкен, қарасы мол (топ, жиын). Алқалы жиын. Елеулi, үлкен жиын. Алқалы той. Елеулi, айтулы мереке, мерейлi той. Алқалы [ алқа ] топ. Арнаулы, iріктеулi топ, үлкен жиын.
АЛҚАМ-САЛҚАМ #сын есім. сөйлеу. Алқа-салқа. Алқамсалқамы шықты. Алба-жұлба болды, тозығы жеттi.
АЛҚАМ-САЛҚАМДАУ #сын есім. Олпы-солпылау, ұқыпсыздау; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛҚАНА-САЛҚАНА #үстеу. cөйл. Алқа-салқа.
АЛҚАН-ШАЛҚАН #сын есім. сөйлеу. Алқа-салқа.
АЛҚАП #зат есім. Өңір, аймақ.
АЛҚАПТА = #етістік. #жергілікті сөз. Сулы жерге, алқапқа айналу, толу, жайлау.
АЛҚАПТАН = #етістік. Тегістікке, жазықтыққа айналу; етек жая түсу.
АЛҚАПТАНУ деген АЛҚАПТЫ #сын есім. Кең өңірлi, үлкен аймақты, кең жазықты.
АЛҚАР #зат есім. #сөйлеу. Арқар.
АЛҚА-САЛҚА #сын есім. Олпы-солпы, ұқыпсыз; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛҚАУ деген АЛҚИССА [ #араб тілі. ] #зат есім. #сөйлеу. Әлқисса.
АЛҚОРЫ #зат есім. #өсімдік. <лат. cуdоnіa> Алхоры (Раушангүлділер тұқымдасына жататын жемістi дақыл).
АЛҚҰЛЫМДАП #үстеу. Әупірімдеп, әреңәрең.
АЛҚЫЗЫЛДАН = #етістік. Қатты қызару, жалқындану.
АЛҚЫЗЫЛДАНУ деген АЛҚЫЛДА = #етістік. Босау, қолқылдау, кеңу.
АЛҚЫМ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Мойынның бауыздау жерi, тамақ, сағақ. 2. #ауыспалы мағына. Киімдегi ең жоғарғы түйме тағылатын тұс. 3. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің қылта тұсы, жіңішкерген жерi, жиегi. Алқым астында. Тым жақын, өте жақын. Алқымға ажал жармасты. #поэтикалық. Өлім жақындады, ажал таянды, тақалды. Алқымға жабысты. Алқымды қапсыра қатты тістедi, алқымнан алды. Алқымға қатер тіреді. Жанын мұрнының ұшына келтірді, қатты қинап азаптады. Алқымдап алды. Құтыла алмастай болды, жайлап алды, бойды жеңдi. Алқымнан алды. а) Жағасына жармасты, қылғындырды. ә) Асықтырды, аптықтырды, састырды. б) Жанын қысты, есін шығарды, қинады. Алқым шалу. #этнографиялық.#қолөнер. Кимешек пен бой киімдерінің алдыңғы өңірін, жиегін әшекейлеу үшін түрлi-түстi жіппен шалып тігу, кимешектің ойығын кестелеу. Алқымы кептi. Алқымы iсіндi, шөлдедi. Алқымына жармасты. Мойынның сағасынан екi қолымен сығымдады. Алқымына май тығылды. Семіздіктен жүруi қиындады, дем ала алмады. Алқымына өксік тығылды. Күйініштен булығып жылап жібере жаздады. Алқымына пышақ тіреді. Қатты қорқытты, зәресін алды. Алқымынан қысты [ сығымдады, сықты ]. Қылғындырды, қинады. Алқымына өксік тығылды. Жылағысы келдi, жыларман болды. Алқымын ездi. Мойнынан, сағағынан тісімен қидалап, шайнады. Алқымы iскен. Бабына келген, дер шағындағы.
АЛҚЫМ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық.#қолөнер. Өрмек тоқуға арнал иірген төрт ұршықтай жіп мөлшерi.
АЛҚЫМАЗУ #зат есім. #этнографиялық. Жылқы малының төртке шыққанда жаратын, ұрт азуының арғы жағынан астыүстіне үш-үштен жарып
АЛҚЫМДА = #етістік. 1. Алқымнан алып қылғындыру, буындыру. 2. #ауыспалы мағына. Күшею, бас көтертпеу. 3. #ауыспалы мағына. Жақындау, маңайлау, таяну.
АЛҚЫМДАС = #етістік. Қатарласа, қапталдаса жүру.
АЛҚЫМДАСУ деген АЛҚЫМДАУ деген АЛҚЫМ-ЖҰЛҚЫМ #үстеу. сөйлеу. Алқын-жұлқын.
АЛҚЫН #зат есім. Екпін, қарқын.
АЛҚЫН = #етістік. 1. Ентігу, жиi-жиi тыныстау, ентіге дем алу. 2. #ауыспалы мағына. Судың екпіндей, тасқындай ағуы. 3. #ауыспалы мағына. Босқа әурелену, зорлану. 4. #ауыспалы мағына. Бұлқыну, тулау. 5. #ауыспалы мағына. Масайрау, асып-тасу.
АЛҚЫНДЫ #зат есім. жергілікті сөз. Сабынның қалдығы.
АЛҚЫНДЫР = #етістік. 1. Ентіктірдi, абықтырды. 2. Алқымдау, жақындау.
АЛҚЫНДЫРУ деген АЛҚЫН-ЖҰЛҚЫН #үстеу. Асығыс, жанталаса. Алқын-жұлқын болды. Апыртопыры шықты, қобырады.
АЛҚЫНУ деген АЛҚЫНЫП-ЖҰЛҚЫНЫП #үстеу. Асығып, асығып-үсігіп, жанталасып.
АЛҚЫНЫС = #етістік. Ентігу, дем алыстың жиілеуi.
АЛҚЫНЫСУ деген АЛҚЫОРАҚ #зат есім. жергілікті сөз. Имегін қолдан шегелемей, тұтас соғылған орақ.
АПТЫҒА-АЛҚЫНА #үстеу. Қатты сасқанда сүрініпқабынып, асыға-үсіге.
АПТЫҒЫ-АЛҚЫНЫП #үстеу. Аптыға-алқына.
АЛҚА 2#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #этнографиялық. Белгілi бір әлеуметтік мәселемен арнайы жиналған өкілеттілігi бар адамдардың жиыны. 2. #ресми. Коллегия, әкімшілік немесе кеңесшi органдарға мүше адамдар тобы. Алқаға түстi. Топтың, жиналған жұрттың, көпшіліктің сынынан өттi. Алқа жұрт. Белгілi бір мақсатпен бас қосқан, жиналған ел, көпшілік. Алқа мәжілісi. Алқа мүшелерінің жиналысы. Алқа топ. Арнаулы, iріктеулi топ, үлкен жиын.
АЛҚА 3#омоним #зат есім. #өсімдік. <лат. sоlаnum> Алқа тұқымдасына жататын біржылдық не көпжылдық шөптесін немесе шала бұта өсімдіктер тұқымдасының жалпы атауы.
АЛҚА 4#омоним #зат есім. жергілікті сөз. Құлып.
АЛҚА 5#омоним #зат есім. #көнерген сөз. Мойынға тағатын жібек жіп, күміс шынжыр.
АЛҚА 6#омоним #зат есім. #этнографиялық. Алдыңғы жақ өңірге шалғыш тәріздi етіп шалатын етегi төртбұрыш немесе доғалау пошымды, мойынды орай желкеден байланатын бауы бар кестеленген әйел киімінің түрi.
АЛҚА 7#омоним #сын есім. Ашық-жарқын (көңіл).
АЛҚА = #етістік. #көнерген сөз. Мақтау, мадақтау, қолпаштау; бата беру, алғыс айту.
АЛҚАБИ #зат есім. #құқықтық. Сот iсіне қатысып, айыпталушының кінәлi немесе кінәсіз екенi туралы шешім шығаратын сайланбалы тұлға. Алқабилер институты. құқық Айыпталушының айыпты немесе айыпсыз екені туралы шешім шығаратын, сот ісін қарау уақытында шақырылатын сайланбалы тұлғалар түріндегі сот үдерісін жүргізудің бір элементі. Алқабилер соты. Алқабилер арқылы жүргізілетін сот.
АЛҚАБИЛІК #зат есім. #құқықтық. Алқабилер арқылы айыпталушының кінәлi, кінәсіз екенi туралы шешім шығарушылық.
АЛҚАБАУ #зат есім. Алқа 5 (мойынға тағатын жібек жіп, күміс шынжыр).
АЛҚАДАЙ #сын есім. Алқа тәріздi, алқа сияқты.
АЛҚА-ҚОТАН 1 #зат есім. #этнографиялық. 1. Ақсақалдар кеңесi, билер кеңесi, билер соты сияқты алқалы жиындарда көпшіліктің, яғни белгілi бір жиынның күн тәртібіне тікелей қатысы бар адамдардың қатысуымен болатын кеңестің өзіндік ұйымдасу тәртібi; жиындардың белгілi бір өзектi мәселелердi талқылау немесе пысықтау сияқты кезінде кеңейтілген түрi. 2. Қазақ ауылының қоныстану жүйесіндегi ертедегi дөңгелене қоршау құра орналасу тәртібi [ көшіп жүрген ру немесе ауыл бір жерге аялдағанда тосын жау шабуылынан сақтану үшін, көшпелi үйлердi шеңбер түрінде орналастырып, оларды айналдыра немесе арасына арба мен күймелер қойып, шеңбердің ортасына рубасының шатыры немесе киіз үйін орналастырған ]. //Үлкен, келелi, кеңестi (жиын туралы)
АЛҚА-ҚОТАН 2 #үстеу. Айнала, дөңгелене, қоршалай. Алқа-қотан [ салып ] отырды. Дөңгелене, қоршай отырды.
АЛҚАЛА = #етістік. 1. Айнала қоршау. 2. Жан-жақтан қоршап, ортаға алу, қамау. 3. #этнографиялық. көнерген сөз. Бас қосу, жиналу.
АЛҚАЛАН = #етістік. Жиналу, дөңгелену, қоршалу.
АЛҚАЛАНУ деген АЛҚАЛАУ деген АЛҚАЛЫ 1#омоним #сын есім. Алқасы бар, алқа таққан.
АЛҚАЛЫ 2#омоним #сын есім. Елеулi, үлкен, қарасы мол (топ, жиын). Алқалы жиын. Елеулi, үлкен жиын. Алқалы той. Елеулi, айтулы мереке, мерейлi той. Алқалы [ алқа ] топ. Арнаулы, iріктеулi топ, үлкен жиын.
АЛҚАМ-САЛҚАМ #сын есім. сөйлеу. Алқа-салқа. Алқамсалқамы шықты. Алба-жұлба болды, тозығы жеттi.
АЛҚАМ-САЛҚАМДАУ #сын есім. Олпы-солпылау, ұқыпсыздау; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛҚАНА-САЛҚАНА #үстеу. cөйл. Алқа-салқа.
АЛҚАН-ШАЛҚАН #сын есім. сөйлеу. Алқа-салқа.
АЛҚАП #зат есім. Өңір, аймақ.
АЛҚАПТА = #етістік. #жергілікті сөз. Сулы жерге, алқапқа айналу, толу, жайлау.
АЛҚАПТАН = #етістік. Тегістікке, жазықтыққа айналу; етек жая түсу.
АЛҚАПТАНУ деген АЛҚАПТЫ #сын есім. Кең өңірлi, үлкен аймақты, кең жазықты.
АЛҚАР #зат есім. #сөйлеу. Арқар.
АЛҚА-САЛҚА #сын есім. Олпы-солпы, ұқыпсыз; жинақы емес, қалай болса солай.
АЛҚАУ деген АЛҚИССА [ #араб тілі. ] #зат есім. #сөйлеу. Әлқисса.
АЛҚОРЫ #зат есім. #өсімдік. <лат. cуdоnіa> Алхоры (Раушангүлділер тұқымдасына жататын жемістi дақыл).
АЛҚҰЛЫМДАП #үстеу. Әупірімдеп, әреңәрең.
АЛҚЫЗЫЛДАН = #етістік. Қатты қызару, жалқындану.
АЛҚЫЗЫЛДАНУ деген АЛҚЫЛДА = #етістік. Босау, қолқылдау, кеңу.
АЛҚЫМ 1#омоним [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. Мойынның бауыздау жерi, тамақ, сағақ. 2. #ауыспалы мағына. Киімдегi ең жоғарғы түйме тағылатын тұс. 3. #ауыспалы мағына. Бiр нәрсенің қылта тұсы, жіңішкерген жерi, жиегi. Алқым астында. Тым жақын, өте жақын. Алқымға ажал жармасты. #поэтикалық. Өлім жақындады, ажал таянды, тақалды. Алқымға жабысты. Алқымды қапсыра қатты тістедi, алқымнан алды. Алқымға қатер тіреді. Жанын мұрнының ұшына келтірді, қатты қинап азаптады. Алқымдап алды. Құтыла алмастай болды, жайлап алды, бойды жеңдi. Алқымнан алды. а) Жағасына жармасты, қылғындырды. ә) Асықтырды, аптықтырды, састырды. б) Жанын қысты, есін шығарды, қинады. Алқым шалу. #этнографиялық.#қолөнер. Кимешек пен бой киімдерінің алдыңғы өңірін, жиегін әшекейлеу үшін түрлi-түстi жіппен шалып тігу, кимешектің ойығын кестелеу. Алқымы кептi. Алқымы iсіндi, шөлдедi. Алқымына жармасты. Мойынның сағасынан екi қолымен сығымдады. Алқымына май тығылды. Семіздіктен жүруi қиындады, дем ала алмады. Алқымына өксік тығылды. Күйініштен булығып жылап жібере жаздады. Алқымына пышақ тіреді. Қатты қорқытты, зәресін алды. Алқымынан қысты [ сығымдады, сықты ]. Қылғындырды, қинады. Алқымына өксік тығылды. Жылағысы келдi, жыларман болды. Алқымын ездi. Мойнынан, сағағынан тісімен қидалап, шайнады. Алқымы iскен. Бабына келген, дер шағындағы.
АЛҚЫМ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық.#қолөнер. Өрмек тоқуға арнал иірген төрт ұршықтай жіп мөлшерi.
АЛҚЫМАЗУ #зат есім. #этнографиялық. Жылқы малының төртке шыққанда жаратын, ұрт азуының арғы жағынан астыүстіне үш-үштен жарып
АЛҚЫМДА = #етістік. 1. Алқымнан алып қылғындыру, буындыру. 2. #ауыспалы мағына. Күшею, бас көтертпеу. 3. #ауыспалы мағына. Жақындау, маңайлау, таяну.
АЛҚЫМДАС = #етістік. Қатарласа, қапталдаса жүру.
АЛҚЫМДАСУ деген АЛҚЫМДАУ деген АЛҚЫМ-ЖҰЛҚЫМ #үстеу. сөйлеу. Алқын-жұлқын.
АЛҚЫН #зат есім. Екпін, қарқын.
АЛҚЫН = #етістік. 1. Ентігу, жиi-жиi тыныстау, ентіге дем алу. 2. #ауыспалы мағына. Судың екпіндей, тасқындай ағуы. 3. #ауыспалы мағына. Босқа әурелену, зорлану. 4. #ауыспалы мағына. Бұлқыну, тулау. 5. #ауыспалы мағына. Масайрау, асып-тасу.
АЛҚЫНДЫ #зат есім. жергілікті сөз. Сабынның қалдығы.
АЛҚЫНДЫР = #етістік. 1. Ентіктірдi, абықтырды. 2. Алқымдау, жақындау.
АЛҚЫНДЫРУ деген АЛҚЫН-ЖҰЛҚЫН #үстеу. Асығыс, жанталаса. Алқын-жұлқын болды. Апыртопыры шықты, қобырады.
АЛҚЫНУ деген АЛҚЫНЫП-ЖҰЛҚЫНЫП #үстеу. Асығып, асығып-үсігіп, жанталасып.
АЛҚЫНЫС = #етістік. Ентігу, дем алыстың жиілеуi.
АЛҚЫНЫСУ деген АЛҚЫОРАҚ #зат есім. жергілікті сөз. Имегін қолдан шегелемей, тұтас соғылған орақ.
АПТЫҒА-АЛҚЫНА #үстеу. Қатты сасқанда сүрініпқабынып, асыға-үсіге.
АПТЫҒЫ-АЛҚЫНЫП #үстеу. Аптыға-алқына.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий