Толковый словарь казахского языка: Ада>
АДЫР-АДЫР #сын есім. Қырат-қырат, белбе лестi.
АДЫРАҢ-АДЫРАҢ елiк. Бiрнеше дүркін қайталанған ебедейсіз, дөрекi қимылды бейнелейтін сөз.
АДАБ #зат есім. ескi кіт. Әдеп.
АДА 1#омоним #араб тілі. сынесім. Түк жоқ, жұрдай, құр алақан. Ада болды. Таусылды, біттi, түгесілдi, жоқ болды. Ада еттi [ қылды ]. Тауысты, бітірдi, аяқтады, түгестi. Ада ұрды. Шарқ ұрды.
АДА 2#омоним: Ада ақсүйек. діни. Әзірет Әлінің әйелi Бибi Фатимадан тараған ұрпақтары, сейіт қожалар.
АДА 3#омоним #зат есім. #информатикалық. <ағыл. аda> Бағдарламалар жұмысының сенімділігi мен тиімділігін қамта масыз ететін нақты уақыт режімінде қолдануға бейім делген жоғары деңгейлi бағдарламалау тілi.
АДА = #етістік. Қайратжігерi таусылу, біту, қалжырау.
АДА-ГҮДЕ #үстеу. Бiржола, мүлдем, бүтіндей, толығымен, тұтастай.
АДАҒАЙЛА = #етістік. Айғайлау, сүрен салу, айғай-шу шығару.
АДА-ЖҰДА #үстеу. сөйлеу. Ада-гүде.
АДА-КҮДЕ #үстеу. Ада-гүде.
АДАКТИЛИЯ #зат есім. #медициналық. Іштен саусақсыз туу кемістігi.
АДАҚ #сын есім. көнерген сөз. Дара.
АДАҚҚЫ #сын есім. жергілікті сөз. Аяққы, соңғы.
АДАҚТА = #етістік. #көнерген сөз. 1. Аяқтау, ада ету, бітіру. 2. Аралау, кезу. 3. Ақтару, тіміскілеу, тінту. 4. Оқшаулану, ерекшелену, даралану.
АДАҚТАЛ = #етістік. #көнерген сөз. Таусылу, аяқталу, біту.
АДАҚТАЛУ деген АДАҚТАС = #етістік. #көнерген сөз. Бiрге аралау, бірігіп ел кезу.
АДАҚТАСУ #көнерген сөз. деген АДАҚТАТ = #етістік. #көнерген сөз. 1. Аралату, кездіру, шарлату. 2. Оқшаулату, ерекшелету, даралату.
АДАҚТАТУ деген АДАҚТАУ 1#омоним деген АДАҚТАУ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Күйеу баланың қалың дығының туыстарына беретін соңғы сыйлығы, тар туы.
АДАЛ 1#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. 1. діни. Мұсылман дінінде рұқсат етілген нәрсенің, iстегенi, тұтынғаны үшін күнәға саналмайтын амал, iсәрекет, тағам мен киімкешек түрлерінің, т.б. сипаты. 2. Таза, пайдалануға болатын, жарамды. 3. Арұяты күштi, ақ ниеттi, таза (адам). 4. Шын берілген, сенімдi, күмән тудырмайтын. 5. Кiршіксіз, мінсіз, пәк, қалт қысыз. 6. Тура, анық, шын, ақиқат. // #көнерген сөз. Адал мал, дүние. Адал ақы. Таза еңбекпен тапқан табыс. Адал ас. а) Таза, iшіпжеуге жарамды, пайдалануға болатын ас. ә) Таза еңбекпен, маңдай термен келген ас. б) діни. Ислам шарттары толық сақталған, iшіпжеуге жарамды тамақ, iшіпжем. Адал болды. Таза еңбек еттi, арамдық iстемедi; шын берілдi. Адалға қарасы жоқ. Малға да, асқа да жарымаған, тігерге тұяғы жоқ тақыр кедей. Адалдан бер, ақтан бер. тілек. Ізгілік жолдан табылсын деген мағынадағы ақ, оң #бата. Адалдан жиған мал [ дүние ]. Таза еңбекпен табылған байлық. Адал еңбек. Таза еңбек, өз күшімен істелген іс. Адал еңбек еттi. Таза, маңдай тер, табанақымен табыс тапты, жұмыс iстедi. Адал жанды. Арамдығы жоқ, таза ниетті. Адал жар. #экспрессивті. Сүйіп қосылған өмірлік жұбай. Адал жол. Дұрыс, оң бағыт, орынды iсәрекет. Адал жіпсіз. Дүниесіз, малсыз. Адал итсіз. #бейнелі сөзқолданыс. Ешбір малы жоқ, тақыр кедей. Адал көңіл. Таза ниет, ақ пейіл. Адал құс. Етi жеуге жарамды, үйрек, қаз, қырғауыл, бөдене сияқты дала құстары. Адал мал. Маң дай тер, табанақы, таза еңбегімен тапқан дүние. Адал ниет. Ақ, таза пейіл, шынайы көңіл, ыстық ықылас. Адал ниетті. Пиғылы дұрыс, діті оң, ынтасы тура. Адал ниеттілік. Діттің та за, пиғылдың оң болушылығы, ақкөңілділік. Адал пейіл. Көңілінде жамандық жоқ, таза ниет. Адал сүт емген. а) Атаананың тәрбиесін алған, өнегелi, көргендi адам, негізі жақсы, текті. е) Қайы рымды, адал; Құдайға қараған. Адал, шын достық. Риясыз, бүкпесіз дос болушылық. Адалын алдарына салды. Барын аузына тосты, сыйлап күттi. Адалынан айырылды. Еңбекпен, маңдай термен тапқан малы нан, дүниесінен жұрдай болды.
АДАЛА = #етістік. Ада ету, тауысу, бітіру, аяқтау.
АДАЛБАҚАН #зат есім. #этнографиялық. Киім iлетін көп аша лы, бұтақшалы қада ағаш, киіз үй жиһазының бірi.
АДАЛДА = #етістік. 1. Адал еңбек етіп, ақтау. 2. Оңын, дұрысын тексеру, iстің мәнжайын анықтау, аққарасын білу.
АДАЛДАН = #етістік. 1. Тазару, тазалану, арылу. 2. Ақталу, өтелу.
АДАЛДАНУ деген АДАЛДАУ деген АДАЛДЫҚ #зат есім. 1. Ізгілік, тазалық, имандылық қасиет. 2. Бiрбірімен серттескен, сүйген адам дардың өзара шынайы берілгендігi. 3. діни. Ислам шарттары бойынша астың iшіпжеуге жарамдылығы, тазалығы. Адалдыққа нан ұстады. Қазақтағы көне наным бойынша, сөзінің, ісінің, әңгімесінің шын екендігіне серт беру, куәландыруды білдіретін нанды қолмен ұстау ишаратын жасады.
АДАЛДЫЛЫҚ #зат есім. Адалдық.
АДАЛЗАДА #зат есім. #көнерген сөз. Адал сүт емген, ана тәрбиесін көрген (ұл, қыз).
АДАЛСУ деген АДАЛСЫ = #етістік. #жағымсыз. Өзінөзi адал, таза, бейкүнә етіп көрсету.
АДАЛСЫН = #етістік. #жағымсыз. Адал, таза, әділ болғансу.
АДАЛСЫНУ деген АДАЛШЫЛЫҚ #зат есім. Адалдық, адамгершілік.
АДАЛЫМСУ деген АДАЛЫМСЫ = #етістік. #сөйлеу. Адалсы.
АДАЛЫНАН #үстеу. 1. Жөнімен, мейірімдi, естi, саналы етіп. 2. Ағынан, шынайы көңілімен, жантәнімен. Адалынан жарылды. Бар ынтакөңілімен істеді, шын ниет, таза көңілін білдірді. Адалынан жолықтыр. тілек. Ақпейіл, ақкөңіл, жібi тү зу, жақсы адамға кезіктір, бақытты ет деген ма ғынадағы сөз.
АДАМ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #философиялық. Ойлау және сөйлеу қабілетi зор, еңбек құралдарын жасап, оларды өз игілік қажетіне жарата білетін қоғамның саналы мүшесi. 2. Адамзат өкілi, кісi. 3. психол. Генетикалық жақтан өмірдің басқа формаларымен байланысты және ол форма лар дан еңбек құралдарын өндіру қабi-летінің ар қасында бөлініп шыққан, түсініктi сөйлей, ойлай алатын, саналы биоәлеуметтік тіршілік иесi. 4. діни. Алланың жаратқан құлы, пенде. 5. #педагогикалық. Өзіндік мінезқұлқы, ойөрісi, түртұрпаты бар ерекше жекетұлға. 6. #экспрессивті. Рухани толысқан, жандүниесi бай, ақыл-парасат иесi. 7. Тiрi жан, тіршілік иесi, кісi атаулы. 8. Кiм болса да, қайсыбір, қандайда бір кісi. 9. Өлшем, бірлік мағынасында. 10. #ауыспалы мағына. Халық, жұрт, көпшілік. 11. #ауыспалы мағына. Қандай да бір міндет жүктеген, осы міндеттi атқарушы кісi немесе біреудің, бір нәрсенің құзырындағы тұл ға, қызмет, кәсіп иесi, қандай да бір топ өкілi. Адам азаттығы. #саяси. Адамның бас бостандығы, еркi, тәуелсіздігi. Адам айтқысыз. а) жағымды. Керемет, ғажап, айтып жеткізуге болмайтын, ерекше. ә) #жағымсыз. Ауызға алғысыз, нашар; түкке тұрғысыз. Адам аласы iшінде. Адамның айлаамалы, қулығы жасырын, құпия. Адам алатын бура. Кiсіге шабатын, кісінi шайнап тастайтын күйлi бура. Адам анатомиясы. Адам ағзасының iшкi және сыртқы құрылысын зерттейтін ғылым. Адам атаулы. Жер бетіндегi күллi жұрт, адам баласы. Адам аулады. Адамға қиянат iстедi, алдапарбап, қулықпен малжанын ұрлады. Адам аяғы баспаған [ аяғын салмаған ]. Адам барып көрмеген, кісi бармаған (жер). Адам әлеуметi. Адам қоғамы. Адам баласы. Бүкіл адамзат, адам атаулы. Адам баласына жазығы жоқ. Ешкімге зияны жоқ, заласыз. Адам бар ма? #бейнелі сөзқолданыс. Ешкім жоқ. Адам болды. а) Ер жеттi, есейдi. ә) Жұрт қатарына қосылды, саналы азамат санатына кірдi. б) Ауруынан айығып, оңалды, сауыға бастады. Адам болмады. а) Оңалмады, денсаулығы қалпына келмедi, қайтып кісi бола алмады. ә) Ел қатарлы кісi бола алмады. Адам бетіне қарай алмады. Қатты ұялды, қысылды. Адам бұйрықтан қалмайды [ кетпейдi ]. Ажалдан ешкім құтылмайды, уақыты келгенде бәрi де о дүниелік болады, ажалсыз адам жоқ. Адам бық-бық еттi. Қаптады, құжынады. Адам біткен. Бүкіл адамзат, жұрт, күллi халық. Адамға қайыр қылды. Бiреуге жақсылық iстедi, адамгершілік iс жасады. Адамға қарсы жасалатын зұлымдық, қылмыс. Жазықсыз адам өлтіру, нақақ қан төгу, бүлік шығару, азғындық жасау, адамдар арасындағы қарым-қатынас тәртібін қасақана бұзу, қысым жасап қорлық көрсету, қызмет бабын пайдаланып, қиянат жасау. Адамға санамады [ есептемедi, балаған жоқ ]. Менсінбедi, адам құрлы көрмедi, місе тұтпады. Адам емес. Адамшылығы аз, ұяты жоқ. Адам еттi [ қылды ]. Ел қатарына қосты, өсіріпжеткіздi. Адам жалмау, өлтіру, көзін құрту. Адам жанының инженерi. газеті. Көңіл тапқыш, адам жанын тез түсінетін кісі туралы. Адам және жануарлар морфологиясы. Биологияның адам мен жануарлар ағзасының сыртқы құрылысын, пішінін зерттейтін саласы. Адам жұты. Жұт жылы адамдардың қырылуы, адам шығынының қисапсыз көп болуы. Адам – жылқы мінездi. Адам мінезi құбылмалы, аумалы-төкпелi. Адам капиталы. қоғ. әлеум. Елдің экономикалық дамуы үшін аса маңызды болып табылатын еңбек күшi ретіндегi адам қоры. Адам көрмеген. Керемет, ғажап, адам таңғаларлық. Адам күй-iне [ қалпына ] түстi. Өзінеөзi келдi, етекжеңін жинады; адамға ұқсады, кісi сияқты болды. Адам қатарына қосты. Тәлімтәрбие беріп өсірдi, жеткіздi. Адам қолы тимеген. Жан баспаған, ел мекендемеген. Адам қолымен. Қолмен, адам жасаған деген мағынада. Адам құқығы. #заң. Адамның өз мүдделерін заң шеңберінде жүзеге асыру мүмкіндігi. Адам құқылары мен бостандықтары. #заң. Жеке адамның дүниежүзi қоғамдастығы мойындап, халықаралыққұқықтық құжаттарда бекітілген, әлеуметтік және құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етілген, ешкім шек қоймайтын немесе тыйым сала алмайтын құқылары мен бостандықтары. Адам құрлы көрмедi. Адам деп есептемедi, менсінбедi. Адам мен жануарлар зиянкестерi. #зоологиялық. Адам мен жануарлар ағзасын зақымдайтын паразиттер, улы жыландар, улы өрмекшілер, қансорғыш жәндіктер. Адам морфологиясы. а) #биологиялық. Адам ағзасының тіршілік әрекетіне, өмір сүрген ортаға байланысты физикалық даму ерекшеліктерін зерттейтін ғылым саласы. ә) #антропологиялық. Адамды жасына, жынысына, нәсіліне, этникалық, конституциялық, географиялық ерекшеліктеріне қарай зерттейтін ғылым саласы. Адамнан асқан. Ерекше, ешкім тең келмейтін, айрықша. Адамның басы – Алланың добы. Адам – Құдайдың құлы, бар билігi, тағдыры Құдайдың қолындағы пенде деген мағынада. Адамның дәтi шыдамайды. Адам жаны төзбейдi, көнбейдi. Адамның иммундық тапшылық вирусы. #медициналық. <ағыл. humаn immunоdefіісіenсy vіrus> Жүре пайда болатын иммундық тапшылық синдромы ауруын тудыратын вирус. Адамның өзөзіне жасайтын зұлымдығы. #діни. Алла тағаланың әмірлеріне мойынсұнбау, өз-өзіне қол жұмсау т.б. Адам өтпес, аң жүрмес. Тiрi жан, жанжануардың аяғы тимеген. Адам санады. Кiсi санады, ескердi, еледi. Адам сауды. Кiсi еңбегін қанады, пайдаланды, арбапалдады, ездi. Адамның саяси құқықтары. #саяси. Адамның, мемлекеттің қоғамдық және саяси өміріне араласу мүмкіндіктері. Адам сүймес. Жағымсыз, ұнамсыз, өрескел. Адам тәріздi маймылдар. #зоологиялық. <грек. аnthrоpоeіdes> Адамға ұқсас болғандықтан, адам тәріздi деп аталып кеткен маймылдар отрядының тартанаулылар тобының бір тұқымдасы. Адам тегi. Адам баласы, адам нәсілi, заты адам. Адам төзгісіз. Шектен шыққан, шыдамайтын, қиын, ауыр. Адам ұлы. Адам баласы, барлық адамзат. Адам факторы. а) қоғ. әлеум. Қоғамдық, саяси, экономикалық мәселелерде адамды бірінші орынға қоюшылық. ә) #экологиялық. Адамның “адам – орта” жүйесіндегі қарекетінің пәрменділігіне ықпал ететін не бұл қарекетті шектейтін анатомиялықморфологиялық, физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығы. б) Адамның әлеуметтік, экономикалық, өндірістік, ғылыми-техникалық ұйымдастырушылықбасқарушылық және басқа да қатынастар жүйесіндегі қарекетінің айрықша белгіленуі: қоғамдық өмірдің әртүрлі салаларындағы қызметтің субъектісі ретіндегі адамға қатыстының бәрі. Адам физиологиясы. #биологиялық. Биологияның тірi ағза мен оның жеке жүйелерi, тіндерi мен жасушаларының қызметін зерттейтін саласы. Адам шақ келмедi. Ешкім қарсы келе алмады, шыдамады. Адам шошырлық. Өте қорқынышты, жан түршігерлік. Адам экологиясы. <грек. аnthrоpоs – адам, оіkоs – үй, Отан, lоgоs – зерттеу> а) Биосфера мен адамзаттың өзара қарымқатынасындағы заңдылықтарды зерттейтін кешендi ғылым ә) Адамның жеке басының қасиеттерін жетілдіріп, өзіндік болмысын қалыптастыру, қорғау туралы ғылым.
АДАМАТА #зат есім. діни. Дiни наным бойынша Алла топырақтан жаратқан ең алғашқы кісi, күллi адамзаттың атасы; жер бетіндегi адам атаулының алғашқысы әрi адам баласына жi берілген тұңғыш пайғамбар.
АДАМГЕРШІЛ #сын есім. стиль. Кiсi қамын ойла ғыш, жақсылық жасауға бейім тұратын, қам қоршыл, кісілігi мол.
АДАМГЕРШІЛІК #зат есім. Адам бойындағы қоғамдық талапқа сай iзгіліктi, инабаттылықты білдіретін ахлақ ұғымы. Адамгершілігi биік. Адамгершілік қасиетi жоғары. Адамгершілік тәрбиесi. Ізгілік, инабаттылық, ахлақты (мораль), адамгершілік сезімдi қалыптастыру мен дамыту тәлімi.
АДАМДАЙ #сын есім. Адам сияқты, адам тәріздi.
АДАМДЫҚ 1#омоним #зат есім. Адамға тән iзгi қасиет, адам гершілік, кісілік. Адамдығын жойды. Адам атына кір келтірді, кісілігін, адамгершілігін жоқ етті. Адамдық аяныш. #поэтикалық. Адамшылық, мейірім. Адам дық ди қаншысы. #поэтикалық. Ізгіліктi, адамгершіліктi наси хаттаушы, мәдениетi жоғары, рухы биік адамға тән қадірқасиеттi дәріптеушi. Адамдық қадір-қасиет. қоғ. әлеум. Жеке тұлғаның қоғам мүшесi, адамзат өкілi ре тіндегi өзіндік жоғары ахлақ (мораль) қасиеттерінің жиынтығы, өзінің құқығы мен мәнділi-гін түйсінуi. Адамдық қатынас. Адамдар арасындағы ауызбірлікке, адалдық, достық, жолдастық сезімдерге негізделген қатынас. Адамдықтан аттамады. Адамгершілік, арұжданын сақтады, сыпайылық танытты. Адамдықты жо ғалтты. Адамгершіліктен айырылды.
АДАМДЫҚ 2#омоним #сын есім. Бiр кісілік, бір кісіге арналған.
АДАМЖАНДЫ #сын есім. Адамгершілігi зор, адам сүйгіш.
АДАМЗАТ [ ир. ] #зат есім. 1. Бүкіл адам баласы. 2. Заты, жаратылысы, тегi адам. Адамзат әулетi. Адам баласы, адамзат тегi.
АДАМЗАТТЫҚ #сын есім. Адамзатқа қатысты, адам баласына тән.
АДАМИ #сын есім. 1. Адамгершілігi бар. 2. Адамға тән, адам бойына тиесілi. Адами рух. #философиялық. Гуманизм, адамгершілік.
АДАМИЛАНДЫР = #етістік. әлеум. Ізгілендіру, адам құқықтарын сақтауға, қорғауға бағытталу.
АДАМИЛАНДЫРУ әлеум. деген АДАМИЯТ #зат есім. әлеум. Адамзат баласының әлемi.
АДАМКИІК #зат есім. #мифологиялық. 1. Адам бейнелi аң. 2. #ауыспалы мағына. Жабайы, тәрбие көрмеген, жат, көпке ұқсамайтын кісi.
АДАМКӨРГІСІЗ #сын есім. Тiтіркендіре тіндей, қарауға келмейтіндей.
АДАМ-КҮН #зат есім.#заң. Бiр адамның бір жұмыс күніндегi еңбегінің көлемін есептеуде қолданылатын өлшем.
АДАМ-САҒАТ #зат есім.#заң. Бiр адамның бір сағат iшіндегi еңбегінің көлемін есептеуде қолданылатын өлшем.
АДАМСУ деген АДАМСҮЙГІШ #сын есім. Ізгi, адамды жоғары бағалайтын, адам игілігін, құқығын жоғары қоятын.
АДАМСҮЙГІШТІК #зат есім. Адамды ең жоғары құндылық ретінде бағалаушылық.
АДАМСҮЙЕР #сын есім. Ізгi, адамды бағалайтын, игi.
АДАМСЫ = #етістік. #экспрессивті. Кiсімсу, бәлсіну, паң су.
АДАМСЫЗ #сын есім. Адам тұрмайтын, адамы жоқ, кісісіз.
АДАМСЫМАҚ #сын есім. #экспрессивті. менсінбеу. 1. Адам iспеттес, адам деген аты ғана бар, адамдық қасиеттен жұрдай. 2. Бас көтерер, кісi-сымақ.
АДАМСЫН = #етістік. Паңсыну, кісімсіну, өзгенi менсінбеу.
АДАМСЫНУ деген АДАМТАНУ #зат есім. #термин. Антропология, адам ды, оның қоғамдық, табиғи болмысын, пайда болуы мен дамуын зерттейтін ғылымдардың жиынтығы.
АДАМТАНЫМДЫҚ #сын есім. #термин. Антропологиялық, адам болмысын зерттейтін ғылымға, iлімге қатысты.
АДАМША #үстеу. Адам сияқтанып, адамға ұқсап.
АДАМШЫЛ #сын есім. Адамға жаны ашығыш, қамқоршы.
АДАМШЫЛЫҚ #зат есім. Адам бойындағы iзгi қа сиет, адамгершілік. Адамшылық арын аттады. Адамшылық қа кір келтірдi. Адамшылық арын сатты [ төктi ]. Кiсіге тән iзгi қасиеттен жұрдай болды, арұятты ұмытты. Адамшылыққа ұқсамады. Адамгершілікке жатпады. Адамшылықтан шықты. Кісіліктен кетті, арұяттан безді. Адамшылықты ту қып ұстады. Адамгершілік танытты.
АДАНАС #сын есім. жергілікті сөз. Туыстас, туыс, ағайын ды. // Туысқан бауыр, ағайын.
АДАПТАЦИЯ [ #латын тілі. аdаptаtіo ] #зат есім. 1. #биологиялық. Адам ағзасының тіршілік ортаға бейімделуi. 2. #экономикалық. Маркетингіде тиістi субъектінің және оны қоршаған әлеуметтікэкономикалық ортаның мүдделерін келістіруарқылы кәсіпорынның тұрақ ты қызметi мен дамуын қамтамасыз ететін негізгi атқарымдардың бірi.
АДАПТЕР [ #латын тілі. аdаptаre ] #зат есім. #техникалық. 1. Компьютер мүмкіндіктерін арттыруға пайдала ны латын электрондық тетік. 2. Дыбысалғыш құрылғылардың жалпылама атауы.
АДАПТОГЕН #зат есім. биологиялық. Ағзаның сыртқы теріс әсерге қарсыласуын күшейту қабілетi бар табиғи немесе жасанды препараттардың фармокологиялық тобы.
АДАПТОМЕТР #зат есім. #техникалық. Көздің дағдылану, жат тығу қабілетін өлшейтін аспап.
АДАРҒЫ #зат есім. #этнографиялық. Кiлем, алаша тоқығанда пай даланатын, өрмек жіптерін асты, үстi етіп бөліп көтеріп тұратын жұқа тақтайша түріндегi аспап.
АДАРҒЫЛ = #етістік. #қолөнер. Өрмек жіптерін шаты сып қалмау үшін тақтайшамен бөліп, сүзіп, өріп тұру.
АДАРҒЫЛАУ деген АДАС #зат есім. жергілікті сөз. Аттас.
АДАС = #етістік. 1. Жол таба алмай сенделу. 2. #ауыспалы мағына. Теріс бағытқа түсу, қателесу, жаңылысу, шатасу. Адасқан айып емес [ адасқанның айыбы жоқ ], қайтып үйірін тапқан соң. Қатесін түсініп, тү зеген соң, адал, тура жолмен жүрген соң, өткенін мінеп, бетке салық етпеген жөн. Адасқан қаздай қақсады. #бейнелі сөзқолданыс. Зар жылады, дәрменсіздік танытты. Адасқан қудай. Жалғыз өзi, жападан-жалғыз қалғандай. Адасқанның алды – жөн, арты – соқпақ. Адасар кезде алдың ашық, даңғыл көрінсе де, кейін қайтарыңда ол тар болып, қиындап, қыспаққа түсіредi. Адасыпқалды. Жоғалтты, жолы нан жаңылды.
АДАС адас қылды. Адасты, абдырады, сасқалақтады.
АДАСҚАҚ #сын есім. Адаса бергіш, қателескіш.
АДАСҚЫШ #сын есім. Жиi қателескіш, шатасқыш, жаңылыса бергіш.
АДАСТАЙ #сын есім. Адас сияқты бірбіріне ұқсас.
АДАСТЫР = #етістік. 1. Басқа бір жаққа, жолсызға бағыттау, бағдарынан айыру. 2. #ауыспалы мағына. Оң жолдан тайдыру, теріс жолға түсіру, қателестіру, шатас тыру, жаңылыстыру.
АДАСТЫРУ деген АДАСТЫРУШЫ #зат есім. Адастыруға мүдделi, әдейi шатастырушы адам.
АДАСУ деген АДАСУШЫЛЫҚ #зат есім. Қателесушілік, жаңылушылық.
АДАТ #зат есім. #сөйлеу. Әдет.
АДАУ адау тартты. Ескірдi, ұмыт болды. Адау шөп. Өткен жылғы қалың пi шен, шөп.
АДАУ деген АДАУАТ #зат есім. #көнерген сөз. Жаулық, қастық, дұшпандық
АДАУ-ҚАДАУ #сын есім. Селдір, сирек, әр жерде бір.
АДАШ ұйғ. #зат есім. жергілікті сөз. Дос, жолдас.
АДБАН #зат есім. #көнерген сөз. Бағынышты елжұрттан алынатын алым-салық.
АДВАЙЗЕР [ #ағылшын тілі. аdvіser ] #зат есім. жаңасөз. Жоғары оқу орны студенттеріне жеке оқу жоспарын жа сауға, оқу уақытын жоспарлауға көмектесу үшін белгіленген оқытушы, кеңесшi.
АДЫРАҢ-АДЫРАҢ елiк. Бiрнеше дүркін қайталанған ебедейсіз, дөрекi қимылды бейнелейтін сөз.
АДАБ #зат есім. ескi кіт. Әдеп.
АДА 1#омоним #араб тілі. сынесім. Түк жоқ, жұрдай, құр алақан. Ада болды. Таусылды, біттi, түгесілдi, жоқ болды. Ада еттi [ қылды ]. Тауысты, бітірдi, аяқтады, түгестi. Ада ұрды. Шарқ ұрды.
АДА 2#омоним: Ада ақсүйек. діни. Әзірет Әлінің әйелi Бибi Фатимадан тараған ұрпақтары, сейіт қожалар.
АДА 3#омоним #зат есім. #информатикалық. <ағыл. аda> Бағдарламалар жұмысының сенімділігi мен тиімділігін қамта масыз ететін нақты уақыт режімінде қолдануға бейім делген жоғары деңгейлi бағдарламалау тілi.
АДА = #етістік. Қайратжігерi таусылу, біту, қалжырау.
АДА-ГҮДЕ #үстеу. Бiржола, мүлдем, бүтіндей, толығымен, тұтастай.
АДАҒАЙЛА = #етістік. Айғайлау, сүрен салу, айғай-шу шығару.
АДА-ЖҰДА #үстеу. сөйлеу. Ада-гүде.
АДА-КҮДЕ #үстеу. Ада-гүде.
АДАКТИЛИЯ #зат есім. #медициналық. Іштен саусақсыз туу кемістігi.
АДАҚ #сын есім. көнерген сөз. Дара.
АДАҚҚЫ #сын есім. жергілікті сөз. Аяққы, соңғы.
АДАҚТА = #етістік. #көнерген сөз. 1. Аяқтау, ада ету, бітіру. 2. Аралау, кезу. 3. Ақтару, тіміскілеу, тінту. 4. Оқшаулану, ерекшелену, даралану.
АДАҚТАЛ = #етістік. #көнерген сөз. Таусылу, аяқталу, біту.
АДАҚТАЛУ деген АДАҚТАС = #етістік. #көнерген сөз. Бiрге аралау, бірігіп ел кезу.
АДАҚТАСУ #көнерген сөз. деген АДАҚТАТ = #етістік. #көнерген сөз. 1. Аралату, кездіру, шарлату. 2. Оқшаулату, ерекшелету, даралату.
АДАҚТАТУ деген АДАҚТАУ 1#омоним деген АДАҚТАУ 2#омоним #зат есім. #этнографиялық. Күйеу баланың қалың дығының туыстарына беретін соңғы сыйлығы, тар туы.
АДАЛ 1#омоним [ #араб тілі. ] #сын есім. 1. діни. Мұсылман дінінде рұқсат етілген нәрсенің, iстегенi, тұтынғаны үшін күнәға саналмайтын амал, iсәрекет, тағам мен киімкешек түрлерінің, т.б. сипаты. 2. Таза, пайдалануға болатын, жарамды. 3. Арұяты күштi, ақ ниеттi, таза (адам). 4. Шын берілген, сенімдi, күмән тудырмайтын. 5. Кiршіксіз, мінсіз, пәк, қалт қысыз. 6. Тура, анық, шын, ақиқат. // #көнерген сөз. Адал мал, дүние. Адал ақы. Таза еңбекпен тапқан табыс. Адал ас. а) Таза, iшіпжеуге жарамды, пайдалануға болатын ас. ә) Таза еңбекпен, маңдай термен келген ас. б) діни. Ислам шарттары толық сақталған, iшіпжеуге жарамды тамақ, iшіпжем. Адал болды. Таза еңбек еттi, арамдық iстемедi; шын берілдi. Адалға қарасы жоқ. Малға да, асқа да жарымаған, тігерге тұяғы жоқ тақыр кедей. Адалдан бер, ақтан бер. тілек. Ізгілік жолдан табылсын деген мағынадағы ақ, оң #бата. Адалдан жиған мал [ дүние ]. Таза еңбекпен табылған байлық. Адал еңбек. Таза еңбек, өз күшімен істелген іс. Адал еңбек еттi. Таза, маңдай тер, табанақымен табыс тапты, жұмыс iстедi. Адал жанды. Арамдығы жоқ, таза ниетті. Адал жар. #экспрессивті. Сүйіп қосылған өмірлік жұбай. Адал жол. Дұрыс, оң бағыт, орынды iсәрекет. Адал жіпсіз. Дүниесіз, малсыз. Адал итсіз. #бейнелі сөзқолданыс. Ешбір малы жоқ, тақыр кедей. Адал көңіл. Таза ниет, ақ пейіл. Адал құс. Етi жеуге жарамды, үйрек, қаз, қырғауыл, бөдене сияқты дала құстары. Адал мал. Маң дай тер, табанақы, таза еңбегімен тапқан дүние. Адал ниет. Ақ, таза пейіл, шынайы көңіл, ыстық ықылас. Адал ниетті. Пиғылы дұрыс, діті оң, ынтасы тура. Адал ниеттілік. Діттің та за, пиғылдың оң болушылығы, ақкөңілділік. Адал пейіл. Көңілінде жамандық жоқ, таза ниет. Адал сүт емген. а) Атаананың тәрбиесін алған, өнегелi, көргендi адам, негізі жақсы, текті. е) Қайы рымды, адал; Құдайға қараған. Адал, шын достық. Риясыз, бүкпесіз дос болушылық. Адалын алдарына салды. Барын аузына тосты, сыйлап күттi. Адалынан айырылды. Еңбекпен, маңдай термен тапқан малы нан, дүниесінен жұрдай болды.
АДАЛА = #етістік. Ада ету, тауысу, бітіру, аяқтау.
АДАЛБАҚАН #зат есім. #этнографиялық. Киім iлетін көп аша лы, бұтақшалы қада ағаш, киіз үй жиһазының бірi.
АДАЛДА = #етістік. 1. Адал еңбек етіп, ақтау. 2. Оңын, дұрысын тексеру, iстің мәнжайын анықтау, аққарасын білу.
АДАЛДАН = #етістік. 1. Тазару, тазалану, арылу. 2. Ақталу, өтелу.
АДАЛДАНУ деген АДАЛДАУ деген АДАЛДЫҚ #зат есім. 1. Ізгілік, тазалық, имандылық қасиет. 2. Бiрбірімен серттескен, сүйген адам дардың өзара шынайы берілгендігi. 3. діни. Ислам шарттары бойынша астың iшіпжеуге жарамдылығы, тазалығы. Адалдыққа нан ұстады. Қазақтағы көне наным бойынша, сөзінің, ісінің, әңгімесінің шын екендігіне серт беру, куәландыруды білдіретін нанды қолмен ұстау ишаратын жасады.
АДАЛДЫЛЫҚ #зат есім. Адалдық.
АДАЛЗАДА #зат есім. #көнерген сөз. Адал сүт емген, ана тәрбиесін көрген (ұл, қыз).
АДАЛСУ деген АДАЛСЫ = #етістік. #жағымсыз. Өзінөзi адал, таза, бейкүнә етіп көрсету.
АДАЛСЫН = #етістік. #жағымсыз. Адал, таза, әділ болғансу.
АДАЛСЫНУ деген АДАЛШЫЛЫҚ #зат есім. Адалдық, адамгершілік.
АДАЛЫМСУ деген АДАЛЫМСЫ = #етістік. #сөйлеу. Адалсы.
АДАЛЫНАН #үстеу. 1. Жөнімен, мейірімдi, естi, саналы етіп. 2. Ағынан, шынайы көңілімен, жантәнімен. Адалынан жарылды. Бар ынтакөңілімен істеді, шын ниет, таза көңілін білдірді. Адалынан жолықтыр. тілек. Ақпейіл, ақкөңіл, жібi тү зу, жақсы адамға кезіктір, бақытты ет деген ма ғынадағы сөз.
АДАМ [ #араб тілі. ] #зат есім. 1. #философиялық. Ойлау және сөйлеу қабілетi зор, еңбек құралдарын жасап, оларды өз игілік қажетіне жарата білетін қоғамның саналы мүшесi. 2. Адамзат өкілi, кісi. 3. психол. Генетикалық жақтан өмірдің басқа формаларымен байланысты және ол форма лар дан еңбек құралдарын өндіру қабi-летінің ар қасында бөлініп шыққан, түсініктi сөйлей, ойлай алатын, саналы биоәлеуметтік тіршілік иесi. 4. діни. Алланың жаратқан құлы, пенде. 5. #педагогикалық. Өзіндік мінезқұлқы, ойөрісi, түртұрпаты бар ерекше жекетұлға. 6. #экспрессивті. Рухани толысқан, жандүниесi бай, ақыл-парасат иесi. 7. Тiрi жан, тіршілік иесi, кісi атаулы. 8. Кiм болса да, қайсыбір, қандайда бір кісi. 9. Өлшем, бірлік мағынасында. 10. #ауыспалы мағына. Халық, жұрт, көпшілік. 11. #ауыспалы мағына. Қандай да бір міндет жүктеген, осы міндеттi атқарушы кісi немесе біреудің, бір нәрсенің құзырындағы тұл ға, қызмет, кәсіп иесi, қандай да бір топ өкілi. Адам азаттығы. #саяси. Адамның бас бостандығы, еркi, тәуелсіздігi. Адам айтқысыз. а) жағымды. Керемет, ғажап, айтып жеткізуге болмайтын, ерекше. ә) #жағымсыз. Ауызға алғысыз, нашар; түкке тұрғысыз. Адам аласы iшінде. Адамның айлаамалы, қулығы жасырын, құпия. Адам алатын бура. Кiсіге шабатын, кісінi шайнап тастайтын күйлi бура. Адам анатомиясы. Адам ағзасының iшкi және сыртқы құрылысын зерттейтін ғылым. Адам атаулы. Жер бетіндегi күллi жұрт, адам баласы. Адам аулады. Адамға қиянат iстедi, алдапарбап, қулықпен малжанын ұрлады. Адам аяғы баспаған [ аяғын салмаған ]. Адам барып көрмеген, кісi бармаған (жер). Адам әлеуметi. Адам қоғамы. Адам баласы. Бүкіл адамзат, адам атаулы. Адам баласына жазығы жоқ. Ешкімге зияны жоқ, заласыз. Адам бар ма? #бейнелі сөзқолданыс. Ешкім жоқ. Адам болды. а) Ер жеттi, есейдi. ә) Жұрт қатарына қосылды, саналы азамат санатына кірдi. б) Ауруынан айығып, оңалды, сауыға бастады. Адам болмады. а) Оңалмады, денсаулығы қалпына келмедi, қайтып кісi бола алмады. ә) Ел қатарлы кісi бола алмады. Адам бетіне қарай алмады. Қатты ұялды, қысылды. Адам бұйрықтан қалмайды [ кетпейдi ]. Ажалдан ешкім құтылмайды, уақыты келгенде бәрi де о дүниелік болады, ажалсыз адам жоқ. Адам бық-бық еттi. Қаптады, құжынады. Адам біткен. Бүкіл адамзат, жұрт, күллi халық. Адамға қайыр қылды. Бiреуге жақсылық iстедi, адамгершілік iс жасады. Адамға қарсы жасалатын зұлымдық, қылмыс. Жазықсыз адам өлтіру, нақақ қан төгу, бүлік шығару, азғындық жасау, адамдар арасындағы қарым-қатынас тәртібін қасақана бұзу, қысым жасап қорлық көрсету, қызмет бабын пайдаланып, қиянат жасау. Адамға санамады [ есептемедi, балаған жоқ ]. Менсінбедi, адам құрлы көрмедi, місе тұтпады. Адам емес. Адамшылығы аз, ұяты жоқ. Адам еттi [ қылды ]. Ел қатарына қосты, өсіріпжеткіздi. Адам жалмау, өлтіру, көзін құрту. Адам жанының инженерi. газеті. Көңіл тапқыш, адам жанын тез түсінетін кісі туралы. Адам және жануарлар морфологиясы. Биологияның адам мен жануарлар ағзасының сыртқы құрылысын, пішінін зерттейтін саласы. Адам жұты. Жұт жылы адамдардың қырылуы, адам шығынының қисапсыз көп болуы. Адам – жылқы мінездi. Адам мінезi құбылмалы, аумалы-төкпелi. Адам капиталы. қоғ. әлеум. Елдің экономикалық дамуы үшін аса маңызды болып табылатын еңбек күшi ретіндегi адам қоры. Адам көрмеген. Керемет, ғажап, адам таңғаларлық. Адам күй-iне [ қалпына ] түстi. Өзінеөзi келдi, етекжеңін жинады; адамға ұқсады, кісi сияқты болды. Адам қатарына қосты. Тәлімтәрбие беріп өсірдi, жеткіздi. Адам қолы тимеген. Жан баспаған, ел мекендемеген. Адам қолымен. Қолмен, адам жасаған деген мағынада. Адам құқығы. #заң. Адамның өз мүдделерін заң шеңберінде жүзеге асыру мүмкіндігi. Адам құқылары мен бостандықтары. #заң. Жеке адамның дүниежүзi қоғамдастығы мойындап, халықаралыққұқықтық құжаттарда бекітілген, әлеуметтік және құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етілген, ешкім шек қоймайтын немесе тыйым сала алмайтын құқылары мен бостандықтары. Адам құрлы көрмедi. Адам деп есептемедi, менсінбедi. Адам мен жануарлар зиянкестерi. #зоологиялық. Адам мен жануарлар ағзасын зақымдайтын паразиттер, улы жыландар, улы өрмекшілер, қансорғыш жәндіктер. Адам морфологиясы. а) #биологиялық. Адам ағзасының тіршілік әрекетіне, өмір сүрген ортаға байланысты физикалық даму ерекшеліктерін зерттейтін ғылым саласы. ә) #антропологиялық. Адамды жасына, жынысына, нәсіліне, этникалық, конституциялық, географиялық ерекшеліктеріне қарай зерттейтін ғылым саласы. Адамнан асқан. Ерекше, ешкім тең келмейтін, айрықша. Адамның басы – Алланың добы. Адам – Құдайдың құлы, бар билігi, тағдыры Құдайдың қолындағы пенде деген мағынада. Адамның дәтi шыдамайды. Адам жаны төзбейдi, көнбейдi. Адамның иммундық тапшылық вирусы. #медициналық. <ағыл. humаn immunоdefіісіenсy vіrus> Жүре пайда болатын иммундық тапшылық синдромы ауруын тудыратын вирус. Адамның өзөзіне жасайтын зұлымдығы. #діни. Алла тағаланың әмірлеріне мойынсұнбау, өз-өзіне қол жұмсау т.б. Адам өтпес, аң жүрмес. Тiрi жан, жанжануардың аяғы тимеген. Адам санады. Кiсi санады, ескердi, еледi. Адам сауды. Кiсi еңбегін қанады, пайдаланды, арбапалдады, ездi. Адамның саяси құқықтары. #саяси. Адамның, мемлекеттің қоғамдық және саяси өміріне араласу мүмкіндіктері. Адам сүймес. Жағымсыз, ұнамсыз, өрескел. Адам тәріздi маймылдар. #зоологиялық. <грек. аnthrоpоeіdes> Адамға ұқсас болғандықтан, адам тәріздi деп аталып кеткен маймылдар отрядының тартанаулылар тобының бір тұқымдасы. Адам тегi. Адам баласы, адам нәсілi, заты адам. Адам төзгісіз. Шектен шыққан, шыдамайтын, қиын, ауыр. Адам ұлы. Адам баласы, барлық адамзат. Адам факторы. а) қоғ. әлеум. Қоғамдық, саяси, экономикалық мәселелерде адамды бірінші орынға қоюшылық. ә) #экологиялық. Адамның “адам – орта” жүйесіндегі қарекетінің пәрменділігіне ықпал ететін не бұл қарекетті шектейтін анатомиялықморфологиялық, физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығы. б) Адамның әлеуметтік, экономикалық, өндірістік, ғылыми-техникалық ұйымдастырушылықбасқарушылық және басқа да қатынастар жүйесіндегі қарекетінің айрықша белгіленуі: қоғамдық өмірдің әртүрлі салаларындағы қызметтің субъектісі ретіндегі адамға қатыстының бәрі. Адам физиологиясы. #биологиялық. Биологияның тірi ағза мен оның жеке жүйелерi, тіндерi мен жасушаларының қызметін зерттейтін саласы. Адам шақ келмедi. Ешкім қарсы келе алмады, шыдамады. Адам шошырлық. Өте қорқынышты, жан түршігерлік. Адам экологиясы. <грек. аnthrоpоs – адам, оіkоs – үй, Отан, lоgоs – зерттеу> а) Биосфера мен адамзаттың өзара қарымқатынасындағы заңдылықтарды зерттейтін кешендi ғылым ә) Адамның жеке басының қасиеттерін жетілдіріп, өзіндік болмысын қалыптастыру, қорғау туралы ғылым.
АДАМАТА #зат есім. діни. Дiни наным бойынша Алла топырақтан жаратқан ең алғашқы кісi, күллi адамзаттың атасы; жер бетіндегi адам атаулының алғашқысы әрi адам баласына жi берілген тұңғыш пайғамбар.
АДАМГЕРШІЛ #сын есім. стиль. Кiсi қамын ойла ғыш, жақсылық жасауға бейім тұратын, қам қоршыл, кісілігi мол.
АДАМГЕРШІЛІК #зат есім. Адам бойындағы қоғамдық талапқа сай iзгіліктi, инабаттылықты білдіретін ахлақ ұғымы. Адамгершілігi биік. Адамгершілік қасиетi жоғары. Адамгершілік тәрбиесi. Ізгілік, инабаттылық, ахлақты (мораль), адамгершілік сезімдi қалыптастыру мен дамыту тәлімi.
АДАМДАЙ #сын есім. Адам сияқты, адам тәріздi.
АДАМДЫҚ 1#омоним #зат есім. Адамға тән iзгi қасиет, адам гершілік, кісілік. Адамдығын жойды. Адам атына кір келтірді, кісілігін, адамгершілігін жоқ етті. Адамдық аяныш. #поэтикалық. Адамшылық, мейірім. Адам дық ди қаншысы. #поэтикалық. Ізгіліктi, адамгершіліктi наси хаттаушы, мәдениетi жоғары, рухы биік адамға тән қадірқасиеттi дәріптеушi. Адамдық қадір-қасиет. қоғ. әлеум. Жеке тұлғаның қоғам мүшесi, адамзат өкілi ре тіндегi өзіндік жоғары ахлақ (мораль) қасиеттерінің жиынтығы, өзінің құқығы мен мәнділi-гін түйсінуi. Адамдық қатынас. Адамдар арасындағы ауызбірлікке, адалдық, достық, жолдастық сезімдерге негізделген қатынас. Адамдықтан аттамады. Адамгершілік, арұжданын сақтады, сыпайылық танытты. Адамдықты жо ғалтты. Адамгершіліктен айырылды.
АДАМДЫҚ 2#омоним #сын есім. Бiр кісілік, бір кісіге арналған.
АДАМЖАНДЫ #сын есім. Адамгершілігi зор, адам сүйгіш.
АДАМЗАТ [ ир. ] #зат есім. 1. Бүкіл адам баласы. 2. Заты, жаратылысы, тегi адам. Адамзат әулетi. Адам баласы, адамзат тегi.
АДАМЗАТТЫҚ #сын есім. Адамзатқа қатысты, адам баласына тән.
АДАМИ #сын есім. 1. Адамгершілігi бар. 2. Адамға тән, адам бойына тиесілi. Адами рух. #философиялық. Гуманизм, адамгершілік.
АДАМИЛАНДЫР = #етістік. әлеум. Ізгілендіру, адам құқықтарын сақтауға, қорғауға бағытталу.
АДАМИЛАНДЫРУ әлеум. деген АДАМИЯТ #зат есім. әлеум. Адамзат баласының әлемi.
АДАМКИІК #зат есім. #мифологиялық. 1. Адам бейнелi аң. 2. #ауыспалы мағына. Жабайы, тәрбие көрмеген, жат, көпке ұқсамайтын кісi.
АДАМКӨРГІСІЗ #сын есім. Тiтіркендіре тіндей, қарауға келмейтіндей.
АДАМ-КҮН #зат есім.#заң. Бiр адамның бір жұмыс күніндегi еңбегінің көлемін есептеуде қолданылатын өлшем.
АДАМ-САҒАТ #зат есім.#заң. Бiр адамның бір сағат iшіндегi еңбегінің көлемін есептеуде қолданылатын өлшем.
АДАМСУ деген АДАМСҮЙГІШ #сын есім. Ізгi, адамды жоғары бағалайтын, адам игілігін, құқығын жоғары қоятын.
АДАМСҮЙГІШТІК #зат есім. Адамды ең жоғары құндылық ретінде бағалаушылық.
АДАМСҮЙЕР #сын есім. Ізгi, адамды бағалайтын, игi.
АДАМСЫ = #етістік. #экспрессивті. Кiсімсу, бәлсіну, паң су.
АДАМСЫЗ #сын есім. Адам тұрмайтын, адамы жоқ, кісісіз.
АДАМСЫМАҚ #сын есім. #экспрессивті. менсінбеу. 1. Адам iспеттес, адам деген аты ғана бар, адамдық қасиеттен жұрдай. 2. Бас көтерер, кісi-сымақ.
АДАМСЫН = #етістік. Паңсыну, кісімсіну, өзгенi менсінбеу.
АДАМСЫНУ деген АДАМТАНУ #зат есім. #термин. Антропология, адам ды, оның қоғамдық, табиғи болмысын, пайда болуы мен дамуын зерттейтін ғылымдардың жиынтығы.
АДАМТАНЫМДЫҚ #сын есім. #термин. Антропологиялық, адам болмысын зерттейтін ғылымға, iлімге қатысты.
АДАМША #үстеу. Адам сияқтанып, адамға ұқсап.
АДАМШЫЛ #сын есім. Адамға жаны ашығыш, қамқоршы.
АДАМШЫЛЫҚ #зат есім. Адам бойындағы iзгi қа сиет, адамгершілік. Адамшылық арын аттады. Адамшылық қа кір келтірдi. Адамшылық арын сатты [ төктi ]. Кiсіге тән iзгi қасиеттен жұрдай болды, арұятты ұмытты. Адамшылыққа ұқсамады. Адамгершілікке жатпады. Адамшылықтан шықты. Кісіліктен кетті, арұяттан безді. Адамшылықты ту қып ұстады. Адамгершілік танытты.
АДАНАС #сын есім. жергілікті сөз. Туыстас, туыс, ағайын ды. // Туысқан бауыр, ағайын.
АДАПТАЦИЯ [ #латын тілі. аdаptаtіo ] #зат есім. 1. #биологиялық. Адам ағзасының тіршілік ортаға бейімделуi. 2. #экономикалық. Маркетингіде тиістi субъектінің және оны қоршаған әлеуметтікэкономикалық ортаның мүдделерін келістіруарқылы кәсіпорынның тұрақ ты қызметi мен дамуын қамтамасыз ететін негізгi атқарымдардың бірi.
АДАПТЕР [ #латын тілі. аdаptаre ] #зат есім. #техникалық. 1. Компьютер мүмкіндіктерін арттыруға пайдала ны латын электрондық тетік. 2. Дыбысалғыш құрылғылардың жалпылама атауы.
АДАПТОГЕН #зат есім. биологиялық. Ағзаның сыртқы теріс әсерге қарсыласуын күшейту қабілетi бар табиғи немесе жасанды препараттардың фармокологиялық тобы.
АДАПТОМЕТР #зат есім. #техникалық. Көздің дағдылану, жат тығу қабілетін өлшейтін аспап.
АДАРҒЫ #зат есім. #этнографиялық. Кiлем, алаша тоқығанда пай даланатын, өрмек жіптерін асты, үстi етіп бөліп көтеріп тұратын жұқа тақтайша түріндегi аспап.
АДАРҒЫЛ = #етістік. #қолөнер. Өрмек жіптерін шаты сып қалмау үшін тақтайшамен бөліп, сүзіп, өріп тұру.
АДАРҒЫЛАУ деген АДАС #зат есім. жергілікті сөз. Аттас.
АДАС = #етістік. 1. Жол таба алмай сенделу. 2. #ауыспалы мағына. Теріс бағытқа түсу, қателесу, жаңылысу, шатасу. Адасқан айып емес [ адасқанның айыбы жоқ ], қайтып үйірін тапқан соң. Қатесін түсініп, тү зеген соң, адал, тура жолмен жүрген соң, өткенін мінеп, бетке салық етпеген жөн. Адасқан қаздай қақсады. #бейнелі сөзқолданыс. Зар жылады, дәрменсіздік танытты. Адасқан қудай. Жалғыз өзi, жападан-жалғыз қалғандай. Адасқанның алды – жөн, арты – соқпақ. Адасар кезде алдың ашық, даңғыл көрінсе де, кейін қайтарыңда ол тар болып, қиындап, қыспаққа түсіредi. Адасыпқалды. Жоғалтты, жолы нан жаңылды.
АДАС адас қылды. Адасты, абдырады, сасқалақтады.
АДАСҚАҚ #сын есім. Адаса бергіш, қателескіш.
АДАСҚЫШ #сын есім. Жиi қателескіш, шатасқыш, жаңылыса бергіш.
АДАСТАЙ #сын есім. Адас сияқты бірбіріне ұқсас.
АДАСТЫР = #етістік. 1. Басқа бір жаққа, жолсызға бағыттау, бағдарынан айыру. 2. #ауыспалы мағына. Оң жолдан тайдыру, теріс жолға түсіру, қателестіру, шатас тыру, жаңылыстыру.
АДАСТЫРУ деген АДАСТЫРУШЫ #зат есім. Адастыруға мүдделi, әдейi шатастырушы адам.
АДАСУ деген АДАСУШЫЛЫҚ #зат есім. Қателесушілік, жаңылушылық.
АДАТ #зат есім. #сөйлеу. Әдет.
АДАУ адау тартты. Ескірдi, ұмыт болды. Адау шөп. Өткен жылғы қалың пi шен, шөп.
АДАУ деген АДАУАТ #зат есім. #көнерген сөз. Жаулық, қастық, дұшпандық
АДАУ-ҚАДАУ #сын есім. Селдір, сирек, әр жерде бір.
АДАШ ұйғ. #зат есім. жергілікті сөз. Дос, жолдас.
АДБАН #зат есім. #көнерген сөз. Бағынышты елжұрттан алынатын алым-салық.
АДВАЙЗЕР [ #ағылшын тілі. аdvіser ] #зат есім. жаңасөз. Жоғары оқу орны студенттеріне жеке оқу жоспарын жа сауға, оқу уақытын жоспарлауға көмектесу үшін белгіленген оқытушы, кеңесшi.
© 2021. Wonder Words
Институт интеллектуальных технологий